Memlekettik grant – kásipkerge berilgen múmkindik

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Altyn sapa» jáne «Paryz» syılyǵynyń laýreattaryn, «Qazaqstannyń úzdik taýary» kórme-konkýrsynyń jeńimpazdaryn marapattaý rási­minde sóılegen sózinde elimizdegi kásipkerlerdiń ekonomıkadaǵy úlesi 40 paıyzǵa jetkenin atap ótti. Bes jylda shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 1,5 ese artyp, shyǵarylatyn ónim kólemi 2,5 ese kóbeıgen. Elimizde jumys isteıtin azamattardyń jartysyna jýyǵy, ıaǵnı 4,5 mln adam bıznes salasynda eńbek etedi. Olardyń arasynda memlekettik grant kómegimen aýyldyq jerlerde óz kásibin ashqan kásipkerler kóp. Mysaly, Túrkistan oblysynda 2020–2025 jyldary 5 mln teńgege deıingi memlekettik granttar berýge 640,3 mln teńge bólinip, 122 jobaǵa qoldaý kórsetilgen jáne 361 jumys orny quryldy. Memlekettik granttardyń basym bóligi óndiris salasyna bólinip­ti. Naqtyraq aıtsaq, keıingi bes jyl­da óndiris salasy boıynsha – 98, qyzmet kórsetý – 8, aýyl sha­rýashylyǵy – 4, bilim berý – 10 jáne densaýlyq salasynda bir jobaǵa qoldaý kórsetilgen.

Memlekettik grant kómegimen iske asyrylǵan jobalardyń biri – Saýran aýdanyndaǵy «Sauran plast» óndiris orny. О́tken jyly grant alǵan «Sauran plast» JShS-nyń ­basty maqsaty – óńirde jáne elimizde plastık qaldyqtaryn qorshaǵan ortaǵa zııansyz túrde qaıta óńdep, olardy óndiristik resýrsqa aınaldyrý. Joba aıasynda PVD jáne PND granýlalaryn óndirip, odan ári qaıta óńdelgen shıkizattan ekologııalyq qaptama – qoqys qaltalaryn shyǵarý kóz­delgen. Qaldyqtardy basqarý sa­la­syndaǵy ekologııalyq talaptardy oryndaı otyryp, polıgonǵa túsetin plastık kólemin azaıtý jáne ımportqa táýeldilikti tómen­detetin otandyq ónim shyǵarý­dy kózdegen kásiporyn aı saıyn ­50 tonnaǵa deıin plastık qaldy­ǵyn qaıta óńdeý múmkindigine ıe. О́z ónimin «Tur Sapa» brendimen na­ryqqa shyǵaratyn kompanııa­nyń qoqys qaltalary búginde elimiz­diń barlyq óńirine jetkiziledi jáne saýda jelilerinde satylady. Aldaǵy ýaqytta ónimdi eksporttaý maqsatynda Reseı Federasııasy, Qyrǵyzstan Respýblıkasymen aldyn ala kelissózder júrgizip jatyr.

Túrkistan oblysynyń jumys­pen qamtýdy úılestirý jáne áleý­mettik baǵdarlamalar basqar­masynyń eńbek mobıldiligi ortalyǵy tarapynan, «Eńbek naryǵyn damytýdyń 2024–2029 jyldarǵa arnalǵan tujy­rym­­damasy» aıasynda» jańa bız­nes-ıdeıalardy júzege asyrýǵa 1793 azamatqa 400 AEK kórsetkish kóleminde memlekettik qaıta­rymsyz granttar berý jospar­lan­ǵan. Jańa bıznes-ıdeıalardy qol­daýǵa arnalǵan jobaǵa oblys kóleminde 4438 azamat óti­nish bildirgen. Komısııa otyrys­taryna bıznes jobalaryn qor­ǵaýǵa 3901 azamat qatysypty. Komıs­sııa otyrystarynyń qo­ry­tyndysy negizinde 1793 aza­mat­tyń bıznes-jobalary maqul­dan­ǵan. Basqarmanyń málimeti­­ne qaraǵanda, grant qarajaty­men 56 ataýly áleýmettik kómek alýshy, 1304 kópbalaly otbasy, 259 múgedektigi bar azamat, 132 múge­dektigi bar bala tárbıeleýshi, 42 asyraýshysynan aıyrylǵan sanatyndaǵy azamattar qamtyl­ǵan. Nátıjesinde, ataýly áleý­met­tik kómek alýshylar sany 56 otbasyna azaıdy. Grant ıegerleri qarajattaryn óndiris salasy, tehnıkalyq qyzmet kórsetý, ba­lyq, qus sharýashylyǵy, kókónis ónimderi, tamaq óndirisi salalary baǵytynda óz kásipterin ashyp jatyr. Qaıtarymsyz memlekettik grant alýǵa ótinish bildirýshilerdiń eń kóp bóligi «Dánekerleý qyzmeti», «Tigin óndirisi», «Jartylaı da­ıyndalǵan ónimder», «Kondı­ter­lik ónimder» baǵytynda qyzy­ǵýshylyq tanytqan.

