Qordalanǵan máselelerdi qamtyǵan zańdar

Osy jyldyń alǵashqy aptasynan-aq aımaqtardy aralaýdy bastap ketken Májilis depýtattary 15 qańtarda palatanyń alǵashqy jalpy otyrysyn ótkizip, onda sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha zań jobasy men Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske engiziletin ilespe túzetýlerdi talqylap, birinshi oqylymda maquldady.

Ol túzetýlerdiń basym bóligi 2022 jyly Prezıdent Jarlyǵymen bekitilgen Sybaılas jemqorlyqqa qarsy saıasat tujyrymdamasyn iske asyrýǵa baǵyttalǵan. Zań jobasynyń negizgi bastamalarynyń biri – para berýdi talap etkeni, ýáde bergeni nemese usynǵany úshin qylmystyq jaýapkershilik engizý. Aıta keterligi, bul máseleniń kún tártibinde turǵanyna 15 jyldan asqan eken. Iаǵnı bizde buǵan deıin parany alǵan adam ǵana jazaǵa kesilip kelgen. Bir jaǵynan tıisti zańǵa mundaı normanyń engizilýine elimiz sonaý 2008 jyly ratıfıkasııalaǵan BUU-nyń sybaılas jemqorlyqqa qarsy konvensııasy da sebep bolǵan.

Sondaı-aq Májilis dene shynyq­tyrý jáne sport, sondaı-aq nor­ma­lardyń artyq (shamadan tys) zań­na­ma­lyq reglamenttelýin bolǵyzbaý má­seleleri týraly zańdy qabyldady. Bul eń aldymen, eldegi legıonerlerge qatysty daý-damaılar men sportsúıer qaýymnyń kókeıinde júrgen kúpti máselege núktesin qoıdy. Jumys tobynyń jetekshisi, depýtat Nartaı Sársenǵalıev zań jobasyn ázirleý barysynda depýtattar oǵan birneshe mańyzdy túzetý engizgenin aıtty. Mysaly, sport túrlerin memlekettik qarjylandyrý tásilderi qaıta qara­lady.

– Zańǵa joǵary jetistikter sporty degen túsinik endi, salaǵa bólingen mem­le­kettiń qarjysy budan bylaı solarǵa baǵyttalady. Joǵary jetistikter sportyna: Olımpıada, Paralımpıada, Sýrdoolımpıada, Azııa, para Azııa oıyn­dary jáne ulttyq sport túrleri kiredi. Buryn ýákiletti mınıstrlik 180-nen asa sport túrin tirkep qoıyp, onyń barlyǵyna qarjy berip kelgen bolsa, endi olardyń sany 3 esege qysqarady, – degen depýtat engizilgen taǵy bir mańyzdy ózgeris legıonerlerge memlekettiń bıýdjeti esebinen de, kvazımemlekettik sektor bıýdjeti esebinen de qarjy bólýge tyıym salatynyn málimdedi.

Osyǵan deıin syrttan kelgen «sańlaqtarǵa» ońdy-soldy shashylyp kelgen qarajat endi tek joǵary jetis­tikter sporty men basym sport túr­­lerin damytýǵa, memlekettik uıym­­­dardyń jumys isteýine, buqara­lyq sportqa jáne sporttyq ınfra­qury­lym­dy damytýǵa bólinbek.

Sondaı-aq jedel járdem feldsher­­­leri men ózge de dárigerlerge kim-kórin­genniń kúsh kórsetip, qol jumsaý faktileri de keıingi kezde kóbeıip ketti. Másele Memleket basshysyna deıin jetti. Kóp uzamaı Prezıdent medısına qyzmetkerlerine shabýyl jasap, kúsh qoldanyp jáne qatygezdik tanytqan áreketterge qatysty jazany qatańdatý maqsatynda ulttyq zańnamaǵa ózgerister engizý týraly Parlament depýtattarynyń, densaýlyq saqtaý salasy ókilderiniń jáne belsendi azamattardyń usy­nysyn qoldaıtynyn málimdedi. Buny jurtshylyqqa Prezıdent kómekshisi – Baspasóz hatshysy Rýslan Jeldibaı áleýmettik jeli arqyly jetkizdi. Osylaısha, dárigerlerdiń densaýlyǵyna nuqsan keltirip, ómirine qaýip tóndiretin mundaı keleńsizdikterge «Zań jáne tártip» qaǵıdatyna sáıkes quqyqtyq turǵyda batyl túrde tosqaýyl qoıylýy kerektigin aıtqan Prezıdent Úkimetke tıisti zańnamalyq túzetýler ázirleýdi tapsyrǵan-dy. Birneshe aıǵa sozylǵan talqylaýlardan keıin osy aıda bul zań da qabyldandy.

