Digital Bridge – 2025: Adamzat damýynyń endigi baǵdary JI-ge tikeleı baılanysty

«Alem.ai» ortalyǵy jumysyn bastady

Qasym-Jomart Toqaev sózi­niń basynda alqaly jıynǵa Majar­stannyń Prezıdenti Tamash Shýıoktiń qatysyp jatqanyn erekshe atap ótip, onyń ıdeıalary men bastamalary sıfrlyq tehnologııa salasyndaǵy halyqara­lyq seriktestikti nyǵaıta túsýge septigin tıgizetinin aıtty.

– Búginde Digital Bridge óte mańyzdy pikir almasý alańy­na aınaldy, bul jerde jahan­dyq ózgerister men sıfrlyq ekonomıkanyń bolashaǵy týraly ózekti oılar aıtylyp, mańyzdy bastamalar kóteriledi. Osy ýaqyt ishinde forým jumysyna 67 myńnan asa adam, 500-den asa IT-kompanııa jáne 100 eldiń ókili qatysty. Qazaqstan Eýrazııadaǵy negizgi sıfrlyq hab retinde aldaǵy ýaqytta da osy mańyzdy jumysty jalǵastyra beredi. Qazir jahan jurtshylyǵy jasandy ıntellekt dáýirine qadam basty. Ozyq tehnologııanyń joǵary qarqynmen damýy saıasatqa, ekonomıkaǵa jáne mıllıardtaǵan adamnyń ómirine tikeleı áser etip jatyr. Buǵan bárimiz kýá bolyp otyrmyz. Sarapshylardyń baǵalaýynsha, jasandy ıntellektiniń damýyna keıingi jyldary dúnıe júzi boıynsha 1 trln dollardan artyq ınvestısııa salynǵan (Gartner). Al atalǵan salanyń álemdik ekonomıkaǵa qosatyn úlesi taıaý onjyldyqta 7 trln dollarǵa deıin jetýi múmkin (Goldman Sachs). Áıtse de mundaı oń nátıjege atalǵan tehnologııany jaýapkershilikpen paıdalanǵan kezde qol jetkizýge bolady. Qazirgi tańda jasandy ıntellekt salasyndaǵy jaýapkershilik týraly qyzý pikirtalas júrip jatyr. Ásirese ortaq retteý erejelerin túzý jáne barlyq eldiń ozyq tehnologııa men resýrstarǵa teń qoljetimdiligin qamtamasyz etý máselelerine aıryqsha nazar aýdarylyp otyr. Bizdiń mindetimiz – jańa tehnologııany adamzat ıgiligine paıdalaný, ony progress pen yntymaqtastyqtyń qozǵaýshy kúshine aınaldyrý, – dedi Prezıdent.

Memleket basshysy otyz jyldan asa ýaqyt buryn Qazaqstan beıbitshilik pen qaýipsizdik jolyn tańdap, ıadrolyq qarýdan óz erkimen bas tartqanyn aıta kele, búginde elimiz jasandy ıntellekt beıbit maqsatta ǵana qoldanylýǵa tıis dep batyl túrde málimdeıtinin, onyń áskerı salada, kıbershabýyldarǵa jáne halyqaralyq turaqtylyqqa qater tóndiretin jobalarda paıdalanylýyna jol berýge bolmaıtynyn atap ótti.

