Eńbekkerlerdiń mereıin tasytty

Aspantaý óńirin án-jyrǵa bólegen mereke aıasynda asyl­tuqymdy mal men aýyl sharýa­shylyǵy ónimderiniń kórmesi uıymdastyrylyp, aýdan sha­rýalarynyń eseli eńbeginiń nátıjesi kópshilik nazaryna usynyldy.

«Aýdanymyz – aýyl sharýa­shylyǵy baǵytyndaǵy aýdan. О́ńirdiń túgin tartsa maıy shy­ǵatyn darqan dalasy, janǵa jaıly tabıǵaty, jerdiń erekshe qunarlylyǵy taýly aımaqta aýyl sharýashylyǵyn damytyp, jetildirýge suranyp tur. Aýdanymyzdyń ekonomıkalyq damýy aýyl sharýashylyǵy salasyna tikeleı baılanysty. Búginde bul salany damytýdyń tyń joldary qolǵa alynyp, mem­lekettiń qamqorlyǵyn sezin­gen aýyl eńbekkerleri qar­qyndy eńbek etip, orasan jetis­tikter­ge qol jetkizip otyr», dedi sal­tanatty sharanyń ashylýymen quttyqtaǵan Raıymbek aýda­nynyń ákimi Dastan Qudabaev.

Aıtsa aıtqandaı-aq, «Altyn DAN» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi byltyrdan beri aýdan­da sý únemdeý tehnologııalaryn, sonyń ishinde jańbyrlatyp sýarý júıesin engizýdi qolǵa aldy. Atalǵan joba aıasynda bıyl 500 gektar jerge, jalpy quny 500 mıllıon teńge bolatyn zamanaýı sýarý qondyrǵylary ornatyldy. Jańa tehnologııalardy tıimdi paıdalanýdyń nátıjesinde 150 gektar jerge egilgen kartoptyń ónimdiligi edáýir artty. Búginde atalǵan sharýashylyq Ortalyq Azııaǵa tanymal «PepsiCo Central Asia» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigimen 1200 tonna kartop ótkizý týraly jáne eldegi eń iri «Magnum» saýda jelilerimen 2000 tonna taýarlyq kartop jetkizý jóninde kelisim jasady. Sonymen qatar frı men chıpsy óndirisine arnalǵan «Ledı Kler» jáne «VR 808» kartop sorttaryn 78 gektar jerge egip, joǵary sapaly ónim alýǵa baǵyttalǵan jumysty bastap otyr. Bul bastama – aýdannyń aýyl sharýashylyǵy salasyn ártaraptandyrý, eksporttyq áleýetti arttyrý, sý resýrstaryn utymdy paıdalaný baǵytyndaǵy naqty qadamdardyń biri. Bıyl aýdan sharýalary 2300 gektar alqapqa kartop egip, ár gektardan orta eseppen 250–300 sentnerden ónim jınaǵan.

Irgeli aýdandaǵy iri qara mal sany – 66 myń bas, qoı men eshki – 267 myń bas, jylqy – 42 myń basqa jetti. Qazir aýdanda 2316 sharýa qojalyǵy tirkelip jumys atqaryp jatyr.

Taýly aýdanda iri qara malyn asyldandyrý jáne mal sharýashylyǵy ónimderiniń sapasyn arttyrý baǵytynda júıeli jumystar júrgizilýde. Búgingi tańda oısylqara tuqymyn asyldandyrýmen 12 sharýa qoja­lyǵy, al asyl tuqymdy qoı-eshki mal ósirýmen 6 sharýa qo­ja­­lyǵy aınalysyp jatyr. Bul sharýa­­shylyqtarda «Angýs», «Gere­ford», «Qazaqtyń aq bas sıy­­ry», «Qalmaq» tuqymdy iri qara maldary, sondaı-aq «Ar­qar merı­nos» jáne «Il-de-Frans» tuqym­dy qoılary ósirilý­de. Atal­ǵan asyl tuqymdy maldar­dyń eti men sútiniń sapasy, kóle­mi jóninen qarapaıym mal tuqym­darynan eki esege deıin joǵary.