Elimizde elektr samokat máselesi mezi qylmaǵan eldi meken qalǵan joq shyǵar. Mopedpen taırańdap ketken jastardyń jeligin byltyr áreń basyp edik, endi bıyl ol túıtkildiń ornyn elektr samokat basty. Qysqasy, osy jeltoqsanda qabyldanǵan jańa zańǵa sáıkes, elektr samokatty paıda­­lanýǵa qatysty erejeler de kúshe­ıip, tártip ornatýǵa negiz qalandy.

Bul zań aıasynda elektr samokatty paıdalaný erejeleri ǵana kúsheı­tilgen joq, sonymen qatar jalǵa berý­shi kompanııanyń da jaýap­ker­shi­ligi qataıtyldy. Endi budan bylaı elektr samokat tepkiń kelse, júr­gizýshi kýáligiń, saqtandyrý polısiń zańǵa saı bolýy kerek, onsyz trotýarda taırańdap júrseń, ózińe de, jalǵa berýshige de jaza qarastyrylǵan.

Biz bul máseleni taǵy da jete túsi­ný úshin Májilis depýtaty Únzıla Shapaqty zań qabyldanǵan kúni-aq sózge tartqan edik.

– Elektr samokattardy paıdala­ný máselesi qoǵamda keń talqyla­nyp jatyr. Búginde biz samokat­tar­dyń jaıaý júrginshiler júretin oryndarǵa kirýine ruqsat bermeı kelemiz. Eger ruqsat berse, soǵan saı tıisti jaýapkershilik te júktelýi kerek. Negizinde, basty másele – samokat qozǵalysyna baılanysty jaýapker­shi­likti naqtylaý. Eger elektr samokat qozǵalysyna jol ashylatyn bolsa, onda ony prokatqa beretin kompanııalar azamattyq-quqyqtyq saqtandyrýdy qamtamasyz etýge mindetti, – deıdi depýtat.

Sondaı-aq ol avtomobıl júrgizý­shisi men elektr samokat júrgizý­shisiniń belgili deńgeıde teńestirilýin zańda kórsetilgen normalarǵa sáıkes qabyldanǵan sheshim ekenin aıtty. Elektr samokattarǵa qatysty naqty sheshimniń jedel qabyldanbaı kele jatqanyna bizdegi jol ınfraqury­lym­da­rynyń júıesizdigi de sebep bolyp otyrǵany belgili. Muny depýtat ta quptady.

Jasandy ıntellekt te bizdiń eldiń basty máseleleriniń biri. Tipti memlekettik saıasattyń bir bólshegine de aınalyp úlgerdi. Sebebi Prezıdent qazir qaı jıynǵa qatyssa da JI-diń bizge ashar dańǵyl jolyn aıtyp, neırojeliniń elimizdiń ekonomıkasyna synalap enýin qamtamasyz etetin zań qabyldaý kerektigin jıi tapsyratyn. Degenmen tıisti zańsyz-aq bul salada qozǵalys bastalyp ketken. Bárin tizbeı, bir ǵana sektordy alsaq, ekonomıkamyzdyń negizgi draıveri sa­nalatyn aýyl sharýashylyǵy sa­la­­­sy­­nyń ózinde qazirde 648 aýyl sharýa­­shylyǵy taýaryn óndirýshi óz qyzmetinde sıfrlyq sheshimder men JI-di paıdalanyp otyr eken. Bul – Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń resmı aqparaty. Kórsetkishtiń qarqy­ny jaqsy jáne tehnologııalardy is júzinde qoldaný men fermerlerdiń qyzyǵýshylyǵy artqan saıyn ósip keledi.

Qysqasy, Májilis pen Senatta kóp kidirmegen qujat – «Jasandy ıntellekt týraly» zańǵa 17 qarasha kúni Prezıdent qol qoıdy. Osylaısha, zań arqyly jasandy ıntellekt jú­ıe­leri qyzmetiniń negizgi qaǵı­dat­tary engizildi. Aqordanyń baspasóz qyz­me­ti jasandy ıntellekt júıeleri aqpa­rattandyrý nysany retinde anyq­tal­ǵanyn atap ótti.