– BUU Bas Assambleıasynyń taıaý­da ótken sessııasynda men Qazaq­stannyń Uıym aıasynda Jasan­­dy ıntellektini basqarý jónin­degi jahandyq dıalog jumy­sy­na atsalysýǵa da­ıyn ekenin ras­tadym. Biz seriktesterimizdiń bastamalaryn, sonyń ishinde Qytaı­dyń JI salasyndaǵy jahan­dyq yntymaqtastyq uıymyn qurý týraly usynysyn qoldaımyz. Men bıyl halyqqa Joldaýymdy sıfrlan­dyrý jáne jasandy ıntellekt máselesine arna­­dym. Biz aldymyzǵa naqty maqsat qoıdyq: Qazaq­stan úsh jyl ishinde naǵyz sıfrlyq el bolýy kerek. Bul – óte aýqymdy mindet. Sondyqtan biz qazir elimizdiń birtutas sıfrlyq eko­júıe­sin qurý isimen belsendi túrde aınalysyp ja­tyrmyz. Keshe Astanada Jasandy ıntellek­tini damytý jónindegi keńestiń birinshi otyrysy ótti. Jıynda bilim berý máseleleri qaral­dy. Álemge tanymal sarapshylarmen birge adam kapıtalyn damytý máselesi talqylandy, naqty mindetter aıqyndaldy. Eń bastysy, jasandy ıntellekt salasyndaǵy tuńǵysh zertteý ýnıversıtetin qurý týraly óte mańyzdy sheshim qabyldandy. Sondaı-aq búgin «Alem.ai» halyqaralyq jasandy ıntellekt ortalyǵy óz jumysyn bastaıdy. Bul ortalyqty ınnovasııalar men tyń ıdeıalardyń mekeni deýge bolady. Jalpy, Qazaqstan osy saladaǵy kez kelgen yntymaqtastyqqa ashyq. Sondaı-aq biz elimizde ekinshi sýperkompıýter klasterin iske qosýdy josparlap otyrmyz. Jasandy ıntellekt tek ıgi maqsatqa qyzmet etýi kerek. Adam ıgiligi basty orynda turady. «Alem.ai» jasandy ıntellektini barynsha tıimdi ári etıkalyq normalarǵa saı qoldanatyn jahandyq ortalyq bolýǵa tıis. Jasandy ıntellekt tehnologııasyn jaýapkershilikpen qoldaný óte mańyzdy. Sondyqtan jańa ýnıversıtet jáne «Alem.ai» ortalyǵy birtutas ekojúıeniń negizgi ózegi retinde qyzmet etýi kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Zańnamalyq negiz qalyptastyrýdyń ózektiligi

Prezıdent óz Joldaýynda sıfr­lyq memleket qurý Qazaq­stannyń keleshegin aıqyndaıtyn strategııalyq tańdaý ekenin atap kórsetkenin, úsh jyldyń ishinde sıfr­lyq basqarý formatyna tolyq ótý mindeti qoıylǵanyn aıtty. Bul memlekettiń azamattarmen jáne bıznespen ózara qarym-qatynasyn túbegeıli ózgertedi. Osy maqsatta Jasandy ıntellekt jáne sıfrlyq damý mınıstrligi quryldy. Jańa vedomstvo sıfrlandyrýdyń jáne turmystyń barlyq salasyna jasandy ıntellektini engizýdiń bas­ty lokomotıvi bolady.

– Basqasha aıtqanda, elimizdegi qoǵamdyq ómir múldem ózge sıpat alady. Tehnologııalyq turǵydan anaǵurlym zamanaýı bolady, ıaǵnı ultymyzdyń mentalıtetine oń áserin tıgizedi. Osylaısha, biz órkenıetke batyl qadam jasaımyz. Men halqymyzdyń keıinge qaıyrylyp, ótkenmen ómir súrmeı, keleshekke senimmen kóz tigýge tıis ekenin buǵan deıin birneshe ret aıtqan edim. Búgin maǵan «Samuryq-Qazyna» dırektorlar keńesiniń JI tehnologııasymen jumys isteıtin vırtýaldy múshesi­niń qyzmetin kórsetti. Bul – ulttyq sýperkompıýter men Qazaqstandaǵy Alem LLM úlken tildik model bazasynda iske asyrylǵan Ortalyq Azııadaǵy alǵashqy joba. Ishki úderisterdiń bárin ońtaılandyrýǵa septigin tıgizetin mundaı sheshimniń mańyzy zor. Elimizdegi ulttyq kompanııalar, otandyq kásiporyndar osyndaı ınnovasııalyq jobalardy belsendi túrde qoldanýy kerek, óıtkeni ozyq tehnologııa dáýirinde túbegeıli ózgeriske daıyn bolý óte mańyzdy. Onsyz damý bolmaıtyny anyq, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent toqtalǵan taǵy bir másele – ozyq tehnologııalardy qoldaný, bir jaǵynan, paıdaly jáne tıimdi bolǵanymen, ekinshi jaǵynan, syn-qateri de az emes. Sondyqtan Jasandy ıntellektini paıdalaný úshin tıisti zańnamalyq negiz qalyptastyrý – asa ózekti mindet. Bul baǵytta biraz jumys isteldi, áli de istelip jatyr. Osy saladaǵy negizgi qujat – Sıfrlyq kodeksti jedel qabyldaý úshin naqty sharalar jasalyp jatyr. Kodekste ekonomıka, bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne memlekettik basqarý salalaryn jappaı sıfr­landyrý júıesi aıqyndalady.

