«Jasyl sýtegi» óndiretin qondyrǵy

Júıeniń ózegin Nazar­bayev University janyndaǵy Nati­­o­nal Laboratory Astana-nyń ja­ńartylatyn energııa kózderi zerthanasy ázirlegen ınnovasııa­lyq katalızatorlar men biregeı ınjenerlik sheshimder quraıdy. Joba Qytaıdyń «Zhejiang H2-Bank Technology Co., Ltd.» ónerkásiptik seriktestigimen bir­lesip iske asyryldy. Kompanııa ǵalymdarymyzdyń patenttelgen elektrod materıaldarynyń biri ırıdıı oksıdine negizdelgen joǵary tıimdi anod katalıza­tory boıynsha kommersııalyq júıeni jınaýǵa kómektesti. Mun­daı qaptamasy bar membrana elektrolız kezinde sýdy tıim­di bó­lýge múmkindik beredi jáne qon­dyrǵynyń ónimdiligin arttyrady.

Platforma «jasyl sýte­gin» alýdyń tolyq tizbegin kór­setedi: kún men jel energııa­sy elektrge aınalyp, ol sý elek­trolızine jumsalady. Alynǵan sýtegi energııa tasymaldaýshy retinde saqtalyp, keıin janarmaı elementterinde, kólikte, avtonomdy generatorlarda, tyńaıtqysh óndirisinde, metallýrgııada nemese munaı-gaz sektorynda qoldanýǵa bolady. Ázirshe óndirilgen sýtegi zerthanalyq maqsatta paıdalanylady: qon­dyr­ǵy úsh saǵat ishinde kólemi 6 tekshe metr ballondy toltyra alady.

Laboratorııany basqara­tyn NU professory Nurshat Nurajy jańa joba týraly: «Bul – elimizdegi sýtegi tehnologııalaryn tájirıbelik deńgeıge shyǵaratyn mańyzdy qadam. Fotokatalızator untaqtary men zerthanalyq úlgilerden bastal­ǵan jumys ashyq alańda jumys isteıtin ónerkásiptik júıege aınaldy. Maqsatty baǵdarlama ǵylym men óndiris arasyndaǵy alshaqtyqty qysqartýǵa jaǵ­daı jasap, ulttyq ǵylymı joba­lardyń akademııalyq qana emes, naqty praktıkalyq nátıje bere alatynyn kórsetti», dedi.

Jumystyń bastapqy kezeńinde ǵalymdar toby kún energııasyn tıimdi paıdalanatyn júıelerdiń negizgi bóligi sanalatyn fotokatalızatorlardy ázirleýge jáne sýdy fotokatalıtıkalyq bólý tetikterin zertteýge den qoıdy. Baǵdarlamanyń sońǵy kezeńinde zertteýshiler zerthanalyq táji­rıbelerden naqty óndiriste qoldanýǵa laıyq jumys isteı­tin prototıpter jasaýǵa stra­tegııalyq túrde kóshe aldy.

Al sýtegi óndirý tobynyń je­tekshisi, doktor Erbolat Ma­ǵazov: «Indýstrııalyq serik­tespen jumys isteý júıeniń aýqymyn keńeıtýge jáne ha­lyqaralyq óndiristik ári qaýip­sizdik standart­taryna saı bolýyna múm­kindik berdi. Bul – ýnıver­sıtet pen eldegi ǵylymı orta úshin mańyzdy mejelik: elde jańartylatyn sýtegini óndirýge arnalǵan alǵashqy iri júıelerdiń biri, ol otandyq ın­no­vasııalardyń múmkindigin naqty kórsetedi», dedi.

Zertteý toby tehnologııany ázirleýmen birge joǵary reıtıngi bar ǵylymı jýrnaldarda 40-tan astam maqala jarııalap, kitap shyǵaryp, sýtegi energetıkasy boıynsha 7 patent aldy. Eń mańyzdysy, komanda jańa býyn mamandaryn daıarlap, «jasyl sýteginiń» tolyq qun tizbegine mamandanǵan sarapshylar jelisin qurdy.

Ǵalymdar fotoaktıvti materıaldardy, katalızatorlardy jáne júıe arhıtektýrasyn odan ári jetildirýdi jalǵastyr­maq. Olardyń aıtýynsha, qazir­gi qondyrǵy – el aýmaǵynda keńi­nen qoldanýǵa bolatyn júıe­niń sha­ǵyn úlgisi ǵana. Mun­daı tehno­logııalar elimizde taza aýa, eko­lo­gııalyq turǵy­dan qaýip­siz or­ta jáne jańa joǵa­ry tehno­lo­gııaly jumys oryndaryn qalyp­tastyrýǵa múmkindik beredi.