Olar jarty ǵasyrdan astam ýaqyt boıy ómir men ónerde jup jazbaı, ult mádenıetiniń órkendeýine bar ǵumyryn arnaǵan tulǵalar. Sholpan Jandarbekova men Bıken Rımova sekildi sahna sańlaqtarynan tálim alyp, sol ustazdyq ónegeni keler urpaqqa jetkizýdi ózderiniń basty boryshy sanady. Kıno men teatr ónerinde eren eńbek etip, sahna men ekranda ómirdiń san boıaýyn somdaǵan qos tulǵa – Kendebaı Temirbaıuly men Almahan Kenjebekovanyń búginde qazaq óneriniń tarıhynda esimderi altyn árippen jazylǵan.
Biri – Tóle bı baba tynystaǵan Bostan topyraǵynan úmit otyn arqalap, Almatyǵa attanǵan armanshyl bozbala, ekinshisi – Han Táńiriniń baýraıynda týyp, Muqaǵalıdyń poetıkalyq rýhymen sýsyndaǵan boıjetken edi. Osylaısha, eki taǵdyrdyń toǵysýy – tek mahabbat hıkaıasy emes, ónerdiń órisin keńeıtken jarasymdy juptyń qalyptasý tarıhy boldy. Sol stýdenttik dostyq ýaqyt óte sahnadaǵy seriktestikke, al sahnadaǵy úılesim ómirlik súıispenshilikke ulasty.
Joǵary oqý ordasynda tabysqan qos talant keıin óner men ómirde de qatar júrip, bir-birine tirek bola bildi. Elý jyl boıy teatr sahnasynan túspeı, ózderiniń kásibı sheberligin, sahnalyq mádenıetin, adal eńbegin aıanbaı sińirgen jup búgingi 75 jyldyq ómir belesine shyǵarmashylyq kemelmen, eńbek dańqymen jetip otyr. Teatr men kınodaǵy eren eńbegi, sahnadaǵy talaı este qalarlyq beıneleri olardyń ómir jolyn shyn máninde ónerge adaldyqtyń ólshemine aınaldyrdy.
Ras, Bıken Rımova atyndaǵy drama teatrynda qazaq sahna ónerindegi juldyzdy jup Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Kendebaı Temirbaıuly men Qazaqstannyń halyq ártisi Almahan Kenjebekovanyń 75 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan «О́nerde – 50, ómirde – 75» atty shyǵarmashylyq keshi mazmunymen erekshelenedi. Qutty mekenniń ǵana emes, kúlli qazaq eliniń maqtanyshyna aınalǵan qos tulǵanyń mereıtoıy Taldyqorǵan tórinde aıryqsha atap ótildi. Sonaý 1975 jyly balaýyz arman biltesin tutatqan Sholpan Jandarbekovanyń kýrsyn bitirgen qarlyǵash qııal jastardyń alǵy leginde kelip Taldyqorǵan drama teatrynyń shymyldyǵyn túrgen Kendebaı men Almahan jartyǵasyrlyq eńbek jolynyń izi saıraǵan, ózi de 50 jyldyq tarıh túzgen teatrdyń tekti sahnasynda eline shyǵarmashylyq kesh usynýy zańdylyq. Al bul toıdyń kósh-kerýeniniń basynda oblys ákimi Beıbit Isabaev, teatr jáne kıno ónerine ólsheýsiz úles qosqan Tuńǵyshbaı Jamanqulov, Nurqanat Jaqypbaı, Darıǵa Turanqulova bastaǵan ónerdegi áriptesteri, zııaly qaýym ókilderiniń boı kórsetýi, ónersúıer jurtshylyqtyń qatysýy da qaǵıdaly dúnıedeı. Al О́zbekstan men Qyrǵyz elinen kelgen óner ıeleri rýhanı keshtiń arnasyn keńitti. Jetisý jeriniń maqtanyshyna aınalǵan qos tulǵanyń toıyna kelgen qadirmendi qonaqtar aldymen teatr foıesine qoıylǵan sahna sańlaqtarynyń shyǵarmashylyǵyna arnalǵan kórmeni tamashalady. Onda sahnalyq kıimderi, spektaklderdegi rólderinen fotosýretter, jalpy ónerlerine qatysty basqa da buıymdar kópshilik nazaryna usynyldy. Rýhanı is-shara basynda beınefılm jurtshylyq nazaryna usynylsa, alǵashqy bolyp quttyqtaý sóz sóılegen Beıbit Isabaev qazaq óneriniń damýyna ólsheýsiz úles qosqan qos sańlaqtyń ómir joly men shyǵarmashylyq joldaǵy eńbegin erekshe atap ótti.