– Jalpy, Sıfrlyq Kodeksti asyǵys qabyldaı salýǵa bolmaıdy, bul – shyn mánin­de jaýapty, kúrdeli jumys. Sol sebepti Parlamentte sarapshylardyń, quzyrly mekeme ókilderiniń qatysýymen jasandy ıntellektini damytý máselesi boıynsha arnaıy tyńdaýlar ótkizildi. Bir apta buryn Májilis «Jasandy ıntellekt týraly» zańdy ekinshi oqylymda qabyldady. Rasynda, bul ýaqtyly qabyldanǵan Zań boldy. Shetel mamandary da muny elimizdiń turaqty sıfrlyq ekojúıesin qurý jolyndaǵy mańyzdy qadam dep baǵalap, jaqsy pikir aıtýda. Biraq jaı­baraqat otyrýǵa bolmaıdy, aldymyzda aýqymdy jumys bar. Jasandy ıntellektiniń orasan zor áleýetin Ádiletti, Qaýipsiz jáne Qýatty Qazaqstandy qurý úshin qoldanýǵa bolady. Alaıda biz shyndyqqa týra qaraýymyz kerek: Jasandy ıntellekt jáne sıfrlandyrý máseleniń bárin bir sátte sheship tastamaıdy. Jappaı sıfrlandyrý jáne jasandy ıntellektini tıimdi paıdalaný úshin óte mańyzdy úsh mindetti qatar oryndaý kerek. Atap aıtqanda, osy salaǵa resýrs tartý, jańa bilimdi meńgerý jáne ádep (etıka) normalaryn saqtaý. Bir sózben, ádil ári tıimdi sheshim qabyldaı otyryp, jyldam jáne ashyq áreket etý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, árbir jańa memlekettik qyzmet kórsetý eń áýeli sıfrlyq formatta jasaqtalýǵa tıis. Buryn usynylǵan málimetterdi qaıta suratýdyń keregi joq. Budan bólek, memleket pen azamattardyń qarym-qatynasyna baılanys­ty barlyq normatıvtik aktiler bekitilgenge deıin mindetti túrde sıfrlyq saraptamadan ótkizilýi qajet. Sonyń nátıjesinde azamattar men kásipkerler bıýrokratııadan qutylyp, olardyń memlekettik ınstıtýttarǵa degen senimi nyǵaıa túsedi.

