Grekııa tyǵyryqqa tirelýge jaqyn

Álemdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazary osy kúnderi taǵy da Grekııaǵa aýyp otyr. Bul eldegi jańa úkimettiń qaryz berýshiler úshtigimen tartysy óziniń sharyqtaý shegine jete bastaǵan sekildi. «Ne bel keter, ne belbeý úziler» degendeı, Eýropalyq komıssııa, Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq ortalyq bankpen burynǵy nesıe sharttaryn ózgertý, olardy jeńildetý úshin kúreske túsken jańa úkimet úshin báribir el ishinde júrip jatqan qatań únemdeý saıasatynan týyndaıtyn aýyr reformalardy odan ári jalǵastyrý qajet sekildi. О́ıtkeni, ótken aptadaǵy oqıǵalardyń órbý barysy osyny kórsetip otyr. Berlın berispeı tur Germanııa Afınanyń eýropa­lyq áriptesterge Grekııany nesıe­lendirý baǵdarlamasyn alty aıǵa uzartý týraly ótinishine qarsy ekendigin bildirdi. Berlın bul óti­nishti negizsiz dep sanaıdy. Sebebi, Grekııa Eýropalyq odaq pen Ha­lyqaralyq valıýta qorynyń osynyń aldyndaǵy qarjylaı kómek kórsetý jónindegi shartyn oryndaǵan joq. «Bul jónindegi Afınadan bizge jetken hat kómek kórsetýdi jalǵastyrý jóninde sheshim qabyldaýǵa negiz bola almaıdy», dep habarlaǵan osy máselege baılanysty Germanııa qarjy mınıstri Volfgang Shoıbldyń baspasóz hat­shysy óziniń qysqasha málimdemesinde. Grekııany qarjylandyrý jóninde­gi qazirgi baǵdarlama endi bir aptadan keıin, ıaǵnı birinshi naýryzdan bas­tap óz kúshin joıady. Munyń aldynda Eýrotoptyń tóraǵasy Ierýn Deısselblým eýroaımaq elderiniń qarjy mınıstrleri Brıýsselde kezdesý ótkizip, Germanııanyń joldaǵan ótinishin qaraıtyndyqtary jóninde habarlaǵan bolatyn. Ol osy habarlamasynda atalǵan kezdesýde Afınamen kelisimge kelip, sonyń nátıjesinde Grekııa eýroaımaqta burynǵysynsha qala beredi degen úmitin bildirgen edi. Alaıda, Germanııa qarjy mınıstrligi Grekııanyń bul ótinishin oryndaýǵa qarsy ekendikterin bildirgen kezden bastap bul úmit shoǵy da solǵyn tarta tústi. Berlın Grekııanyń jańa úkimeti ózderiniń qaryz berýshiler aldyndaǵy ýádelerin oryndaıtyndyqtaryna senim bildirmeı otyr. О́ıtkeni, jańa úkimettiń ózi qatań únemdeý saıasatyn júrgizip, el úshin aýyr ekonomıkalyq reformalarǵa barýǵa beıildi emes. Munyń aldyndaǵy úkimeti qaryz berýshilerdiń aldynda ondaı ýádeni bergendigi belgili. Al jańa úkimet ol ýádeni oryndaı almaıtyndyqtaryn málimdedi. Qańtar aıynyń sońynda Eýropalyq ortalyq bankiniń basqarýshylar keńesiniń quramyna kiretin Fınlıandııa bankiniń basshysy Erkkı Lııkanen qazir aýyr jaǵdaıdy bastan keshirip jatqandyqtan Grekııa el ekonomıkasyn qutqarý jónindegi óz baǵdarlamasyn odan ári jalǵastyrmaıtyn bolsa, onda Eýropalyq ortalyq banktiń bul elge aqshalaı qaryz berýdi odan ári jalǵastyra almaıtyndyǵyn málimdegen bolatyn. Al Grekııa premer-mınıstri Aleksıs Sıpras ózderi bılik basyna kelgen alǵashqy kezderden bastap-aq eldiń burynǵy úkimeti men Eýropalyq odaq jáne Halyqaralyq valıýta qory arasynda jasalynǵan ekonomıkalyq turaqtandyrý josparyn odan ári oryndaýdan bas tartatyndyqtaryn jetkizgen edi. Munyń ózi bir eseppen alǵanda jańa úkimettiń burynǵy úkimet jasaǵan qaryz alý jónindegi kelisimdi moıyndamaıtyndyǵyn bildiretin edi. Biraq soǵan qaramastan ol qaryz berýshilermen aralyq kelisim jasasý jónindegi kelissózder júrgizýge daıyn ekendikterin de aıtqan bolatyn. Alaıda, jańa úkimet basshysynyń bul ıdeıasy eýropalyq qaryz berý­shilerdiń kóńilinen shyqpaǵan sekildi. Sóıtip, másele áli tuıyqqa tirelip tur. Jaǵdaıdyń budan ári qalaı quby­la­tyndyǵyna eshkim tórelik jasaı almas. Áıtse de, atalǵan másele keshiktirilmeı sheshilýi tıis. О́ıtkeni, Grekııaǵa zeınet­aqylar men járdemaqylardy tóleý úshin qarjy kerek.

