Adal azamat – memleket tiregi

Elimizde memlekettik bas­qa­rýda oryn alyp jatqan barlyq ózgeris Prezıdent bas­tamashylyq jasaǵan Ádiletti Qazaqstan ıdeıa­sy aıasynda júzege asyrylyp jatyr. Ha­lyq­tyń talap tile­gine qulaq asý memlekettik organ­dardyń jumysyna qoıy­latyn mindetti talapqa aınaldy. Mem­lekettik basqarýdyń jańa máde­nıeti halyq únine qulaq asýdan kórinis tapty. Prezıdent aıqyn­daǵan «adam memleket úshin emes, memleket adam úshin» qaǵıdaty bú­ginde memlekettik qyzmettegi óz­ge­risterdiń ózegine aınalyp otyr.

Memleket basshysy Ulttyq quryltaıdyń ekinshi otyrysynda «Túpki maqsatymyzǵa jetý úshin saıası-ekonomıkalyq reforma jasaý jetkiliksiz. Eń bas­tysy, ár azamattyń sana-sezimi jańǵyrýy qajet. Halqymyzdyń dúnıetanymy jáne ómirlik ustanymdary ózgerýge tıis. Áıt­pese, basqa reformanyń bári beker. Bir sózben aıtsaq, pıǵyl ózgermese, eshteńe de ózgermeıdi», degen bolatyn.

Shyn máninde jańǵyrý úshin jańa sapadaǵy ult qa­lyp­tasty­rý máselesiniń kún tártibine shy­ǵýy – zańdylyq. О́zgeriske degen suranystyń artýy ýaqyt talaby. О́zgeris – ómir zańy. Onyń tabıǵaty – jańarý. О́zgeristiń aqıqaty – onyń turaqty júzege asatyndyǵynda. Ejelgi grek oıshyly Geraklıt aıtqandaı, «dúnıe aǵyp jatqan ózen sekildi, eshteńe bir sát te toqtamaı­dy». Bul qaǵıda búgin de ózekti. О́zgeris tek ózgeris úshin ǵana bolmaı naqty nátıjege bas­tasa, onyń sapaly ózgeriske aınal­ǵany. О́zgeristi qalyptasqan qatynastardy buzýshy, túbegeıli qaıta qalyp­tastyrýshy qubylys retin­de birjaqty túsinbeı, ony adam ómiriniń, kózqarasy men dúnıetanymynyń, qoǵam­dyq sananyń jańa sapaǵa kóterilýi­men ólshegen abzal. Ádiletti Qazaqstan qurý ıdeıasy – osyndaı sapaly ózgeriske umtylystyń búgingi aıqyn kórinisi.

Prezıdent Ádiletti Qazaq­standy qurý úshin árbir otanda­sy­myz adal azamat bolýǵa umtyl­ýy qajet ekenin atap ótti. Ádi­let­ti Qazaqstan jáne Adal azamat – bir-birine etene jaqyn uǵymdar. «Ár salada adaldyq basty orynda tursa, ádil qoǵam ornaıdy. Jemqorlyqqa jol berilmeıdi, el múddesine saı sheshim qabyldanady. Bir sóz­ben aıtsaq, qoǵamdaǵy izgiliktiń bári adaldyqtan bastaý alady. Endeshe, Ádiletti Qazaqstan jáne Adal azamat uǵymdary el tiregi bolatyn egiz qundylyq retinde árdaıym qatar turýǵa tıis», dedi Memleket basshysy.

Adal azamat – el tiregi, eldiń arqa súıeri. Biz ony osylaı túsinýimiz qajet. Adal aza­mat­qa tán eń basty qasıet – jaýap­kershilik. О́zin azamatpyn dep sanaıtyn ár adamnyń moınyna Zań men tártip qaǵıdatyn qatań saqtaý mindeti júkteledi. Bul – úlken jaýapkershilik. Bul – ár adamnyń otbasynyń, qoǵamnyń, otannyń aldyndaǵy jaýapkershiligi. «Erden erdiń nesi artyq? Elge qylǵan isi artyq» dep aqyn Qadyr Myrza Áli dóp aıtqan.