Jalpy, aıtylǵan barlyq sha­ra­ bizdiń aımaq­ta jańashyl­dyq sanalady. Bul elimizdiń sıfr­­lyq saıasatynyń uzaqmer­zimdi ári júıeli baǵytyn kór­setedi. Aqyldy tehnologııalar úlken derekterdi óńdeýge, áleý­mettik saladan bastap negizgi eko­no­mıkalyq kórsetkishterge deıin­gi kóptegen salany taldaýǵa qabi­letti. Iаǵnı strategııalyq jospar­laýdyń tıimdiligin aıtarlyqtaı jetil­diredi. Sáıkesinshe, azamat­tardyń ál-aýqatyn jaqsartýǵa jáne eko­nomı­kalyq ósimdi arttyrýǵa yqpal etedi. Sony­men qatar halyq nesıe berýden bastap mem­lekettik qyzmet kórsetýge deıingi algorıtm júıeleriniń qalaı jumys isteıtinin bilýi ári túsinýi kerek. Jasandy ıntellekt tehnologııa­syn ekonomıkanyń barlyq salasyna jappaı engizý úshin tıisti zańnamany da soǵan sáıkes beıim­deý qajet. Bul – elimizdiń sıfr­lyq jáne zııatkerlik derbes­tigin qor­ǵaıtyn naqty tetikter bolý ke­rek degen sóz. Túptep kelgende, sıfr­landyrý jáne neırojelini keńi­nen qoldaný Qazaqstannyń mem­lekettik basqarý júıesiniń jańa fılosofııasyna aınalýǵa tıis.

Forým endi «AI Bridge» dep atalady

– Qazir álem jurtshylyǵynyń aldynda jasandy ıntellektiniń bolashaǵyna qatysty túrli tańdaý tur. Onyń keıbiri sheksiz múmkindikterge jol ashady. Al endi biri úlken syn-qaterlerge dýshar etýi múmkin. Degenmen bir nárse anyq – keleshegimizdiń qandaı bolary bizdiń birlesip áreket ete bilýimizge baılanysty. Jasandy ıntellekt – qazirgi zamannyń aqıqaty. Aldaǵy jyldary da adamzat damýynyń negizgi baǵdary jasandy ıntellektige tikeleı baılanysty bolatyny anyq. Sondyqtan kelesi jyldan bastap forýmdy «AI Bridge» dep ataǵan jón dep sanaımyn. Biraq forýmnyń maqsat-mindeti ózgermeıdi. Osy biregeı alań tehnologııa salasyndaǵy alpaýyttar men túrli startaptar, bıznes pen ǵylym, memleket pen azamattar arasyndaǵy dáneker bolyp qala beredi. Forýmnyń jańa baǵdary halyqaralyq yntymaqtastyqqa tyń serpin berip, jasandy ıntellektini halqymyzdyń ıgiligi jolynda tıimdi paıdalanýǵa septigin tıgizedi, – Prezıdent.

Memleket basshysynyń aıtýynsha, jahandyq órkenıettiń kelbetin ózgertetin basty kúsh retinde jasandy ıntellekt búginde adamzat ómiriniń mánin qaıta saralaýǵa máj­búrlep otyr. Bul – barshamyzǵa úlken synaq. Sondyqtan biz ınjenerler men basqa da kásip ıelerin, sondaı-aq osy tehnologııanyń máni men damý betalysyn paıymdaı alatyn gýmanıtarlyq sala mamandarynyń jańa býy­nyn tárbıelep shyǵarýymyz kerek.