Mysaly, óz kásibin damy­typ, aýyl turǵyndaryna sapaly qyzmet kórsetip otyrǵan jas kásip­kerlerdiń biri – Saltanat Dúısenova kıim-keshek tigý-jón­deý, kórpe-tósek daıyndaý sııaqty qyzmet túrlerin kórse­tip, jurtshylyqtyń senimine ıe boldy. Ýaqyt óte kele turǵyndar tarapynan perde tigý men daıyn perdelerdiń ólshemin túzetýge degen suranys artqan. Tutynýshy talabyn tereń túsingen ol bıyl osy baǵytty jeke kásip retinde damytýǵa bel býyp, perde tigý salasyn arnaıy ashýǵa sheshim qabyldady. Aldymen tıisti kýrs­tardan ótip, kásibı sertıfıkat alǵan. Bıznes-jospar ázirlegen. Daıyn jobasyn memlekettik grant komıssııasynyń aldynda qorǵap, óz ıdeıasyn dáleldeı bildi. Memlekettik grantqa qol jetkizgennen keıin, Saltanat tigin sehyn keńeıtip, jańa qu­ral-jabdyqtar alyp, qyzmet kór­se­tý aıasyn ulǵaıtty.

Al jeti­saı­lyq Roza Ásker­­bek­qyzy tátti taǵamdar da­ıyn­daý isin damytyp, aýyl tur­ǵyn­dary­na ­erekshe dám men sapaly qyzmet ­usy­­nyp júr. Osy baǵytty jeke kásibi retinde keńeı­tip, tátti ónimder daıyn­daýǵa arnalǵan shaǵyn seh ashý­­ǵa sheshim qabyldaǵan ol al­dy­men kondıterlik kýrstardan ótip, kásibı sertıfıkat al­ǵan. Sapaly ári qaýipsiz ónim usyný úshin arnaıy bıznes-jos­par ázirledi. Memlekettik grantqa qol jetkizgennen keıin Roza jańa peshter, mıkserler, tońazytqyshtar jáne kondıterlik qural-jabdyqtar alyp, óndiris aýqymyn keńeıtti. Qolóner arqyly kásibin damytyp, qoǵamǵa paıdasyn tıgizip júrgen sheberler de az emes. Solardyń biri – memlekettik grant kómegimen óz isin jolǵa qoıyp, búginde tigin ónerin meńgergisi keletin jastarǵa baǵyt-baǵdar berip júrgen Ordabasy aýdany Temirlan aýylynyń tur­ǵyny, kásipker Nurgúl Saǵy­naeva. О́tken jyly Nurgúl Saǵynaeva «Bastaý bıznes» jobasy aıasyn­­da bilim alyp, tiginshilik salasyn­daǵy bıznes-josparyn qorǵap, 1 476 800 teńge kóleminde­gi mem­lekettik grantqa ıe boldy. Bul qarjy oǵan alǵashqy qajetti qu­rylǵylardy alyp, armandaǵan sheberhanasyn ashýǵa múmkindik berdi. Alǵashynda jeke tapsyrystar qabyldaýdan bastaǵan sheberhana búginde turaqty jumys isteıtin tolyqqandy sehqa aınaldy. Qazir munda 3 adam turaqty jumyspen qamtylyp otyr.

Azamattardy kásipkerlik­pen aınalysýǵa baǵyttaý, ıaǵnı jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrý – jumyssyzdyq deńgeıin tómendetýdiń birden-bir joly. Osy baǵytta qaıtarymsyz granttar beriletini belgili. Jańa bıznes-ıdeıalardy iske asyrýǵa ar­nalǵan memlekettik granttardy alýǵa bıyl Saryaǵash aýdanynda 477 turǵyn ótinim bildirgen. Alaıda grant berý qaǵıdasyna sáıkes 170 úmitkerge komıssııa she­shimimen jańa bıznes-ıdeıa­lar­dy iske asyrýǵa arnalǵan mem­le­kettik granttar berilipti. Sol úmit­kerlerdiń biri, ekinshi top­taǵy múmkindigi shekteýli Irısgýl Baratovanyń grant alýdaǵy bız­nes-josparynyń taqyryby – «Yrys­ty Nan». Saryaǵash qalasyn­daǵy dekaratıvti nan óndirý sehin ashý bolǵan. Qazirgi tańda ol grant qarajatyn maqsatty ıgerip, óz kásibin sátti júrgizip jatyr. Grant ıegeri Irısgýl hanym aıyna 3000 danaǵa jýyq ártúrli nan ónimin óndiredi. Alys-jaqyn ornalasqan dúkenderge satady. Toı-jıyndarǵa da tapsyrystar túsip turady eken. Jumyssyz júrgen eki azamatshany turaqty jumysqa alǵan. Aldaǵy ýaqytta seh qýattylyǵyn arttyryp, kásipornyn keńeıtip jumys ornyn kóbeıtýdi kózdep otyr.

Osylaısha, memleketten qol­daý bolsa, kásiptiń kózin ashýǵa bolatynyn dáleldep júrgender kóp. Sondaı-aq óńirde kásipkerlikti jandandyrý úshin aýqymdy jumys atqarylyp, kedergilerdi joıý úshin naqty sharalar qoldanylyp jatyr.

Túrkistan oblysy