Adamdy kúıretetin – kúızelis. Ásirese jasóspirim shaqtaǵy ótpeli kezeńde bul kúı olardy ómir men ólimniń arasyna tirep qoıady. О́zine oryn taba almaǵan, ishki daýsyn eshkim estimegen adam úshin bir sáttik sheshim – qaıtarylmaıtyn qadamǵa aınalýy múmkin. Resmı derekke súıensek, elimiz sýısıd kórsetkishi boıynsha álem elderi arasynda 20-orynda tur.
О́kinishke qaraı, qoǵamda psıhologııalyq kómekke júginý qajetti áleýmettik qyzmet retinde qabyldanbaıdy. Psıhologke barý álsizdiktiń belgisi nemese jeke máseleni bárine jarııa etý degen túsinik bar. Bul kózqaras, ásirese aýyl-aımaqta jáne mektep ortasynda anyq baıqalady. Jabyq áleýmettik orta jaǵdaıynda mamanǵa júgingen bala nemese jasóspirimniń máselesi kópshilikke málim bolyp ketýi múmkin degen qaýip bar. Sonyń saldarynan kóptegen jas óz ishki kúızelisin jasyryp, kásibı kómekke der kezinde júginbeıdi. Osy úrdis psıhologııalyq problemalardyń ýaqtyly anyqtalmaýyna, al keı jaǵdaıda olardyń ýshyǵýyna ákelip otyr. Sondyqtan mentaldyq densaýlyqty qorǵaý máselesi jeke adamnyń tańdaýy emes, qoǵamdyq mańyzy bar júıeli mindetke aınaldy.
Sheti shyqqan máseleniń sheshý joly da bar. Ony «BF life» jobasy usynyp otyr. Eń áýeli, jastarǵa psıhologııalyq kómekti ýaqtyly ári qoljetimdi etý mańyzdy. Jobanyń maqsaty da osy. Baǵdarlama psıhologııalyq kómekti ásirese, shaǵyn jáne jabyq áleýmettik ortada turatyn jastarǵa qoljetimdi formatta usynýǵa baǵyttalǵan. Qupııany saqtaý qaǵıdatynyń buljymaı oryndalýy aýylda, birin-biri jaqsy tanıtyn ortada ómir súretin jastar úshin sheshýshi faktor. Bul format jasóspirimder men jastardyń uıalý nemese qoǵam tarapynan qysym kórý qaýpinsiz kómek suraýyna múmkindik berdi.
Jasóspirimder men jastarǵa arnalǵan «BF Line» psıhologııalyq qoldaý baǵdarlamasy 14-ten 35 jas aralyǵyndaǵy azamattardy qamtıdy. Baǵdarlama eki baǵytta júrgiziledi. Birinshisi – psıhologııalyq aqparattandyrý, ekinshisi – qupııa jáne tegin psıhologııalyq kómek kórsetý. Joba jetekshisi Janat Dosjanovanyń aıtýynsha, baǵdarlamaǵa habarlasqan jastarǵa turaqty qoldaý kórsetiledi. «Bizge habarlasqandarǵa josparly kómek kórsetiledi. Jumys kúnderi saǵat 09:00 den 18:00-ge deıin jumys júrgiziledi. Sondaı-aq bizdiń bir artyqshylyǵymyz bir adammen sońyna deıin bir maman jumys isteıdi. Iаǵnı bir psıholog naqty bir adamǵa bekitilgen. Alaıda kemshilik te bar. О́kinishke qaraı, bizde qazir 24/7 shuǵyl kómek kórsetý múmkindigi joq», deıdi ol.
Joba sheńberinde kórsetilgen onlaın jáne qupııa psıhologııalyq qoldaý jastardyń kómekke júginý mádenıetin qalyptastyrady. Mamandardyń pikirinshe, dál osyndaı qoljetimdi jáne senimdi tetikter ǵana psıhologııalyq problemalardyń ýshyǵýyna jol bermeı, onyń aldyn alýǵa múmkindik beredi.