– Jasandy ıntellektide túrli qoǵamnyń bolmys-bitimi, dástúri, quqyqtyq normalary men adamgershilik qaǵıdalary kórinis tabýǵa tıis. Sondyqtan ony damytýǵa fılosoftar, áleýmettanýshylar jáne zańgerlerdiń atsalysatynyna senimdimin. Tehnologııa áleýmettik teńsizdikti ýshyqtyrmaýy, azamattardyń minez-qulqy men tańdaýyna manıpýlıasııa jasamaýy kerek. Ol úshin tıimdi sharalar qabyldaýymyz qajet. Artyqshylyqqa ıe toptar algorıtmderdi paıdalanyp, áldebir qundylyqtar men oılaý modelin qoǵamǵa tańýy yqtımal. Oǵan jol berýge bolmaıdy. Bul álemniń mádenı áralýandyǵyna qııanat jasaý bolyp sanalady. Tehnologııa tańdaýlylarǵa ǵana emes, barshaǵa qyzmet etýge tıis. Ádil sheshimi – osy. Biz myna mańyzdy máseleni de nazarda ustaýymyz kerek: jasandy ıntellektiniń boıynda sana bar, biraq sezim joq. Jasandy ıntellekt taldaý jáne boljam jasaýǵa qabiletti bolǵanymen, adam sııaqty armandap, qııaldaı almaıdy. Kim biledi, bálkim, on-jıyrma jyldan keıin mundaı ahýaldyń ózi túbegeıli ózgerýi múmkin, biraq qazirgi tańda Jasandy ıntellektiniń «jany» (empatııa) ázirshe joq. Adamzat jasandy ıntellektiniń ıgiligin kórýi kerek. Zamanaýı tehnologııalar qanshalyqty ozyq bolsa da, adamnyń oı-sanasy odan da júırik bolýy qajet, ıaǵnı adam bul turǵydan  mashınanyń artynda qalmaýy kerek. Osy másele boıynsha kóptegen tujyrym paıda bolýda, tipti, qyzý pikirtalastar júrip jatyr. Bul iste fılosofııa, mádenıet jáne bilim aıryqsha ról atqarady. Basqa sózben aıtqan­da, adamnyń sheksiz áleýeti jáne ozyq tehnologııalardyń bire­geı múmkindigi ushtasqanda ǵana jarqyn bolashaqqa dańǵyl jol ashylady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent sóziniń sońynda forým jumysyna tabys tilep, jıyn barysynda qundy oı-pikirler, paıdaly usynystar aıtylady dep senim bildirdi.

Memleket basshysy Digital Bridge – 2025 halyqaralyq forýmy aıasynda «AI SANA» Generative Nation baıqaýynyń júldegerleri men jeńimpazdaryn marapattady. Laýreattar mektep jobalary, stýdent bastamalary, startaptar jáne ǵylymı ázirlemeler degen tórt atalym boıynsha jeńimpaz atandy.

Qazaqstan – jahandyq deńgeıdegi ortalyq

Forýmda Majarstan Prezıdenti Tamash Shýıok, Telegram negizin qalaýshy jáne bas atqarýshy dırektory Pavel Dýrov, Sinovation Ventures jáne 01ai bas dırektory Lı Kaı Fý, Stenford ýnıversıtetiniń ǵylymı qyzmetkeri, Google sarapshysy Pıter Norvıg, G42 International kompanııasynyń bas dırektory Mansýr Ibragım Ál Mansýrı, Stenford ýnıversıtetiniń professory Ilıa Strebýlaev sóz sóıledi.

Plenarlyq otyrysta sóz alǵan Majarstan Prezıdenti Tamash Shýıok Qazaqstannyń tehnologııalyq damý jolyndaǵy qadamdaryn joǵary baǵalap, eldiń Ortalyq Azııadaǵy jetekshi ınnovasııalyq habqa aınalyp kele jatqanyn erekshe atap ótti.

– Biz búgin osynda jınalyp, ǵylymdaǵy úlken jetistikterdi bólisip otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Jýyrda majarstandyq ǵalymdardyń Nobel syılyǵyna ıe bolýy – biz úshin zor mártebe. Bul – Majarstannyń ǵana emes, búkil aımaqtyń ǵylymı qaýym­dastyǵynyń aldyńǵy qatarda ekeniniń aıqyn dáleli. Jańa tehnologııalar men ınnovasııalar búginde tek bir baǵytpen shektelip otyrǵan joq. Olar túrli salalarda paıda bolyp, óńirlerdiń damýyna serpin berip keledi. Búgingi tańda Shyǵys Eýropa men Ortalyq Azııa elderi jahandyq deńgeıdegi básekege belsene qatysyp otyr. Qazaqstan da bul úrdisten qalys qalǵan joq. Munda tehnologııa men ınnovasııaǵa arnalǵan iri habtyń qalyptasýy – osynyń aıǵaǵy, – dedi Tamash Shýıok.

Majarstan Prezıdenti mańyzdy úsh negizgi aspektini erekshe atap ótti. Birinshiden, jasandy ıntellekt adam ómirin jaqsartýǵa qyzmet etýi kerek. Ekinshiden, ınnovasııalar adamzatqa paıda ákelip, halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaıtýǵa baǵyttalýy qajet. Úshinshiden, tehnologııalyq damý barysynda etıkalyq normalardy saqtaý – basty shart.