Grekııada aqsha taýsylýǵa jaqyn

Eger Grekııa oǵan qaryz berý jónindegi kelisim merzimin uzartýǵa qol jetkize almasa, onda bul eldegi jaǵdaı ýshyǵa ma degen qaýip bar. О́ıtkeni, qazynanyń aqshasy taýsylatyn ýaqyty jaqyn. Osynyń aldynda eldiń qarjy mınıstrligine silteme jasaı otyryp jarııalanǵan málimetterge qaraǵanda qazynadaǵy qarjy 25 aqpanda taýsylady degen derekter bar. Munyń ózi Afınanyń budan bylaıǵy ýaqyttary bıýdjet qyzmetkerleriniń jalaqylary men zeınetkerler zeınetaqysyn tóleı almaıtyndyǵyn bildiredi. Árıne, memlekettik mekemelerdiń qorlaryn jumsaý arqyly máseleni sheshý múmkindikterin qarastyrýǵa bolady. Biraq ta bul da tym qysqa merzimdik yqpaly bar shara. Eń ári ketkende bir aı ǵana jan saqtaýǵa bolar. Al naýryzdyń sońyna taman Grekııaǵa Halyqaralyq valıýta qorynyń bereshegin óteý úshin 1,5 mlrd. eýro qajet bolady. Onan keıin 4,5 mlrd. eýronyń qazynalyq vekselderiniń merzimin uzartý mindeti taǵy tur. Sarapshylardyń pikirlerinshe, basqa da shyǵyndardy óteý úshin úkimetke 4,3 mlrd. eýronyń qosymsha qarjysy taǵy qajet. Eldegi qarjy júıesiniń jaǵdaıy da ýaqyt ótken saıyn kúrdelene túsýde. Grek bankileriniń klıentteri sońǵy aılardyń ózinde esep shottarynan 20 mlrd. eýronyń qarjysyn alyp ketken. «Grek bankteri óte qıyn jaǵdaıǵa dýshar bolýda. Olardy tipti, sońǵy deminiń ústinde tur dep aıtýǵa bolady. Olar ázirge Eýropalyq ortalyq banktiń arqasynda ǵana ómir súrýde. Eýropalyq ortalyq bank bularǵa aýyq-aýyq operasııalardy júzege asyrý úshin qarjy tastaıdy. Bankter solardyń arqasynda ómir súrip keledi», deıdi bir sarapshy. Onyń aıtýynsha, Grekııa qazynasyndaǵy qarjynyń da sheti kórindi. О́ıtkeni, parlamentke saılaý naýqany bastalǵan kezden bastap  adamdar salyq tóleýdi doǵarǵan. Iаǵnı, kiris kózi joq. Al shyǵyn bolsa, barǵan saıyn ulǵaıyp keledi. Aqshanyń bankterden qashýyn toqtatý úshin shekteý sharalaryna barý qajet sekildi. Biraq bul da qıyndyqtan shyǵar jol emes. Sóıtip, Grekııanyń jańa úkimeti úshin aqshaǵa degen muqtaj­dyq kún ótken saıyn kúsheıe túsýde.