«BF Line» tájirıbesi kórsetkendeı, máseleni tek tirkep qoıý jetkiliksiz. Oǵan naqty, júıeli jáne adamǵa baǵyttalǵan sheshim usyný qajet. Zertteý nátıjesine sáıkes, joba aıasynda tirkelgen ótinishter halyqaralyq ádistemelerge negizdelgen baǵalaý júıesi arqyly óńdelgen. Barlyq ótinishke mátindik taldaý júrgizilip, mazmunyna qaraı negizgi sanattar aıqyndalǵan. Eń jıi kezdesken suranystar otbasylyq qıyndyqtar, emosıonaldyq turaqsyzdyq, jeke tulǵalyq damý, oqýǵa baılanysty máseleler jáne áleýmettik qarym-qatynas taqyryptaryn qamtyǵan. Zertteý tobynyń jetekshisi Saıana Talǵatqyzynyń aıtýynsha, júıeli túrde kórsetilgen psıhologııalyq kómektiń tıimdiligi naqty kórsetkishtermen dáleldengen. «Kómek alǵan jastardyń mazasyzdyq deńgeıi orta eseppen 11–12 balǵa tómendedi. Bul psıhologııalyq qoldaý qyzmetiniń áseri bar ekenin kórsetedi. Sonymen qatar 2023–2025 jyldar aralyǵynda jastardyń psıhologke júginý jıiligi artty. Bul mentaldyq densaýlyqtyń mańyzyn túsiný deńgeıi óskenin bildiredi», deıdi ol.
Jas ereksheligi turǵysynan alǵanda, psıhologke júgingenderdiń basym bóligi 25–27 jas aralyǵyndaǵy jastar ekeni anyqtalǵan. О́tinishterdiń edáýir úlesi áıelderge tıesili. Sarapshylar bul úrdisti emosıonaldyq qıyndyqtardy ashyq talqylaýǵa beıimdilikpen jáne psıhologııalyq kómekke degen senimniń joǵary bolýymen baılanystyrady. О́ńirlik taldaý nátıjeleri de jobanyń baǵyttalǵan aýdıtorııany dál tapqanyn kórsetti. Túrkistan, Jambyl, Qyzylorda oblystarynda kúızelis deńgeıiniń joǵary bolýy áleýmettik jaǵdaımen, psıhologııalyq qyzmetterdiń jetkiliksizdigimen baılanystyrylady. Osy óńirlerde aqparattandyrý jumystary kúsheıtilgennen keıin kómekke júginýshiler sany artqan. Joba aıasynda júrgizilgen onlaın jáne oflaın aqparattyq is-sharalar da oń nátıje bergen.
Sonymen qatar 3 jyl ishinde 1 800-den astam pedagog-psıholog pen 1 800-ge jýyq oqýshy qamtylyp, mektep psıhologteriniń kásibı quzyreti artqan. Mamandardyń pikirinshe, «BF Line» jobasynyń basty jetistigi – psıhologııalyq kómekti qoǵam úshin «uıat» emes, qajetti ári qalypty qyzmet retinde qabyldatýy. Anonımdi jáne onlaın formattyń engizilýi, ásirese aýyldyq jerlerdegi balalar men jastar úshin qoljetimdilikti arttyrǵan.
«Biz 2017 jyldan bastap IýNISEF jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrligimen birlesip, mektep jasyndaǵy balalardy sýısıdten qorǵaý baǵdarlamasyn iske qostyq. Alǵashqy kezeńde Qyzylorda, Aqmola, Aqtóbe, Atyraý oblystarynda, Almaty jáne Shymkent qalalarynda jarty jyldyq qanatqaqty joba júrgizildi. Keıin Soltústik Qazaqstan oblysynda 30-ǵa jýyq mektep qamtylyp, jumys aýqymy keńeıe tústi. Osy jyldar ishinde óńirlerde arnaıy «Bilim foundation» keńseleri ashyldy. Sol keńseler mamandary jergilikti psıhologter men psıhıatrlardy oqytyp, óńirlerdegi mekteptermen turaqty baılanys ornatty. Ár oblystaǵy mektep sany, psıhologter quramy, praktıkalyq psıhıatrlardyń múmkindigi týraly naqty baza jasaldy», deıdi J.Dosjanova.
«Bilim foundation» qorynyń basshysy Erlan Aıtmuhambet jobanyń tájirıbesi psıhologııalyq qoldaý qyzmetterin óńirlik deńgeıde júıeleý jáne biryńǵaı monıtorıng júıesin qalyptastyrý úshin tıimdi úlgi bola alatynyn atap ótti. Alaıda qarjylandyrý máselesi sheshilmeıinshe, suranysty tolyq qamtý qıyn ekenin de jasyrmady.
«Baǵdarlamany júzege asyrý barysynda bir mańyzdy másele anyqtaldy: aýyl mektepterindegi psıhologterge balalar júginbeıdi. О́ıtkeni psıhologter sol aýyldyń turǵyndary, kóbisi oqýshylardyń týystaryn, ata-analaryn tanıdy. Bul balalarǵa ashyq túrde kómek suraýǵa kedergi boldy. Sol sebepti biz shalǵaı aýyldar úshin qoljetimdi onlaın qyzmet, «Duet Line» platformasyn qurdyq», dedi ol.