– Jasandy ıntellekt eshqashan adamdy almastyra almaıdy. Tehnologııa adamdardy bólmeýge tıis, kerisinshe, olardy biriktirýge qyzmet etýi qajet. Adam tehnologııanyń quraly emes, ony damytýshy kúsh bolýǵa tıis. Bul – bizdiń moraldyq ári quqyqtyq jaýapkershiligimiz. Men zańger maman retinde tehnologııalyq damý ǵylymı ne ekonomıkalyq jetistik retinde ǵana emes, adam quqyǵy men qoǵamnyń moraldyq qundylyqtarymen de úılesýge tıis aıtqym keledi. Sondyqtan biz ınnovasııany damyta otyryp, ony adamzat ıgiligine baǵyttaýymyz kerek, – dedi ol.

Bıylǵy forýmnyń negizgi qonaǵy Pavel Dýrov Qazaqstanda jasandy ıntellekt zerthanasyn ashqanyn málimdedi. Onyń aıtýynsha, elimiz óńirlik deńgeıde ǵana emes, jahan­dyq tehnologııalyq kartanyń da mańyzdy ortalyǵyna aınalyp keledi.

– Bir jyl buryn biz Qazaqstanda alǵashqy óńirlik keńsemizdi ashqan edik jáne onyń nátı­jesine óte razymyz. Al búgin biz «Alem.ai» ǵımaratynda jasandy ıntellekt boıynsha mamandandyrylǵan zerthanany iske qosyp otyrǵanymyzdy zor rızashylyqpen habarlaımyn. Eń aldymen Telegram men Qazaqstannyń Jasandy ıntellekt mınıstrligi iske qosqan sýperkompıýter klasteriniń birlesken jobasyn júzege asyramyz. Bul tehnologııa mıllıardtan asa adamnyń jasandy ıntellekt múmkindikterin qupııa túrde, ashyq ári tıimdi paıdalanýyna jol ashady. Biz qazaqstandyq sýperkompıýter klasteri osy jeli úshin alǵashqy iri esepteý qýatyn jetkizýshi bolady dep úmittenemiz, – dedi Pavel Dýrov.

Forýmǵa arnaıy kelgen sheteldik sarapshylar men ǵalymdar jańa tehnologııalar­dyń qoǵamǵa áserin, bızneske, bilimge jáne memleketti basqarý júıesine yqpa­lyn talqylady. Solardyń biri – 40 jyldan asa ýaqyt boıy jasandy ıntellekt pen mashınalyq oqytýdy zerttep kele jatqan Sinovation Ventures jáne 01ai bas dırektory Lı Kaı Fý. Ol jasandy ıntellektiniń bolashaǵy men onyń adamzat ómirindegi orny týraly pikir bildirdi.