Sebebi qoǵamda ómir súrgen­nen keıin azamattyq mindetter bar, sol mindetten eshkim tys qala almaıdy. Jaýapkershilikti ózgege júktemeı árkimniń óz moınyna ala bilýi mańyzdy. Ata-ananyń, otbasynyń, jal­py qoǵamnyń, qorshaǵan orta­nyń aldyndaǵy adamnyń óz mindetin sezinýi azamattyq sanany qalyptastyrady. Otan al­dyndaǵy mindetti se­zi­­ný mem­­lekettik sanany tý­dy­ra­dy. Otan aldyndaǵy min­det – mem­­lekettiń, keler urpaq­tyń izgi bolashaǵy úshin úles qosý. Sondyqtan azamat bolýdy mindet dep qaraýdyń fılo­sofııalyq máni tereń. Olaı bolsa, «Adal azamat» uǵymynyń máni eselene túsedi. Adaldyq pen azamattyqty birge alyp júrý kemel aqyl-parasat pen jaýapkershilikti talap etedi. Prezıdent aıqyndaǵan Adal azamat – jańa sapadaǵy tulǵaǵa qoıylatyn talap. Ádiletti Qa­zaqstandy ornyqtyratyn osy jańa sapadaǵy tulǵalar. Adal azamattardyń qatary kóbeıse, jańa sapadaǵy ultqa aınalý­dyń kókjıegi kórinbek. Munyń barlyǵyn Prezıdent qarapaıym túsinikte «Otanshyldyq, adam­gershilik, bilimpazdyq, naǵyz maman bolý, únemshildik, eńbek­qorlyq, el men jerge jana­shyrlyq sııaqty asyl qasıetter bárinen bıik turýǵa tıis. Osyn­daı izgi qasıettiń bárin boıyna sińirgen jandy Adal azamat degen biraýyz sózben sıpattaýǵa bolady», dep beınelep berdi.

Jańa sapadaǵy memlekettik qyzmetshini qalyptastyrýda Memleket basshysy atap kórset­ken «Adal azamat» ıdeıasy mańyz­dy rólge ıe. «Adal azamat» jańa kezeńniń memlekettik qyzmetshisi qandaı bolýy kerek degen suraqqa berilgen naqty ári tolymdy jaýap boldy. «Adal azamat» ıdeıasyn ilgeriletý – qoǵamdyq sanany ózgertýge jasalǵan qadam. Jańa tulǵalyq bolmys qalyp­tastyrý ásirese aqparattyq tehnologııa­lar arshyndap qadam basqan qa­zir­gi zamanda óziniń ózektiligin baryn­sha arttyryp otyr.

Bul oraıda ózgeristerdi sabaqtastyq úrdisi arqyly evo­lıýsııalyq jolmen júzege asyrýdyń máni zor. Máselen, HH ǵasyr basynda qazaq zııalylary jańa bolmysqa saı adamı tulǵa qalyptastyrýdy basty másele sanady. Sebebi olar ózgeristerdi júzege asyratyn tulǵalar izdedi. Tarıh kórsetkendeı, eshbir qoǵam ótken býynnyń aqyl-parasatynsyz ilgeri basqan emes. Biraq búgingi jahanda­ný zamanyndaǵy jańa tulǵaǵa qoıylatyn talaptar áldeqaıda joǵary ári jaýapkershilik júgi asa aýqymdy ekenin de eskerýi­miz kerek. О́ıtkeni memlekettik qyzmetshi tek kásibı tulǵa emes, ol – memlekettiń aınasy. Sondyqtan búgingi memlekettik qyzmetshi zamannyń eń ozyq ınnovasııalyq áleýetin boıy­na sińire otyryp, mádenıet pen tarıhty jáne rýhanııatty tereń bilýi kerek. Ádildik pen adaldyqqa degen ortaq qur­met, oǵan senim – qoǵamdy birik­tiretin kúsh ekenin jete uǵynýy qajet. Sebebi «Adal azamat» – ózgeristerdiń el ıgiligi jolynda júzege asýyna múddeli, kásibı, jaýapkershilikti tulǵa.

