Qazir árbir sala jasandy ıntellektini jumys barysynda qoldanýǵa tyrysyp jatyr. Sıfrly tehnologııanyń bul túriniń BAQ-taǵy róli qandaı? Keshe bastalǵan «Astana Media week» is-sharasynyń negizgi taqyryby da osy máselege arnaldy. Osyǵan oraı «Euronews» telearnasynyń halyqaralyq tilshisi (Fransııa) Denıs Loktemen áńgimelesýdiń sáti túsip, ózekti taqyryp tóńireginde birer suraq qoıǵan edik.
– Jýrnalıstıkadaǵy jasandy ıntellektiniń róli qandaı?
– Qazir aqparat agenttiktermen, press-relızdermen, basqa da aqparat kózderimen jumys isteıtin BAQ ókilderi jumysyn jyldamdatý úshin JI júıelerin paıdalana alady. Biraq budan soń JI taýyp bergen nemese óńdep bergen aqparatty jiti tekserip alý qajet. О́ıtkeni ChatGPT jáne basqa JI júıeleri jıi qate jiberedi. Máselen, olar mazmun men sandar sııaqty nárselerdi oılap shyǵarady. Sondyqtan tekserip almaı aqparatty tikeleı jibere salatyn bolsaq, bul bizdiń jýrnalıst retindegi jeke bedelimizge ǵana emes, kórermender men oqyrmandardyń BAQ-qa degen senimine nuqsan keltirýi múmkin. Bul jasandy ıntellektiniń basty qaýpi – áleýmettik jelilerde taralatyn jalǵan jańalyqtardan bólek kontentke jalǵan oı qosyp jiberýi múmkin.
– JI aqparattyń mazmunyn ózgertip jiberetin bolsa, jalpy BAQ-ta ony qoldaný qajet pe?
– Iá, qoldaný qajet. О́ıtkeni naryqtyń básekege qabilettiligi artyp keledi. BAQ bir-birimen ǵana emes, kóbine jańalyqtardy tez taratatyn áleýmettik jelilermen de básekege túsedi. Sonymen qatar olar qazir ChatGPT-den álemde ne bolyp jatqanyn tikeleı suraı alatyn óz kórermenderimen jáne oqyrmandarymen básekelesedi. Qazir adamdardyń shamamen 4-5 paıyzy jańalyqtardy generatıvti júıelerden alatynyn bilemiz. Sondyqtan bul quraldardan bas tartý redaksııa ujymy úshin ózin jańa nárseden alshaqtatý bolar edi. Biz básekelestikten birden jeńilip qalatyn edik. Biraq JI sekildi jańa tehnologııalardy sanaly túrde paıdalaný kerek, aqparatqa negizdelgen derekkózderdi túsiný jáne eń mańyzdy nárseni – aýdıtorııanyń senimin jáne dástúrli BAQ-qa tán adamı qarym-qatynasty saqtaý úshin onyń durystyǵyn árqashan birneshe ret tekserý kerek.
– Qazirgi tehnologııa kezeńinde dástúrli BAQ kenjelep qaldy dep jatyrmyz. JI-di qoldaný arqyly gazet, jýrnal, telearna, radıonyń mańyzyn arttyra alamyz ba?
– JI qazir gazet sekildi dástúrli medıada qoldanylyp keledi. Gazet, radıo, telearna barǵan saıyn sıfrlyq formatqa kóship jatyr. Áleýmettik medıamen, basqa da onlaın aqparat kózderimen básekelesetin sıfrlyq medıa úshin jyldamdyq óte mańyzdy. Sondyqtan tehnıkalyq tapsyrmalardy avtomattandyrý – mátindi tekserý, qysqartý, aýdarma jasaý sekildi qabiletteri gazetterge basqa aqparat kózderimen teń dárejede jumys isteýge múmkindik beredi. Biraq taǵy da eske salǵym kelip otyr: JI-dan soń aqparattyń durystyǵyna kóz jetkizip, birneshe qaıtalap tekserip alý qajet.
– Bolashaqta JI jýrnalısterdi tolyqqandy almastyra alady deı alamyz ba?
– Máselen, qazir JI teledıdardaǵy dıktorlardy almastyra alady dep jatyrmyz. Tehnıkalyq turǵydan, ıá, múmkin. Biraq kórermen robot basqaratyn teledıdardy kóre me? Mine, osy jerde qabyldaý máselesi tur. Zertteýler kórsetkendeı, kórermen vırtýaldy júrgizýshilerge, jasandy daýysqa áli de senbeıdi. Sondyqtan eger aýdıtorııa mundaı júrgizýshini qabyldamasa, onda paıda joq. Qoǵam shynaıy, kózge tik qaraıtyn, jasandylyǵy joq adamdy kórgisi keledi. Sondaı-aq baspa, baspasózderdegi bet árleýshi-dızaınerlerge keletin bolsaq, JI shyn máninde olarǵa tehnıkalyq jaǵynan kómektese alady, kúndelikti úderisterdi avtomattandyrady. Biraq shyǵarmashylyq jaǵyna kelgende mamandy almastyra almaıdy. Sondyqtan shyǵarmashylyq, adamgershilik, shynaıy kózqaras bolashaqta qundy bolyp qala bermek. Jasandy ıntellekt jansyz, al biz – adambyz.
Sondaı-aq halyq arasyna shyǵyp, el ishindegi máseleniń basyna baryp, kózben kórip, qolmen ustap saraptamalyq materıal daıyndaıtyn jýrnalısterdi JI almastyrady dep aıtý qıyn. О́ıtkeni JI oqıǵa ornyna barmaıdy, adamdarmen kezdespeıdi, olardyń kózqarastaryn bilmeıdi.
– Eýropa BAQ-tarynda JI-di qoldaný deńgeıi qandaı?
– JI – jańalyqtar bólimderinde jıi qoldanysta. Buqaralyq aqparat quraldarynyń barlyǵy derlik ony belgili bir dárejede paıdalanady. Bul kóbine suhbattardyń transkrıpsııasyn jasaýǵa qoldanylady, buǵan deıin jýrnalıster nemese terýshiler kóp ýaqyt pen kúsh jumsaıtyn. Endi muny JI jasaıdy. Materıaldardyń ártúrli elderdegi aýdıtorııa tilderine beıimdelýin tezdetedi. Bul «Euronews» sııaqty halyqaralyq arnalar úshin óte mańyzdy.
Sondaı-aq keıbir redaksııalar óz materıaldaryn taldaýǵa JI-ge súıene alady. Máselen, biz qaı taqyryptardy jıi qamtyp jatyrmyz, qaısysyna jetkiliksiz kóńil bólemiz, aýdıtorııanyń qajettilikteri qandaı jáne olarǵa qandaı aqparat, maqala usynǵan durys. Jalpy, JI BAQ-qa ózin jaqsyraq túsinýge, óz jumysyn aýdıtorııasynyń múddesine beıimdeýge kómektesedi.
– Sonda qoǵamǵa qandaı taqyryptar qyzyqty ekenine JI saraptama jasap bere ala ma?
– Mundaı algorıtmder analıtıka úshin shynymen de qajet. Biraq mazmundy generasııalaýǵa JI áli de óte qaýipti, óıtkeni onyń júıeleri shyǵaratyn aqparatqa tolyq senýge bolmaıdy. Sondyqtan derekkózderge siltemeler beretin, derekterdi tekserýge múmkindik beretin quraldardy ǵana paıdalaný kerek.
Áńgimelesken –
Gúlnar JOLJAN,
«Egemen Qazaqstan»