Ozyq ultqa aınalýdyń tıimdi joly

Sh.Aıtbaeva joba qanatqaqty bastama retinde Qaraǵandy, Qostanaı oblys­tary men Shymkent qalasynda qolǵa alynǵanyn atap ótti. Bastama halyqty kitap oqýǵa qyzyqtyryp, ómir saltyna aınaldyrýdy kózdeıdi. Aıtýynsha, búginde aqparattyq tehnologııa damyǵanymen, jastarda rýhanı baılyq azaıyp barady. Sondyqtan bul tyǵyryqtan shyǵýdyń joly – kitap oqý. Joba qoǵamnyń barlyq múshesin qamtıdy. Mektep oqýshylary, muǵalimder, ata-analar, kolledj ben ýnıversıtet stýdentteri qatysyp jatyr. Olarǵa oqýǵa 15 kitaptan berildi. Alty aı ishinde sol kitaptardy oqyp, ózderiniń qandaı oı túıgenin jurtpen bólisýi kerek. Joba algorıtmi bo­ıyn­sha aldymen mektepishilik, sosyn aýdanaralyq, keıin qalalyq baıqaý ótedi. Sol saıysta súrinbeı ótken úmitkerler baıqaý sońynda jeńimpaz atanady. Barlyq júldegerlerge qomaqty syıaqy qarastyrylǵanyn málimdedi. Qazir jobanyń kitap oqý kezeńi júrip jatyr.

«Jer betindegi tirshilik ıelerinen adamdy ereksheleıtin eń basty qasıet – onyń oılaý qabileti. Oılaný – adamdy adam etetin, qoǵamdy órkendetetin negizgi kúsh. Adam oılaný úshin onyń mıy únemi jumys istep, oı órisi keń bolýy qajet. Oılanbaıtyn jan ıesi jansyz dene ispetti. Sondyqtan bizdiń tanymdy keńeıtip, sanamyzdy tereńdetip, ómirimizdi mándi etetin eń basty qural – kitap. Tamaq pen sý qandaı qajet bolsa, kitap ta sonshalyqty aýadaı mańyzdy. Kez kelgen órkenıetti qoǵamnyń qýaty – oqyǵan, oıly, izdengish urpaqta. Biz sol urpaqty qalyptastyrýdyń naqty tetigi retinde kitap oqý mádenıetin qaıta jańǵyrtýdy qolǵa alyp otyrmyz. Osy oraıda, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Ozyq oıly ult bolýdyń eń tóte joly – kitap oqý. Sondyqtan kitap oqý mádenıetin qoǵamda barynsha ornyqtyrýymyz kerek» dep atap ótken edi. Memleket basshysynyń bul sózi jaı ǵana mádenı úndeý emes, eldiń rýhanı bolashaǵyna baǵyttalǵan naqty baǵdar. Prezıdenttiń taǵy bir aıtqan sózi bar: «Biz, eń aldymen, jastardy kitap oqýǵa baýlýymyz kerek. Sonda jappaı kitap oqıtyn ultqa aınalamyz», degen. Bul sóz kitapqa bet burý tek jas­tar úshin ǵana emes, tutas qoǵam úshin strategııalyq qajettilik ekenin taǵy da dáleldeıdi. Sokrattyń «meniń biletinim – eshteńe bilmeıtinim, al ózgeler muny da bilmeıdi» degen danalyq sózi oıǵa oralady. Qazaq halqy da «Bilim alý – tal besikten jer besikke deıin» dep beker aıtpaǵan. Shyn máninde, kitap oqý – úzdiksiz úderis, eshqashan toqtamaýǵa tıis qundylyq. Biz nemquraıdylyq tanytýǵa quqyǵy joq qoǵamda ómir súrip jatqandyqtan, árqaısymyzdyń rýhanı damýǵa qosqan úlesimiz búkil eldiń damýy­na áser etedi», dedi Sh.Aıtbaeva.

A.Besbaevtyń málimdeýinshe, joba boıynsha kitap oqýdy keńinen nasıhattaý kózdelip otyr. Bıyl qanatqaqty bastama Shymkentte ótse, kelesi jyly barlyq óńirlerde qolǵa alý josparda. Bul da qoǵamnyń strategııalyq qajettiligi bolýǵa tıis. AQSh jáne basqa da damyǵan elder jylyna 16 kitaptan oqysa, Qazaqstanda bul kórsetkish 3 kitapqa da jetpeıdi eken.