«О́nerde de, ómirde de taǵdyr joly toǵysqan sahna sańlaqtary kóp emes. Sol az shoǵyrdyń ishinde sizderdiń esimderińizdi biz árdaıym qurmetpen ataımyz. Sizderdiń ómir joldaryńyzdy Bıken Rımova atyndaǵy teatrdan bólip qaraý múmkin emes. Eń alǵash osy teatrdyń irgetasyn qalasyp, sahna shymyldyǵyn ashqan, taban aýdarmaı jarty ǵasyr boıy ónerge qyzmet etip kele jatqan sizderge jetisýlyqtardyń atynan erekshe rızashylyǵymdy bildiremin», degen oblys basshysy qos tulǵaǵa erekshe qurmet kórsetti.
Budan soń Parlament Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaev pen Májilis tóraǵasy Erlan Qoshanovtyń quttyqtaý hattaryn depýtattar Janarbek Áshimjan men Bolat Kerimbek oqyp berdi.
«Qasıetti Qarasaz ben Qaınardyń qara qyzy, Alashtyń dara qyzyna aınaldy. «Arǵy betten qarǵyp ótip» Tóle bı babamyz jatqan topyraqtan osy jaqqa kelip, Almahan ápkemizdi taýyp, jup jazbaı qazaqtyń ónerin, ulttyq muratyn aspandatyp júrgen Kendebaı aǵamyz ekeýi Baqtybaı men Qabylısa babalarymyzdyń, Ilııas pen Aqyn Sara daralarymyzdyń besigin terbegen óńirden alǵash teatr ashyp, sol óner shańyraǵymen birge ósip-óndi. О́nerlerimen óz ómirlerin óre júrip teatrdyń dáýirlegende, quldyraǵan tusynda da eseli eńbek etti. Sol arqyly biri áz ana, biri abyz aqsaqal bıigine kóterildi. Qazaq óneriniń, ásirese óńirlerdegi teatr tarıhynyń aq bastaý, asyl tuǵyrynda ekeýińizdiń eńbek pen esimderińiz aıryqsha», dep lebizin bildirgen Janarbek Áshimjan aǵyla sóıledi.
Sondaı-aq depýtattardyń aq sálemin arqalap kelgen olar mereıtoı ıeleriniń ıyǵyna shapanyn jaýyp, qurmet kórsetti. О́z kezeginde aqyn Tóleýjan Ǵumar Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıevtiń de quttyqtaýyn jetkizdi. Quttyqtaý leginen keıin qos tulǵanyń shyǵarmashylyǵyna arqaý bolǵan ǵajaıyp kesh kórermen nazaryna usynyldy. Abaı atyndaǵy opera jáne balet teatrynyń ónerpazdary, «Il Kanto» kvarteti, «Qońyr» toby ánnen shashý shashty. Teatr jastary Almahan Nurpeıisqyzynyń óleńderin oqydy. О́ner ıesiniń akterlik, kompozıtorlyq qyryn jaqsy biletin jurtshylyq úshin ol kisiniń aqyndyq álemi jańa ashylǵan araldaı áser etti. «Dánesh aǵa», «Farıza», «Qyzyma», «Japyraq júrek jas qaıyń» sekildi birqatar ánderi oryndaldy. Qos akter túsken «Kóshpendiler», «Bir ýys bıdaı» syndy birqatar fılmnen, olar qatysqan telehabarlardan úzindiler berildi. Ras, ónerli adam qaı qyrynan kelse de talant tuǵyrynan tómendemek emes.