Jańa nesıelerdi alý da qorqynyshty

Grekııa úkimeti óziniń qazirgi jaǵda­ıynda ot pen sýdyń ortasynda turǵandaı. Olarǵa qaryz berýshilerdiń aldynda moıynsynyp, jańa qaryzdardy alý da ońaı emes. Al kelisim jasasýdan bas tartý tipten qıyn. Osy jaǵdaı qoǵamdaǵy kóńil kúıdi tipten qoıýlandyryp barady. Muny jergilikti baspasózdegi taqyryptarǵa qarap ańǵarýǵa bolady. «EO men Afına: sózder soǵysy», «Brıýsselmen tilge kelý qıyndyǵy», «Eýropalyq ortalyq banktiń beti jylyr emes», «Endi ne bolmaq?». Mine, grekııalyq basylymdardyń betterinde búgingi kúnderi osy mándes taqyryptar órip júr. Sondaı maqalalardyń birinde Afına turǵyny Grekııa úkimetiniń Eýropalyq odaqpen nesıe shartyn odan ári uzartý jónindegi ótinishi jónindegi pikirin bildirgen. «Men úreıge ábden berilip aldym. Bizdiń áriptesterimiz budan ári biz­diń taǵdyrymyz týraly qandaı sheshim qabyldamaq? О́zime osyndaı su­raq qoısam, qorqynyshtan boıym qalty­raıdy. Qazirgi jaǵdaılardyń barysy eýropalyq áriptesterdiń Grekııaǵa kómektesýge qulyqty emes ekendigin kórsetip otyr. Árıne, kemshilik bizdiń jaǵymyzdan da bar. Biz óz taǵdyrymyz týraly tym jeńil oılanatyn sekildimiz. Qazirgi ýaqytta ashy aıǵaıdyń bizge paıdasy joq. Árıne, biz Eýropalyq odaqtaǵylar úshin eshbir jamandyq istep otyrǵanymyz joq. Biz tek óz jaǵdaıymyzdy aıtyp otyrmyz. Osyny  olar uqsa eken», deıdi bir turǵyn. «Men aqyr aıaǵynda bir sheshimge keletindigimizge kúmándanbaımyn. Biraq ta sheshimder esh ýaqytta álsizderdiń paıdasyna oraı qabyldanbaıtyndyǵyn taǵy bilem. Biraq, endi toqtaýdyń qajeti joq. Osy baǵytymyz boıynsha júre berýimiz kerek. Bálkim sonda ǵana bizge nesıe sharttaryn jeńildetetin bolar», deıdi ekinshi bir turǵyn. Grekııa qaryzy qazirgi ýaqytta 3201 mlrd. eýrony qurap otyr. Bul – eldiń ishki jalpy óniminiń 180 paıyzy. Grekııaǵa qaryz berýshiler 2012 jyly sol qaryzdardyń biraz bóligine keshirim jasaǵan bolatyn. Biraq qalǵanynyń ózin tóleýge Grekııa ekonomıkasynyń shamasy jetpeı otyr.

Reforma tizimin usyndy

Qolymyzǵa keshegi kúni kelip túsken sońǵy derekterge qaraǵanda, Grekııa úkimeti osynyń aldyndaǵy otyrysta qaryz berýshi úshtik (Eýropalyq komıssııa, Halyqaralyq valıýta qory, Eýropalyq ortalyq bank) tarapynan usynylǵan birqatar usynystarǵa moıynsynyp, solardyń eskertpesine sáıkes el ishinde júrgiziletin reformasynyń tizimin ázirleýge kirisken. Ol tizimde salyq tóleýden jaltarýshylarǵa qarsy kúresti kúsheıtý, memlekettik apparatty qysqartý sekildi sharalar bar kórinedi. Nemistiń Bild gazetiniń jasyryn kózderge silteme jasaı otyryp jazǵan habaryna qaraǵanda, bul sharada Grekııa tek salyq tóleýden jaltarýshylarmen kúresti kúsheıtý sharasynyń ózinen ǵana 7,3 mıllıard eýro jınaýdy kózdep otyrǵan sekildi. О́tken aptanyń juma kúni Grekııa úkimetiniń ókilderi Eýropalyq komıssııa jáne Halyqaralyq valıýta qorynyń basshylyǵymen kezdesip, osynyń aldyndaǵy burynǵy úkimet tusynda jasalynǵan nesıelendirý baǵdarlamasynyń merzimin uzartýdy ótingen bolatyn. Sol kezde Grekııaǵa el ishinde júrgizetin reformasynyń tizimin tapsyrý talaby qoıylǵan bolatyn. Grekııa úkimeti osy talapty oryndaýǵa kirisip otyr. Osy tizimge sáıkes endigi reformanyń aýyr salmaǵy Grekııadaǵy baılardyń moınyna túse bastaǵan sekildi. О́ıtkeni, Grekııa úkimeti osyndaı azamattarǵa salynatyn salyq kólemin arttyrý arqyly qosymsha 2,5 mıllıard eýronyń qarjysyn jınaýdy kózdep otyr. Daıyndaǵan Suńǵat ÁLIPBAI, «Egemen Qazaqstan».