Toqsanynshy jyldardaǵy toqyraý kezinde elimizde ustaz, dáriger, ınjener sekildi bilimdi mamandar saýda-sattyqqa ketkenin bilemiz. Halyqtyń kóbi qara jumysqa jegildi. Onyń saldaryn áli kúnge deıin tartyp kelemiz, atalǵan salalarda, jalpy elde bilikti kadrlar jetispeıdi. Al qazir ekonomıka turaqtalyp, sıfrlyq dáýirge qadam basqan kezde oqý-toqýǵa múmkindik kóp. Tipti el basqarý isine de aralasýǵa kedergi joq.
Jaqynda Japonııanyń jańadan saılanǵan premer-mınıstri Takaıchı Sanae jańa úkimet jasaqtady. Ol 21 qazanda ótken parlamenttik daýys berýde 237 daýys jınap, el úkimetin basqarýǵa múmkindik aldy. Jańa mınıstrler kabınetinde tegi uıǵyr saıasatker Arfııa Erıdiń esimi erekshe atalady. Ol Japonııa Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary bolyp bekitildi. Arfııa Erı jeke áleýmettik akkaýntynda Takaıchı Sanae men Syrtqy ister mınıstri Toshımısý Motegımen jumys istegenin maqtan tutatynyn aıtty.
«Biz Japonııanyń dıplomatııalyq múmkindikteri men halyqaralyq kóshbasshylyǵyn odan ári nyǵaıtýda belsene jumys isteı beremiz», dep jazdy A.Erı.
Arfııa Erı Japonııanyń Fýkýoka prefektýrasynyń Kıtakıýsıý qalasynda Shyǵys Túrkistannan kóship kelgen uıǵyr otbasynda dúnıege kelgen. Ol 11 jasynda Japonııa azamattyǵyn alǵan. Erı AQSh-taǵy ataqty Djordjtaýn ýnıversıtetiniń túlegi, 7 tilde erkin sóıleıdi, BUU men Japonııa bankinde jumys istegen. Qazir Lıberaldyq-demokratııalyq partııanyń múshesi retinde ol – Parlamenttiń tómengi palatasynda Chıba prefektýrasynyń 5-okrýginen saılanǵan ókil. 36 jastaǵy Arfııa Erı – japon parlamentiniń eń jas múshesi. 2023 jyly Time jýrnaly ony «álemdegi eń yqpaldy 100 jas kóshbasshynyń biri», dep atady.
Al ulty japon saıasatker Tomıo Okamýra – qazir Chehııa parlamentiniń spıkeri. Okamýra Japonııada dúnıege kelgen, anasy – cheh, al ákesi – japon. Ony anasy alty jasynda, aǵalary Osama men Haıatomen birge Chehoslovakııaǵa alyp ketedi. Okamýra keıinirek Japonııaǵa qaıta oralady, alaıda kınoteatrda popkorn satýshysy bolyp jumys istegen kezinde jergilikti turǵyndardyń oǵan degen qarym-qatynasy oǵash kórinip, ol Pragaǵa qaıta oralady. 1990 jyldary ol týrızm jáne meıramhana ındýstrııasynda jumys isteıdi. Odan soń Chehııa telearnasynda realıtı-shoý júrgizip, birtindep saıasatqa aralasa bastady.
2012 jyly Okamýra jergilikti saılaýda jeńiske jetip, Senatqa qabyldanady. Osylaısha, japon tekti jigit burynnan qalyptasqan sosıal-demokratııalyq dástúri bar eldiń spıkeri, eldegi úshinshi laýazymdy sheneýnik deńgeıine kóterildi. Senattaǵy áriptesterimen qıǵash keletin tusy da jazylyp júr.
Cheh eliniń saıasatyn júrgizýge atsalysyp otyrǵan otandasymyzdy da erekshe atap ótýge bolady. Jámıla Almasqyzy Stehlıkova (Ordabaeva) – qazaq ultynan shyqqan cheh saıasatkeri. 2007 jyldyń 9 qańtarynan 2009 jyldyń 23 qańtaryna deıin ol Adam jáne azshylyq quqyqtary mınıstri jáne Chehııa úkimeti janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi keńestiń tóraǵasy qyzmetterin atqardy.
Ol I.Sechenov atyndaǵy Birinshi Máskeý memlekettik medısına ýnıversıtetinde bilim alǵan. 1988 jyly Soltústik Chehııanyń Homýtov qalasyna qonys aýdarǵannan keıin ol qońyr kómir óndirý ónerkásibinde qorshaǵan ortany qorǵaý men eldi mekenderdi saqtaý máselelerimen aınalysyp, az ulttardyń jergilikti ókilderiniń, eń aldymen, sýdettik nemisterdiń, evreıler men syǵandardyń taǵdyry týraly derekter jınaǵan. Al 1998 jyly ol Homýtov qalalyq keńesiniń depýtaty bolyp saılanyp, 2010 jylǵa deıin qalalyq keńeste úzdiksiz qyzmet etti, eki márte qalalyq keńestiń depýtaty boldy. 1998 jyly Jasyldar partııasyna qosylyp, Ýstınad Labem aımaǵyndaǵy aımaqtyq uıymnyń tóraǵasy, Jasyldar partııasy tóraǵasynyń orynbasary bolyp saılandy. 2007 jyldyń qańtarynan 2009 jyldyń qańtaryna deıin Jámıla Stehlıkova Chehııanyń Adam jáne azshylyq quqyqtary mınıstri qyzmetin atqardy. Ol Chehııadaǵy ózge ulttan shyqqan alǵashqy mınıstr boldy.
Stehlıkova mınıstr bolǵan kezinde syǵan etnosy azamattarynyń áleýmettik jaǵynan az qamtylǵan adamdardyń turatyn aýmaqtaryndaǵy áleýmettik ıntegrasııa jónindegi agenttik qurǵan. Ádilet mınıstrligimen birlese otyryp, ol adamdardy ańdýǵa qarsy zań men «Teńdik aktisi» – kemsitýshilikke qarsy zań jobasyn ázirledi. Alaıda onyń keıbir zań jobalary qoǵamdyq qoldaýǵa ıe bolmady. Ol 2009 jyly 23 qańtarda úkimetti qaıta qurý kezinde otstavkaǵa ketti.
Odan keıin Jámıla Stehlıkova Lıberaldy Ekologııa partııasyna qosylyp, 2014 jyldyń 16 aqpanyndaǵy quryltaı sezinde osy uıymnyń basshylyǵyna saılandy. Ol – Úkimet janyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ulttyq keńestegi bir komıtettiń múshesi. 2021 jyly 24 maýsymda ótken Lıberaldy Ekologııa partııasynyń sezinde ol partııa tóraǵasy ornynda qaldy.
Álemde ultyna, tegine qaramaı azamattardyń saıasat baspaldaǵynan kóterilýi qashanda oqyp-toqyǵannyń ozatynyn dáleldeıdi.