– Qazirgi tańda biz Qazaqstandy jaqsyraq tanyp, onyń áleýetin aıqyn kórip otyrmyz. Bul – maqtan tutarlyq jaǵdaı. Eń bastysy – sizder jasandy ıntellektige jol ashyp jatyrsyzdar. Men ózim bul salamen 45 jyldan beri aınalysyp kelemin. Alǵashynda mashınalyq oqytýmen shuǵyldandym, qazir Astanada da osy baǵyttaǵy jobalardy damytyp jatyrmyn. Jasandy ıntellekt – qazirgi zamandaǵy eń mańyzdy tehnologııalardyń biri. Adamzat oılap tapqan bul qural ıntellektini jetildirýge, shyǵyndardy azaıtýǵa, ónimdilikti arttyrýǵa yqpal etedi. Biz mundaı serpilisti buryn-sońdy kórgen joqpyz. Jasandy ıntellekt – jaı chat-bot emes. Bul – quraldardyń jıyntyǵy. Ol bizdi ónimdirek etip, jaqsy nátıjelerge qol jetkizýge múmkindik beredi. Sonymen qatar ol shyǵarmashyl adamdarǵa jańa ıdeıa­lar usynýǵa jaǵdaı jasaıdy. Ol sıfr­lyq agentterdi, vırtýaldy qyzmetkerlerdi qalyptastyryp, uıymdardyń ónimdiligin arttyrady. Jalpy alǵanda, jasandy ıntellekt elderdiń damýyn, uıymdardyń qurylymyn, bolashaqtyń baǵytyn ózgertedi. Men Qytaıda da jumys istedim. Ol jaqta aldyńǵy qatarly tehnologııalyq habtar quryldy, akseleratorlar iske qosyldy. Jasandy ıntellekt quraldary bilim, bıznes salalarynda keńi­nen qoldanyldy. Osy tájirıbeniń arqasynda biz úlken nátıjelerge qol jetkizdik. Qazaqstan durys baǵytta kele jatyr. Digital Bridge sııaqty forýmdar tek ekonomıkalyq ortany emes, akademııalyq qaýymdastyqtyń, kásipkerlerdiń, ınvestorlardyń basyn biriktirip otyr. Bul – úlken jetistik, – dedi ǵalym.

Digital Bridge alańy tehnologııalyq ınnovasııalardy nasıhattaýǵa ǵana emes, elder arasyndaǵy strategııalyq seriktestikke de jol ashty. Jasandy ıntellekt taqyryby aıasynda G42 International kompanııasynyń bas dırektory Mansýr Ibragım Ál Mansýrı sóz sóılep, tehnologııanyń bolashaqtaǵy róline toqtaldy.

– Birikken Arab Ámirliginde jasandy ıntellekt tek ındýstrııa emes, bolashaǵymyzdy aıqyndaıtyn strategııalyq baǵdarlama. Jasandy ıntellektini biz qural retinde ǵana emes, bilim alý men bilim berýdi, jalpy bilim júıesiniń bolashaǵyn anyqtaıtyn irgeli baǵyt retinde qarastyramyz. Strategııanyń bolýy mańyzdy, alaıda ony naqty iske asyrý odan da mańyzdy. Biz osyǵan erekshe mán berip, yntymaqtastyq pen seriktestik negizinde jumys istep kelemiz. Mysaly, sýperkompıýterlerdi jasaýdan bastap, jasandy ıntellektiniń ǵylym men densaýlyq saqtaý salasynda keńinen qoldanylýyna deıin naqty qadamdar jasalyp jatyr. Muhammed Osar atyndaǵy Jasandy ıntellekt ýnıversıteti – sonyń jarqyn mysaly. Bul – bilim men tehnologııany ushtastyratyn biregeı ortalyq. Búginde Qazaqstanda da jasandy ıntellekt qarqyndy damyp jatqanyn kórip otyrmyz. Qazaqstanda alǵashqy sýper­kompıýterdiń jasalýy jáne aqyldy qala­lar qurý bastamalary – bolashaqtaǵy aýqym­dy ózgeristerdiń alǵashqy qadamy. Energo­resýrstarǵa súıengen dáýir artta qalyp barady. Qazir adamzat úshin eń ma­ńyz­dysy – jasandy ıntellekt. Qazaqstan osy baǵytta Eýrazııalyq keńistikte kópir bola alady. Biz birge bolashaqqa qadam basyp, ja­san­­dy ıntellektiniń transformasııalyq ále­ýe­­tin tolyq paıdalanýymyz kerek, – dedi ol.

Stenford ýnıversıtetiniń ǵylymı qyzmetkeri, «Google» sarapshysy Pıter Norvıg bilim salasyndaǵy ózgerister týraly aıtty.

