Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Respýblıkasynyń orta bilim berý júıesine jasandy ıntellektini endirý jónindegi sharalar týraly» Jarlyqqa qol qoıdy. Bul qujat bilim salasyn sıfrlyq dáýir talaptaryna beıimdeýge baǵyttalǵan mańyzdy qadam.
Sebebi mektep – eldegi eń aýqymdy áleýmettik júıelerdiń biri. 2024–2025 oqý jylynyń basynda elimizde shamamen 8 myń mektep, 3,9 mıllıonnan asa oqýshy jáne 406 myń muǵalim boldy. Demek, jasandy ıntellektini bilim salasyna engizý belgili bir shaǵyn tájirıbelik alańmen shektelmeıdi. Bul – árbir otbasyǵa tikeleı áser etetin aýqymdy ózgeris.
Prezıdent kótergen bastamanyń negizgi máni – jasandy ıntellektini naqty bilim máselelerin sheshýge kómektesetin qural retinde paıdalaný. JI balanyń bilimindegi olqylyqtardy erte anyqtaýǵa, jeke tapsyrmalar usynýǵa, oqý qarqynyn baqylaýǵa, muǵalimge tek qorytyndy baǵany emes, oqýshynyń sol nátıjege qalaı jetkenin kórýge kómektesedi. Mysaly, bala belgili bir esep túrinen jıi qatelesse, sıfrlyq júıe onyń sebebin lezde anyqtap beredi. Osylaısha, oqytý ár balanyń jeke ereksheligine beıimdele túsedi.
Sonymen qatar Prezıdent tapsyrmasynda jasandy ıntellektiniń muǵalimdi almas-tyratyn emes, onyń jumysyn kúsheıtetin qosymsha qural bolýǵa tıis ekeni basty nazarǵa alynǵan. Bul da – óte oryndy ári jaýapty ustanym. Eń ozyq tehnologııanyń ózi ustazdyń tájirıbesin, balaǵa degen janashyrlyǵyn, tárbıelik yqpalyn, shynaıy qarym-qatynasyn almastyra almaıtyny sózsiz. Kerisinshe, tehnologııa muǵalimdi qaǵazbastylyqtan, qaıtalanatyn tehnıkalyq jumystan jeńildetip, pedagogtiń basty mıssııasyna, ıaǵnı balaǵa bilim berý men tulǵa qalyptastyrý isine kóbirek kóńil bólýine jaǵdaı jasaǵany jón.
Mektepterimizde mundaı ózgeristi júzege asyrýǵa qajetti áleýet bar. PISA derekterine súıensek, elimizdegi oqýshylardyń 77 paıyzy matematıka muǵalimi ár balanyń oqýyna shynaıy qyzyǵýshylyq tanytatynyn aıtqan. Al 82 paıyzy muǵalim qajet kezde qosymsha kómek kórsetetinin atap ótken. Bul – EYDU elderiniń ortasha kórsetkishinen joǵary nátıje. Demek, mektepterimizdiń basty artyqshylyǵy – muǵalim men oqýshy arasyndaǵy senim men adamdyq baılanys. Sondyqtan tehnologııanyń maqsaty muǵalimdi almastyrý emes, onyń múmkindigin kúsheıtý.
Jasandy ıntellekt muǵalimge oqýshylardyń úlgerimin taldaýǵa, oqý materıaldaryn tańdaýǵa, ártúrli deńgeıdegi tapsyrmalar ázirleýge, sabaq barysyn tıimdi josparlaýǵa kómektese alady. Biraq balamen qalaı sóılesip, onyń yntasyn qaıtip oıatý kerektigin báribir muǵalim sheshedi. Sondyqtan jańa reformadaǵy basty tulǵa burynǵydaı ustaz bolyp qala bermek.
Memleket basshysy aýyl mektepterine de erekshe nazar aýdaryp otyr. Bul da qujattyń áleýmettik salmaǵyn arttyra túsedi. Qala men aýyl balasynyń bilim múmkindikterindegi aıyrmashylyq kóbine ınfraqurylymǵa, zamanaýı resýrstarǵa jáne ınternet sapasyna baılanysty. Keıingi jyldary osy baǵytta eleýli ilgerileý bar. Ulttyq baıandama derekterine sáıkes, 2022 jyly ınternetke qosylǵan mektepter sany 2 306 bolsa, 2024 jyly bul kórsetkish 7 120 mektepke jetken.
Sondyqtan qanatqaqty jobaǵa qatysatyn mektepterdi 2026 jyldyń 1 tamyzyna deıin qajetti tehnıkamen jáne turaqty joǵary jyldamdyqty ınternetpen qamtamasyz etý jónindegi tapsyrma reformanyń ózegine aınalyp otyr. Mundaǵy maqsat mektepterdi tek kompıýtermen nemese ınternetpen qamtamasyz etý emes. Eń bastysy – zamanaýı bilim berý múmkindikteri iri qaladaǵy tańdaýly mekteptermen ǵana shektelmeı, aýyl men óńirdegi oqýshylarǵa da birdeı qoljetimdi bolýy. Osylaısha, sıfrlyq jańǵyrý bilim sapasyndaǵy alshaqtyqty azaıtyp, áleýmettik teńdikti kúsheıtýdiń naqty tetigine aınalmaq.