Jobanyń shartyna sáıkes, qatysý­shylarǵa jalpy sany 300-deı kitap taratyldy. Olardyń deni qazaq ádebıeti men álem ádebıeti klassıkteriniń tanymal shyǵarmalary. Ári mektep oqýshylary qatysyp jatqandyqtan, olarǵa jas ereksheligine qaraı ártúrli kitaptar oqýǵa usynyldy. Bul oraıda jobalyq keńse megapolıstegi árbir mektep, kolledj, ýnıversıtette kitap oqıtyn klýbtar ashýdy bastady. Munda adamdy tek aqshalaı júldemen qyzyqtyrǵysy kelmeıdi. Negizgi maqsat – kitapqumarlyq ádetti qoǵamǵa sińirý. Ol halyqtyń kúndelikti ádetine aınalýǵa tıis. Taǵaıyndalǵan qarjylaı júlde qory demeýshiler esebinen tolyqtyryldy. Ázirshe qyzyqqandar kóp ekenin aıtty spıker. Tipti adamdar jobaǵa tirkeý merzimin uzartýyn ótingen eken. Qatysýshylarǵa arnaıy saıt jumys isteıdi. Ol jerde úmitkerler qansha kitap oqydy, ony qalaı talqylaǵanyn baǵalaıtyn baldyq shkalalary kórse­tilip turady.

Nege búginde elimizde kitap oqý deńgeıi tómendep ketti? Spıkerler aqparattyq tehnologııa zamanynda bul álemdik úrdiske aınalyp bara jatqanyn málimdedi. Iаǵnı oqýdan góri kóbirek kórýge qyzyǵady. Onyń ózinde uzaq beınelerdi kórgisi kelmeıdi. Bir mınýttan asatyn beınelerdi sońyna deıin qaramaı, ótkizip jiberedi. Bul qubylys damyǵan Japonııada da baıqalyp jat­qanǵa uqsaıdy. Onda da halyqty kitap oqýǵa qyzyqtyrý júzege asyryla bas­tapty. Sonymen qatar spıkerler bala kitap oqý úshin aldymen úlkender ózinen bastaý keregin aıtty. Eger úıde das­tarqan basynda ata-ananyń ózi telefon shuqylap otyrsa, odan tálim alǵan bala qaıda barady. Ol da smartfonǵa qumartyp ósedi. Sondyqtan balany kitap oqýǵa qyzyqtyrýdan buryn ata-ana áýeli ózin tárbıeleýge tıis. Sh.Aıtbaevanyń málimdeýinshe, Shymkent mektepterinde «Kúnine 20 mınýt kitap oqý» jobasy engizilipti. Memleket halyqtyń yntasyn oıatý úshin kóptegen oqýlyqtardy qazaq tiline aýdaryp, oqyrmandarǵa usyný jumystaryn qarqyndy atqaryp jatyr. Kitap dúkenderinde ártúrli baǵyttaǵy qazaqsha kitaptar sany kóbeıgen. Oqyr­man qaı salany qalasa, sol sala bo­ıynsha qazaqsha oqýlyqtar tabylady. Keı elderde adamdar metronyń ishinde kitap oqyp otyrady. Bul – oqymysty qoǵamnyń belgisi. Myna ulttyq joba sol dárejege jetkizýge baspaldaq. Demek, halyq tarapynan úlken qoldaý qajet. Tutas qoǵam uıyssa, naǵyz kitap oqıtyn elge aınalýdan úmittimiz.