– Tórt jyl buryn zertteýshiler bilim berý salasyn damytýǵa baǵyttalǵan zertteýler júrgizgen edi. Sol kezde bir oqytýshynyń stýdentterge dáris berý úrdisinde keıbireýler bilimdi tez qabyldaıtyny, al keıbireýler baıaý meńgeretini anyqtaldy. Al qazir jaǵdaı múlde basqa: bilim berý barysy jekelendirilgen formatqa kóship jatyr. Stýdentpen betpe-bet jumys júrgizilgende olardyń bilim alý sapasy artady. Keıingi birneshe jylda jasandy ıntellektiniń paıda bolýy bul máseleni sheshýge jańa múmkindik berdi. JI tehnologııasy bilim berý kontentin jaqsartýǵa, stýdentterdiń qabiletine qaraı beıimdelgen oqý baǵdarlamasyn usynýǵa jaǵdaı jasaıdy. Degenmen bul ońaı sharýa emes, sebebi bilim júıesinde jasandy ıntellektini engizý – kúrdeli ári jaýapty is. Men osy salany 30 jyl buryn da zerttegenmin. Sol kezde de tehnologııanyń negizgi maqsaty adamdy almastyrý emes, qaıta oǵan kómek kórsetý ekeni aıtylatyn. Búgin de JI adamnyń ornyn baspaıdy, kerisinshe onyń jumysyna serik bolyp, tıimdiligin arttyrady. Bul tehnologııany jumyspen qamtý salasynda, qyzmet kórsetý sektorynda qoldanýǵa bolady. Máselen, meıramhanalarda qonaqtardyń suranysyn oryndaý úshin JI qoldaný adam eńbegin jeńildetedi. Qazaqstandyqtardyń da bul turǵyda áleýeti zor. Búkil álem qoldanyp jatqan JI quraldaryn meńgerý arqyly olar jahandyq deńgeıde kóshbasshy bola alady. Biraq eń bastysy – jasandy ıntellektini sanaly ári jaýapkershilikpen paıdalaný, – dedi sarapshy.

Stenford ýnıversıtetiniń professory Ilıa Strebýlaev venchýrlyq startaptar týraly sóz qozǵaı kele, osy saladaǵy zertteý jumysynyń nátıjelerin aıtty.

– Búginde naryqtaǵy kapıtalızasııanyń 98 paıyzyn AQSh-ta qurylǵan jeti iri kompanııa qamtamasyz etip otyr. Bul kompanııalardyń barlyǵy kezinde venchýrlik startaptar bolǵan. 90-jyldardan bastap AQSh-ta venchýrlik kapıtal men búkil ekojúıe jyl saıyn shamamen 30 paıyzǵa ósip otyrdy. Bul bizge bir mańyzdy oı salady: tehnologııa damýy ǵasyr burynǵydaı júzdegen jyldy qajet etpeıdi. Máselen, arbadan kólikke ótý úshin uzaq ýaqyt qajet boldy. Al qazir jańa tehnologııalyq kezeńder áldeqaıda jyldam. Bul úderis odan ári jedeldeı túsetini anyq. Men ártúrli tájirıbelerdi taldaı kele, tehnologııalyq damýda ózindik sıkl bar ekenin baıqadym. Ádette ol – 7 jyl shamasynda. Osy ýaqyt aralyǵynda elder men kompanııalar aldyńǵy qatarda bolýǵa múmkindik alady. Bul eń aldymen eńbek naryǵyna, áleýmettik ómirge yqpal etedi. Biraq biz úshin mańyzdysy – osy ózgeristerdiń qoǵamdy qalaısha jaǵymdy arnaǵa buratyny. Qazirgi tańda Qazaqstanda da venchýrlik kapıtal qory quryldy. Bul – óte durys ári der kezinde jasalǵan qadam. О́ıtkeni álemdik deńgeıde ózgerister jasaý úshin venchýrlik kapıtaldy tek bir aımaqqa emes, túrli óńirlerge tartý qajet. Osy turǵydan alǵanda Digital Bridge forýmy – asa mańyzdy alań. Bul forým dúnıetanymdy ózgertip, jańa kózqaras qalyptastyrýǵa yqpal etedi, – dedi ol.

Orynbek О́TEMURAT,

Aıtolǵan JÚNISHAN,

«Egemen Qazaqstan»