Ádiletti Qazaqstandy qa­lyp­tastyrýdaǵy memlekettik qyzmetshilerdiń úlesi olardyń kásibıligi men adaldyǵynan, elge ashyq, shynaıy qyzmet etýge degen umtylysynan kórinis tabýy qajet. Prezıdenttiń «Ádiletti Qazaqstandy adal azamattar qurady» degen tujyrymynyń mánisi osynda.

Qoǵam qazir jyldam ózgerip jatyr. Aqparat – qoljetimdi, azamattardyń talaby – joǵary. Mundaı jaǵdaıda burynǵydaı bıýrokratııalyq tásildermen qyzmet jasaý múmkin emes. Mem­lekettik qyzmetshi endi ozyq tehnologııalardy, jasandy ın­tellektini meńgergen, kreatıvti ári jańashyl oılaıtyn tulǵa bolýǵa tıis. Ol ózgeristerdiń aldynda turyp, olardyń sapaly júzege asýy­na múddeli bolýy qajet. Mem­­lekettik qyzmet isteri agent­tigi búginde osyndaı jańa for­mattaǵy mamandardy tárbıe­leýdi qolǵa alyp jatyr. Bul úshin eski ádetterden arylyp, formalızm men ımıtasııaǵa jol bermeýdiń naqty tetikteri engizilýde.

Osy oraıda endigi jańa kezeń­­de memlekettik qyzmet­shiden otanǵa degen adaldyq, ashyq­tyq, klıentke baǵdarlaný, jaýap­kershilik jáne eseptilik talap etiledi. Jańa kezeńniń memle­kettik qyzmetshisine ózin-ózi udaıy úzdiksiz jetildirip otyrý tala­by qoıylady. Ol óz isin únemi qa­daǵalap, kemshi­liktermen jumys isteýi kerek. Hakim Abaı aıtqan «ys­tyq qaırat, nurly aqyl, jyly jú­rek» memlekettik qyzmet­shi­niń tulǵalyq bolmysyn anyqtaý­shy qasıetter ekenin uǵynýy qajet.

Kásibı daǵdylarmen birge adammen til tabysý, pikir almasa bilý, emosııany basqara bilý syndy qabiletterdi damytý da mańyzdy. Sebebi memlekettik apparattyń basty mindetteriniń biri – halyqtyń únine, talap-tilegine qulaq asý. О́ıtkeni mem­le­kettik qyzmet – jeke paıda izdeıtin oryn emes. Bul – halyq aldynda esepti bolý. Prezıdent atap ótkendeı: «Memlekettik qyzmet – jeke bastyń baq-dáý­le­tin arttyratyn jer emes. Bul – týǵan halqynyń aldynda aıryq­sha jaýapkershilik arqalaý degen sóz».

Elimizdegi memlekettik bas­qarýdyń jańa mádenıeti «Eń aldymen adamdar» qaǵıdatyna arqa súıep otyr. Memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara se­nimge negizdelgen memleket­tik basqarýdyń «adamǵa baǵdar­lanǵan» modelin qalyptasty­rý Memleket basshysynyń «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáıkes júrgizilip jatyr. Mundaı talaptar «Memlekettik qyzmet týraly» jańa zań jobasynda eskerildi. Bul jańa zań jobasy qazirgideı tek eńbek qatynastaryn, ıaǵnı memlekettik qyzmetke kirý, ótkerý jáne ony toqtatý máselelerin retteýmen shektelmeıdi. Eń bastysy memlekettik qyzmetshilerdiń minez-qulqynyń adamǵa baǵdar­lanǵan úlgisin bekitýdi kózdeıdi.