Al jemshóp shyǵynynyń deńgeıi shamalas ekenin eskersek, aldaǵy ýaqytta aýdan kóleminde mal tuqymyn asyldandyrý jumystaryn keńinen qolǵa alý asa mańyzdy sanalyp otyr. Osy baǵyttaǵy jumysty júıe­leý maqsatynda bıyl aýdan ákim­digi men «Qazaq ulttyq ag­rar­lyq ýnıversıteti» arasynda mal tuqymyn asyldandyrý jónindegi ózara yntymaqtastyq týraly memorandým jasalǵan. Bul kelisimniń nátıjesinde ýnıversıtet ǵalymdary sharýa­shylyq­tarda mal tuqymyn jaq­­sar­tý isine ǵylymı jetek­shilik jasap, ádistemelik qoldaý kórsetetin bolady.

Sonymen qatar «Asyl túlik» jaýapkershiligi shekteýli serik­testiginiń mamandary aýdannan qoldan uryqtandyrý isi boıynsha 13 azamatty arnaıy oqytyp, olarǵa tehnık-osemenator sertıfıkattary tabystaldy. Atal­ǵan maman­dardyń qatysýymen aýdan boıynsha 10 000 bas qoıdy qoldan uryqtandyrý josparlanyp otyr. Bul joba mal sharýashylyǵyn jańa sapalyq deńgeıge kóterip, ónimdilikti arttyrýǵa eleýli úles qosatyn mańyzdy qadam bolmaq.

Elimizde aýyl sharýashylyǵy salasyn qoldaýǵa baǵyttalǵan túrli memlekettik baǵdarlama­lar iske asyrylýda. Sonyń nátı­jesinde bul salaǵa kórse­ti­le­tin memlekettik qol­daý kó­lemi jyl saıyn artyp, sha­­rýa­shy­lyqtardyń materıaldyq-tehnı­kalyq bazasy nyǵaıyp otyrǵanyn ataý oryndy. Osy jyly jeńildetilgen lızıng baǵdar­lamasy aıasynda aýdan sharýa­shylyqtary jalpy quny 815 mıl­lıon teńgege 50 birlik traktor jáne 15 birlik aýyl sharýa­shylyǵy agregattaryn satyp alǵan.

Aýdan ákimi óz sózinde memleket tarapynan qabyldanyp jatqan baǵdarlamalardyń tıim­­diligin paıdalana otyryp, aýdan kó­leminde mal bordaqylaý alań­daryn qurý, egin jáne mal sharýashylyǵyn jańǵyrtý ju­mystaryn jandandyrý qajet­tigin aıtty.

Aýdanda qajyrly eńbek etip, elimizdiń órkendep ósýine orasan zor úles qosqan, el qur­metine bólengen «Eńbek erleri» Shúıkebaı Sharǵynov, О́miráli Dárkenbaev, Qajymuhan Dıhan­baev, Núsipbek Áshim­baev­tardyń aýyl sharýashy­lyǵy sala­syndaǵy taǵylymdy joly búgingi urpaqqa úlgi-óne­­ge. Son­daı-aq uzaq jyl sharýa­shylyq basqaryp, Búkil­odaqtyq ortalyq komıtettiń aýyspaly «Qyzyl týyn» birne­she ret jeńip alǵan, «Eńbek qyzyl tý» ordenderiniń ıeger­leri, eńbek maıtalmandary Keńesbaı Baı­hanov, Tel­man Isabaev, Esen Qonaev, Raýan Áripov, Sultanmurat Qudabaev, Amangeldi Botan­bekov, Kúlán Ábdi­baeva, Gúl­bara Báshebaeva, Gúldarııa Altynbekova, Áldıbek О́mirjanov, Jeten Aqta­lov, Daýbaı Mánjýov, Baıserke Júnisbaev, Berdiǵoja Qoqym­baev syndy maıtal­mandardyń aýdan ekonomıkasyn arttyrý jolynda jasaǵan eseli eńbekteri de el esinde saq­talǵan. Osyǵan qarap-aq qajy­maı-talmaı eńbek etip, aýdan jurtshylyǵynyń maqta­nyshyna aınalǵan azamattardyń keler urpaq aldynda bedeli zor, mereıi ústem bolary anyq.