«Kitap oqıtyn ult» jobasynyń basty maqsaty – oqýdy ómir saltyna aınaldyrý jáne elimizdi álemdegi eń kóp kitap oqıtyn on eldiń qataryna qosý. О́kinishke qaraı, qazir Qazaqstan bul kórsetkish boıynsha álemde 95-orynda. Al kósh bastap turǵan elder qatarynda AQSh, Fınlıandııa, Ulybrıtanııa jáne Japonııa bar. Demek, bul joba – tek mádenı aksııa emes, ulttyq sana men rýhanı deń­geıimizdi jańǵyrtýdyń naqty quraly. Atalǵan jobanyń Shymkent qalasynda da júzege asyrylýy qalamyzdyń erek­sheligin kórsetedi. Biz bul baǵytta belsendi aımaqtardyń biri bolyp otyrmyz. Maqsat – jobany tek ótkizý emes, ony halyqtyq qozǵalysqa aınaldyrý. Sol úshin de qalada arnaıy jobalyq keńse qurylyp, barlyq oqý oryndary, kitaphanalar, mádenıet mekemeleri men BAQ ókilderi birlesip jumys júrgizip keledi. Munda alty baǵyt kózdelgen. Atap aıtqanda, «Kitap oqıtyn mektep» – 6–10-synyp oqýshylary arasynda baıqaý túrinde uıymdastyrylady. «Kitap oqıtyn kolledj» – stýdentter arasyndaǵy pikirsaıys. «Kitap oqıtyn ýnıversıtet» aıasynda joǵary oqý oryndary arasyndaǵy zııatkerlik doda uıymdastyrý kózdelgen. «Kitap oqıtyn pedagog» – ustazdarǵa arnalǵan bilimdi synaý alańy esebinde bolady. «Kitap oqıtyn áýlet» – otbasylyq formattaǵy oıyn-estafeta jaǵdaıynda baǵalanady. Sońǵysy «Kitap oqıtyn memlekettik qyzmetker» – qoǵam aldyndaǵy tulǵalardyń rýhanı izdenisin qoldaýǵa baǵyttalǵan tanymdyq saıys retinde qolǵa alynady. Kitaptar tizimi – kórkem ádebıetten bastap, tulǵalyq damý men tarıhı tanymǵa deıingi aýqymdy qamtıdy. Bul arqyly biz jastardyń oılaý kókjıegin keńeıtýdi, ustazdardyń jáne ata-analardyń úlgi bolýyn jáne memlekettik qyzmetkerlerdiń rýhanı mádenıetin kóterýdi kózdeımiz», dedi jobalyq keńse jetekshisi A.Besbaev.

Shymkent qalasy boıynsha qazir 66 myńnan astam azamat osy jobaǵa qatysyp otyr. Onyń ishinde 26 myńnan astamy – mektep oqýshylary, 8 myńnan astamy – kolledj stýdentteri, 10 myńǵa jýyq – ýnıversıtet stýdentteri, 6 myń­nan astam – ustazdar qaýymy, 15 myń­nan astam – ata-analar men áýletter jáne 546 – memlekettik qyzmetkerler. Jobany júzege asyrý merzimi Osy jyldyń qyrkúıeginen kelesi jyldyń sáýir aıyna deıin jalǵasady. Osy ýaqyt aralyǵynda tirkeý, oqý kezeńderi, baıqaýlar men marapattaý rásimderi kezeń-kezeńimen ótedi. Ár aı saıyn qatysýshylardyń oqý belsendiligine taldaý jasalyp, úzdikterdiń beınejazbalary áleýmettik jelilerde jarııalanady. Bul – bir jaǵynan yntalandyrý bolsa, ekinshi jaǵynan halyqtyq serpilis týdyratyn qural dep esepteıdi mamandar. Osy bastamanyń aıasynda eń belsendi oqyrmandar men jeńimpazdarǵa qomaqty júldeler taǵaıyndalǵan. Máselen I orynǵa – 1 mln teńge, II orynǵa – 600 myń teńge, III orynǵa – 400 myń teńge júlde bar. Jalpy júlde qory 40 mln teńgeni quraıdy. Biraq spıkerlerdiń pikirinshe, qarjydan bólek eń úlken marapat – ol adamnyń óz boıyndaǵy rýhanı baılyǵynyń artýy. Kitap oqý arqyly adam óz álemin tanıdy, oıyn tereńdetedi, júregin tazalaıdy.

Jobany úılestirý úshin qalalyq deńgeıde jaýapty tulǵalar bekitilip, ár mektep, kolledjde, ýnıversıtette «Oqyrman klýbtary» men «Kitap buryshtary» ashylyp jatyr. Bul ortalyqtarda pikirtalastar, avtorlarmen kezdesýler, ádebı keshter men kitap almasý aksııalary ótedi. Ádistemelik ortalyqtyń jetekshiligimen oqyrmandarǵa arnalǵan nusqaýlyqtar, vıktorınalar jáne oqý kúndelikteri daıyndaldy. Aqparattyq baǵyttaǵy jumysqa osylaısha erekshe kóńil bólinip jatyr. Áleýmettik jelilerde #KitapOqıtynUlt jáne #ChıtaıýshaıaNasııa heshtegteri arqyly halyqtyq qozǵalys qalyptasyp keledi. Qatysýshylar oqyǵan kitaptary týraly qysqasha beınepikirler túsirip, TikTok, Instagram jelilerinde bólise bastady. Sonymen qatar tanymal tulǵalar, óner adamdary men blogerler joba nasıhatshysy retinde nasıhat jumysyna atsalysyp otyr.