Bul bastama mektep ınfraqurylymyn jańartý baǵytyndaǵy aýqymdy jumystarmen de sabaqtasyp jatyr. 2026 jyly hımııa, fızıka, bıologııa, robottehnıka jáne STEM baǵyttary boıynsha 1000 zamanaýı pán kabınetin jabdyqtaý josparlanyp otyr. Al 2029 jylǵa deıin 1 300 mektepti, sonyń ishinde 900 aýyl mektebin jańartý kózdelgen.
Jańa tehnologııany engizýde ortaq tártip pen aıqyn talaptyń bolýy da asa mańyzdy. 2026 jylǵy 1 qyrkúıekke deıin orta bilim berý júıesinde jasandy ıntellektini qoldaný standarttary bekitilýge tıis. Bul standarttar bilim berý kontentin ázirleý, oqý nátıjelerin baǵalaý jáne akademııalyq adaldyqty saqtaý máselelerin qamtıdy.
Y.Altynsarın atyndaǵy Ulttyq bilim akademııasynyń prezıdenti Zúlfııa Tórebekovanyń aıtýynsha, jasandy ıntellekt orta bilim berý júıesinde oqytýdy daralandyrýǵa, pedagogterdiń jumysyn jeńildetýge jáne oqýshylardyń sıfrlyq quzyretterin damytýǵa baǵyttalady. Bul jumystar jańartylǵan bilim berý standarty men oqý baǵdarlamalary aıasynda júzege asyrylyp jatyr. Al 2025–2026 oqý jylynan bastap «Sıfrlyq saýattylyq» jáne «Informatıka» pánderine jasandy ıntellekt elementteri kezeń-kezeńimen engizile bastady.
«Qazaqstan jasandy ıntellektini bilim berý júıesine engizýde Sıngapýr, Qytaı, Ońtústik Koreıa, Estonııa jáne Fınlıandııa sııaqty elderdiń tájirıbesin zerttep otyr. Bul memleketter oqytýdy daralandyrý, sıfrlyq ınfraqurylymdy damytý, muǵalimderdiń JI quzyretterin arttyrý jáne oqýshylardyń sıfrlyq saýattylyǵyn qalyptastyrý baǵytynda júıeli jumys júrgizip keledi. Sonymen qatar UNESCO, OECD jáne UNICEF uıymdarynyń jasandy ıntellektini bilim berý salasynda qaýipsiz ári etıkalyq qoldaný jónindegi usynymdary da eskeriledi. Máselen, Qytaı tájirıbesi JI elementterin mektepke erte engizýimen jáne muǵalimderdi júıeli daıarlaýymen erekshelense, Sıngapýr men Ońtústik Koreıa sıfrlyq ekojúıeni damytýǵa basymdyq beredi. Qazaqstan osy tájirıbelerdi sol kúıinde kóshirýdi emes, ulttyq bilim berý júıesine beıimdeýdi kózdeıdi», dedi Zúlfııa Tórebekova.
Taǵy bir mańyzdy másele – oqýshylardyń derbes derekteriniń qaýipsizdigi. Mektepterde balanyń úlgerimi, oqý qarqyny, qabileti, pánder boıynsha jetistigi men qıyndyqtary týraly úlken kólemdegi málimet jınaqtalady. Jasandy ıntellekt júıeleri osyndaı derektermen jumys isteıtindikten, olardyń qorǵalýy erekshe nazardy talap etedi. Sondyqtan oqýshylardyń jeke derekterin qorǵaýdy kúsheıtý jónindegi tapsyrma reformanyń tek tehnologııalyq emes, quqyqtyq jáne qaýipsizdik tetikteri de qatar qarastyrylyp jatqanyn kórsetedi.
Prezıdent tapsyrmasynyń basty ereksheligi – birneshe baǵytty bir júıege biriktirýinde. Birinshisi – strategııalyq baǵyt. Munda eldiń adam kapıtalyn kúsheıtip, bolashaq urpaqtyń bilim sapasyn arttyrý maqsaty tur. Ekinshisi – basqarý deńgeıi. Úkimet pen jergilikti ákimdikterge naqty merzimder, mindetter jáne jaýapkershilik júkteledi. Úshinshisi – mekteptiń kúndelikti jumysy. Iаǵnı qabyldanǵan sheshimderdiń nátıjesi eń aldymen oqýshynyń bilimine, muǵalim jumysynyń sapasyna jáne synyptaǵy oqý úderisine áser etýi kerek.