«Men etikshi bolsam da danyshpan bolar edim...», degen Tolstoı danalyǵy osyndaıda oıǵa oralady eken. Bir ózi úlken mektep sanalǵan, teatr sahnasy men qazaq kıno áleminde eseli eńbek ete júrip aqyndyq qyryn tanytar otty óleńder jazǵan, rýhanı álemde kóz tastar kókjıegine aınalǵan Muqaǵalı Maqataev bastaǵan shaıyrlardyń jyryn ánge aınaldyrǵan Almahan Kenjebekova ón boıy ónerge toly jan. Ol – kompozıtor, aqyn, dramatýrg, ánshi, akter, qoǵam qaıratkeri, ulaǵatty ustaz. Rýhanı hám shyǵarmashylyq keshte osynaý degdar tulǵanyń, «Siz Sholpan, Bıken apalardyń jolyn qýyp, búginde sol bıikke kóterildińiz» dep Janarbek Áshimjan aıtqandaı, el anasy dárejesine jetken Almahan Nurpeıisqyzynyń ásem ánderi áýeledi. «Men Almahan Kenjebekovanyń syrly da sazdy ánderine, áýezdi shyǵarmashylyǵyna qarap otyryp aıryqsha súısindim. Jan tolqynysy men ómir aǵysynda júregin týlatqan dúnıelerdi mýzyka qudireti arqyly laıyqty deńgeıde pash ete bilipti. Akterlik aýyr mindet arqalaı júrip kompozıtor esebinde osyndaı erekshe shyǵarmashylyq iz qaldyrǵany tańdandyrady, súısindiredi», deıdi belgili kompozıtor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Álı Alpysbaev shyǵarmashylyq keshte usynylǵan mýzyka týyndylary haqynda.
Kásibı mýzyka maıtalmanynyń lebizi, júrek tolǵamy bizdiń de kóńilge qonaqtaıtyn parasatty paıym ekeni shúbásiz. О́ıtkeni halyq ártisiniń bir ǵana Muqaǵalı aqynnyń sózine jazylǵan «Túıeler» áni búkil qazaq halqynyń, kóshpeli ómir saltymen kún keship, myńjyldyqtar boıy myzǵymaı Turan dalasyn erkin bılegen atajurtymyzdyń qundylyǵyn, tarıhyn, shejireli ómirin kóz aldymyzǵa alyp keler uly dúnıe. Buırat qumdary buıyqqan saharanyń ústinde jóńkigen Oısylqara tóliniń qazaq tanymymen sińisip ketkeni ǵana emes, «attyń jalynda, túıeniń qomynda» tirligi dáýirlerge shanaq bolǵan sharbolattaı berik halyqtyń tutas shejiresi jatyr bul ánde. Talantty jazýshy Asqar Súleımenovtiń sózimen aıtsaq, «Shıkarno!» dep tamsanar klassıkamen tujyrymdalǵan shyǵarmashylyq keshtiń sońy meıramhanada jalǵasty.
Iá, oblys ákiminiń qoldaýymen ótken «О́nerde – 50, ómirde – 75» mereıtoılyq keshten jetisýlyq jaısań jurt úlken tolqynyspen tarqasty. Telǵumyr tulǵanyń qýanyshynan keıin qarapaıym jandardan da pikir suradyq. Solardyń ishinde Álııa Malǵajdar esimdi kórermen: – Búgingi keshten erekshe áserge bólendim. Jalpy, teatr qoıylymdarynyń turaqty kórermenimin. Osyndaı kesh ótetinin áleýmettik jeliden oqyp-bilip, arnaıy keldim. Bizdiń teatrdyń beldi akterleri, abyz aqsaqaly men anasyna aınalǵan Almahan apaı men Kendebaı aǵanyń óner jolynan taǵylymdy dúnıeler aldym, deıdi.
Aıta keterligi, qos akter Sholpan Jandarbekovanyń klasyn bitirip, alǵashqy eńbek jolyn jańa qurylǵan Taldyqorǵan teatrynda bastap, elý jyl sahnaǵa adal qyzmet etip keledi.
Jetisý oblysy