– Aýdanymyzdyń aýyl­sha­rýashylyq salasynda atqa­rylǵan ister az emes. Alda tur­ǵan mindetter odan da aýqym­dy, bizdiń aldymyzda el yryz­dyǵyn eseleýge baǵyttalǵan júıeli josparlar tur. Búgin alǵash ret «Sabantoı» merekesi uıymdastyrylyp otyr. Aldaǵy ýaqytta bul sharany jyl saıyn dástúrli túrde ótkizý josparlanýda. Bizdiń ortaq maqsatymyz – aýyldyń áleýetin arttyryp, aýyl sharýashylyǵyn zaman talabyna saı jańa deńgeıge kóterý. Ol úshin memleket usyn­ǵan múmkindikterdi tıimdi paıdalanyp, jańa tehnologııa­lar­dy engizip, ınnovasııalyq tásilderdi tájirıbege aınaldyrýymyz qajet. Eger barlyǵymyz birlese jumys atqaryp, tıimdi sheshimderdi ortaq aqylmen qabyldap, tek adal eńbekke súıen­sek, jer-ananyń berekesi de, nesibesi de bizge molynan buıyratyny anyq. Biz birge áreket etsek, aýdanymyzdyń aýyl sharýashylyǵyn jańa beles­ke kóterip, Raıymbek óńi­rin agrarlyq damýdyń úlgi­sine aınaldyramyz dep se­ne­min. Jumysshy maman­dyqtary jyly aıasynda uıymdas­tyry­lyp otyrǵan kúzgi jıyn-terin merekesi qutty bolsyn. Birligi­miz bekem bolyp, eńbegimiz eselene bersin, – dedi Dastan Qudabaev.

Bolashaqta bul shara tek saltanatty jıyn ǵana emes, sala mamandarynyń tájirıbe almasyp, ózekti máselelerdi talqylaıtyn, jańa bastamalardy qolǵa alatyn mańyzdy alańǵa aınalatyn bolady. Mundaı kezdesýler arqyly aýyl sharýa­shylyǵyn damytýdaǵy tıimdi sheshimder qabyldanyp, sharýalar men kásipkerler arasyndaǵy yntymaqtastyq nyǵaıa túsedi degen senim zor.

Jylma-jyl egis kólemin ulǵaıtyp, jer-anadan berekeli ónim jınaı biletin, tórt túligin túletip, et-sút óndirýde aldyna jan salmaı yrys-qutty tasyt­qan aýyl sharýashylyǵy qyz­metkerleriniń atakásipti damy­týǵa qosyp jatqan úlesi ora­san. Bul kúni úzdik eńbek­ker­ler túrli atalymdarmen mara­pat­­tal­dy. «Úzdik mehanızator», «Úzdik malshy», «Egin jáne mal sharýashylyǵynyń úzdi­gi» ata­lymdarynyń jeńim­pazdaryna qurmet kórsetildi.

Aýyl eńbekkerleriniń me­reıin tasytqan aıtýly shara barysynda marapat ıeleri­niń biri, sharýashylyq basshysy Oljas Qanapııaev óz qýany­shyn bólisti.

«Búgin eńbegimniń elengenine óte qýanyshtymyn. Bul meniń ǵana emes, ujymymnyń mańdaı teri. Sharýashylyqtyń tasyn órge domalatýda on shaqty adam tynbaı eńbek etip keledi, sol úshin olarǵa alǵys aıta­myn. Aýyl eńbekkerlerin qol­dap, mereıin ósiretin festıval bizge tyń serpin berdi», dedi ol.

Festıval sońynda jer­gilikti ónerpazdar merekelik konsert uıymdastyryp, tur­ǵyndarǵa kóterińki kóńil kúı syılady. Sondaı-aq balýandar beldesip, jastar arasynda qoshqar kóterý men arqan tartý saıystary ótti.

Uıymdastyrýshylar «Saban ­Fest» aldaǵy ýaqytta dástúrli túrde jyl saıyn ótkiziletinin jetkizdi. Bul bastama – eńbek adamyn ulyqtaý, aýyl sharýa­shy­lyǵy salasyna degen qur­metti a­rttyryp, jastardy eń­bekqor­lyqqa baýlýdyń jarqyn úlgisi.

Almaty oblysy