Sondaı-aq 3 jeltoqsanda Májilis Sıfrlyq kodeks pen oǵan ilespe eki qujatty qabyldap, Senattyń qaraýyna jibergen. Joǵarǵy palata bul mańyzdy Kodeksti búgingi jalpy otyrsynda qarap jatyr.

Jalpy, bul Kodeks jobasy eń aldymen, adam múddeleriniń basymdyǵyna mán beredi. Sonymen qatar sıfrlyq ortada jeke tulǵanyń, qoǵamnyń jáne memlekettiń qaýipsizdigin qam­ta­­­masyz etýge, qoljetimdiligi shektel­megen sıfrlyq jazbalardy izdeý, ony qalyptastyrý jáne berý erkin­­­­di­gine, qoljetimdiligi shektelmegen memlekettik sıfrlyq resýrs­tar men júıelerge qol jetkizý er­kindigine, jeke jáne qoǵamdyq múd­de­lerdiń teńgerimin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.

Osy zańǵa bastamashylyq etip, jumysshy tobyna jetekshilik jasa­ǵan Májilis depýtaty Ekaterına Smysh­lıae­va bul zań jobasy da qoǵamda az tal­qy­lanbaǵanyn aıtady.

– Joba jumysyna júzden asa zańger ǵalymdar, azamattyq quqyq sala­­syndaǵy sarapshylar, bıznes ókil­deri, aqparattyq qaýipsizdik mamandary qatysty. Biz jobany talqylaý úshin ashyq resýrstardan myńnan asa usynys aldyq. Jumys kólemi men qarqyny óte joǵary boldy, – dedi E.Smyshlıaeva.

Negizinen ekonomıkanyń ártúrli sektoryndaǵy saralanǵan salyq mól­­sher­lemelerine kóshý, arnaýly sa­­lyq rejimderin reformalaý jáne salyq salasynda ákimshilendirýdi jańartýǵa baǵyttalǵan Salyq kodeksi de uzaq talqylaýdan keıin qabyl­danyp, shildede qujatqa Prezıdent qol qoıdy. Salyq kodeksi salyqtyq ákimshilendirýdi jappaı jeńildetýdi kózdeıdi. Atap aıtqanda, salyq esepti­liginiń kólemi 30 paıyzǵa qysqa­rady, salyqtardyń sany 20 paıyz­ǵa azaıady, jeńildikter men alymdar ońtaı­lan­dyrylady. Eleýli ózgerister kor­po­ratıvtik jáne jeke tabys salyq­ta­rynan bastap ınvestısııalardy yntalandyrý jáne salyq júktemesin qaıta bólý sekildi barlyq negizgi baǵytty qamtıdy.

Daýy men daqpyrty qatar júrgen normatıvtik-quqyqtyq aktiler jıyn­ty­ǵynyń taǵy biri – Qurylys kodeksi de búgin Senattyń kún tártibinde qaralýǵa tıis. Bul zańnamalyq normalar qurylys salasynda týyndaǵan júıelik problemalardy sheshýge baǵyttalǵan. Sondaı-aq adamnyń tynys-tirshiligi úshin qolaıly, qaýipsiz ortany qamtamasyz etýdi, qurylys sala­synyń barlyq sýbektisiniń quzy­reti men jaýapkershiligin arttyrýdy, sáýlet sheshimderi men qala qurylysy qujattamasyn talqylaýǵa jurtshylyqtyń qatysýyn, sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmetinde jiberilgen buzýshylyqtarǵa ýaqtyly den qoıýdy, seısmıkalyq aımaqtarda jobalaý jáne qurylys salý erekshe­lik­terin engizýdi kózdeıdi.

Qysqasy, budan bylaı jergilikti ákimdikter qurylysqa qatysty másele qaraǵanda derbes sheshim qabyldaı almaıdy. Sebebi qala qurylysyn josparlaý kezindegi jergilikti más­lı­hattardyń róli kúsheıtilmek. Ju­mys­ty úılestiretin qala qurylysy keńesteri qurylady. Eldi mekenniń bas josparyn, Respýblıka aýmaǵyn uıymdastyrýdyń bas shemasyn ázirleý merzimi 20 jylǵa deıin bekitiledi.

Seısmıkalyq qaýipti aýmaqtarda qurylysqa qoıylatyn talaptar qatań­­datylady. Iаǵnı Almaty sııaqty Ala­taý­dyń etegin tyqyrlap, úıleri jyl ótken saıyn joǵary órmelep bara jatqan qalalarda qurylys júrgizý isi aıryqsha baqylaýǵa alynady.