Buǵan qosa qoǵamda jemqor­lyqqa qarsy mádenıetti qa­lyp­tastyrý – eń ózekti min­det­ter­diń biri. Bizdiń basty maq­satymyz – sybaılas jemqor­lyqqa yqpal etetin sebepter men jaǵdaılardyń aldyn alý. Alaıda naqty ózgeriske qol jetkizý úshin adaldyq máde­nıetin qalyptastyrý qajet. Taǵy da «Adal azamatqa» degen qa­jet­tilik aldymyzdan shyǵady. Meniń oıymsha, bári adamnyń ishki mádenıetine baılanysty. Eger memlekettik qyzmetshi jeke jaýapkershilikten jurdaı bolyp, ádep qaǵıdattaryn elemese, onda ony tipti qatań jaza­la­namyn degen úreı de toqta­ta almaıdy. Sondyqtan Adal­dyq qaǵıdatynyń bizdiń ómirimiz­diń barlyq salasyna ornyǵýy erekshe mańyzǵa ıe. Bul rette Memleket basshysynyń «Sybaı­las jemqorlyqtyń ózine tán sebepteri men alǵysharttaryn joı­maıynsha, bul sharýa – jel dıirmenimen kúresýmen birdeı» degen sózin qaperde ustaýymyz kerek.

Búginde memlekettik qyzmet­terdiń 90 paıyzdan astamy onlaın formatta kórsetiledi. Bul jylyna shamamen 250 mln qyzmet – qaǵazbastylyqsyz, kezeksiz, paraqorlyqsyz ashyq túr­de atqarylady degen sóz. Ashyqtyq bar jerde jemqor­lyqqa oryn joq ekenin kórip otyrmyz.

Jasandy ıntellektiniń da­mýy keleshekte qoǵamdyq qaty­nastardy túbegeıli ózgerte­di dep kútilip otyr. Ony búgin­nen bastap túsinip bilgen elder alǵa ozbaq. Memleket basshy­synyń «Jasandy ıntellekt dáýirindegi Qazaqstan: ózekti máseleler jáne ony túbegeıli sıfrlyq ózgerister arqyly sheshý» atty Qazaqstan halqyna Joldaýy – erteńgi kúndi bú­ginnen oılaýdyń kórinisi. Joldaýda aıtylǵandaı, zamanaýı tehnologııalar bolashaqta sheshýshi ról atqarmaq. Jasan­dy ıntellektiniń damýy mem­lekettik qyzmetke jańasha serpin berýde. Qazirgi tańda Memlekettik basqarý akademııasynda Jasandy ıntellekt zerthanasy qurylyp, Smart HR júıesi iske qosyldy. Bul kadr­lardy ádil ári tıimdi irikteýge jáne basqarýda ashyqtyqty arttyrýǵa múmkindik berip otyr. Sıfrlyq transformasııa basqarýda ashyqtyq pen tıimdilikti arttyryp, adaldyq qaǵıdattarynyń ornyǵýyna úlesin qosyp jatyr.

Memlekettik sektorda adam kapıtalyn basqarýdyń biryńǵaı ekojúıesin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan osy sıfrlyq basta­malar aldaǵy ýaqytta da kadr saıasatyn jańa sapaǵa kótere bermek. Buǵan qosa jańa sapa­daǵy tulǵa qalyptastyrýda eldiń árbir azamatynyń sanaly tańdaýy men jaýapkershiligi úılesimdi baılanys tabýy qa­jet. Jańa sapaǵa umtylys – Qa­zaq­stannyń qazirgi jáne bola­shaq órkendi isteriniń berik negizi.

Osy turǵydan alǵanda, «Adal azamat» – jaı ǵana tujy­rym­dama emes. Ol memleket pen el múddesine adal qyzmet etetin, moraldyq jáne basqarýshylyq qundylyqtar úılesimin tapqan, ózgeristerdi tıimdi júzege asyra alatyn, jaýapkershilikti tulǵanyń jańa modeli. El qashanda osyndaı tulǵalaryna arqa súıemek. Olaı bolsa, Adal azamattardyń kóp bolýy – memleketimizdiń órkendeýiniń kepili.

Darhan JAZYQBAI,

Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń tóraǵasy