Memleket basshysynyń tapsyrmalaryna sáıkes Úkimettiń josparly jumysy aıasynda 2025 jyly Almaty oblysyn damytýǵa basymdyq berildi. Negizgi maqsat – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý, óńirdiń ekonomıkalyq áleýetin nyǵaıtý. Jumys oryndaryn ashý, ınfraqurylymdy júıeli jańǵyrtý kún tártibine shyqty. Bul baǵyttaǵy sharalar oblys turǵyndarynyń 80 paıyzdan astamy turatyn aýyldyq aýmaqtardy qamtydy.
Indýstrııa salasynda kóshbasshy
Jyl qorytyndysynda óńir ekonomıkasynyń naqty kólem ındeksi 110,6%-dy qurady, bul barlyq negizgi salalarda turaqty ósim baryn kórsetedi.
Memleket basshysy belgilep bergen strategııalyq mindetterdiń biri – jańa Alataý qalasyn halyqaralyq ındýstrııalyq hám iskerlik hab retinde damytý. Bul jobany júzege asyrý búkil oblystyń ónerkásiptik áleýetin damytýǵa qýatty serpin beredi.
2025 jyldyń qorytyndysynda óńirde ónerkásip óndirisiniń kólemi 10,1%-ǵa ósip, 2,6 trln teńgege jetti. Almaty oblysy azyq-túlik óndirisi boıynsha elimizde birinshi orynǵa berik ornyqqan. Ekonomıkanyń shıkizattyq emes sektory da qatar damyp keledi.
Jyldyń mańyzdy jobalarynyń qatarynda «Galanz Bottlers» kompanııasynyń óndiris aýqymyn keńeıtý, sondaı-aq Qarasaı aýdanynda alıýmınıı radıatorlaryn shyǵaratyn «SL Group» JShS zaýytyn iske qosý oqıǵalary bar. Jobaǵa salynǵan ınvestısııalar 7,3 mlrd teńgeni qurady, 100 turaqty jumys orny qurylyp, ónimniń ımportyn almastyrýǵa qol jetkizildi.
Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Rýstam Isataev atap ótkendeı, Alataý qalasynda 32 negizgi ınvestısııalyq jobadan turatyn pýl qurylǵan. Bekitilgen damý tujyrymdamasyna sáıkes olardyń 25-i tórt klasterge bólingen, atap aıtqanda, óndiristik-tamaq, logıstıkalyq, týrıstik, sondaı-aq akademııalyq, farmasevtıkalyq. Aýqymdy farmasevtıkalyq klaster qurý úshin «Hanteng BioPharma» halyqaralyq konglomeratyna jer telimin bólý strategııalyq mańyzdy qadam boldy.
Agroónerkásiptiń áleýeti joǵary
Agroónerkásip kesheni ekonomıkanyń negizgi sektory ári oblystyń iri jumys berýshisi bolyp qalyp otyr. Onyń tıimdiligi rekordtyq kórsetkishterge jetti, ıaǵnı bıýdjettik sýbsıdııalardyń árbir teńgesine 17 teńge jalpy ónim óndirildi.
Aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónim kólemi 798,4 mlrd teńgeni qurady. Byltyr agroónerkásip keshenine 148 mlrd teńge ınvestısııa tartyldy. Qazirgi zamanǵy agrotehnologııalar qarqyndy engizilip jatyr, sýdy únemdeıtin sýarmaly jer kólemi 3,3 esege ulǵaıyp, 66 myń gektardan asty. Bul aımaqtyń júgeri, alma, soıa ósirýdegi kóshbasshy ornyn saqtap qalýǵa múmkindik berip otyr.
Almaty oblysy elimizdegi qus eti óndirisiniń jalpy kóleminiń 28,7%-yn qamtamasyz etedi ári et óndirý jóninen respýblıkada ekinshi orynda tur – 133,9 myń tonna.
Áleýeti mol jobalar
Almaty oblysynda júzege asyrylyp jatqan jobalar kesheni óńir ekonomıkasyn damytýdyń tutas tetigi retinde qalyptasqan. Bul óńirdi shıkizatqa táýeldi modelden óńdeýshi ekonomıkaǵa kóshirýge, eksportty ulǵaıtýǵa, ımportqa táýeldilikti azaıtýǵa, qala men aýyldyq jerlerde jańa jumys oryndaryn ashýǵa baǵyttalǵan.
Oblysta 9 sút óńdeý kásiporny jumys isteıdi. Onda daıyn ónim óndirý kólemi 9,3%-ǵa ósip, 241 myń tonnaǵa jetti, saýylǵan sút kólemi – 313 myń tonna (+7,9%), al eksport – 31,8 myń tonna (+15,7%).
Qosylǵan quny joǵary taýarlar segmenti qarqyndy damyp keledi. Bul baǵytta «Dáýlet-Beket» JShS (túıe sútinen jasalatyn ónimder) men «NEO Milk» JShS (balalarǵa arnalǵan jáne arnaıy taǵam ónimderi) sııaqty kásiporyndar tabysty jumys istep jatyr. Atalǵan óndirister fermerlerge turaqty ótkizý naryǵyn qamtamasyz etse, halyqqa sapaly ónim usynady, al el úshin eksport kólemin arttyryp, valıýtalyq túsim ákeledi.
О́ńir elimizdegi júgeri egis alqaptarynyń 28%-yn qamtıdy (49 myń gektar). Jalpy ónim kólemi – 347 myń tonna. Búginde onyń 20%-y óńdeledi, alaıda «Azııa Agro Fýd» JShS, «Kók Teńiz» JShS, «Qaz Eco Dan» JShS jáne «Harvest Agro Holding» jobalarynyń iske asyrylýy nátıjesinde bul kórsetkish 67%-ǵa deıin ósip keledi. Bul krahmal, sırop, sondaı-aq tamaq, farmasevtıka ónerkásibine arnalǵan ıngredıentterdiń eksporttyq áleýetin aıtarlyqtaı kúsheıtedi. Krahmal eksporty qazirdiń ózinde 34,1%-ǵa artyp, 27,3 myń tonnaǵa jetti.
Oblys eldegi qus eti óndirisiniń 28%-yn qamtamasyz etedi. Jalpy óndiris kólemi 133,8 myń tonna, eksport – 11,9 myń tonna ($16,6 mln). «Prıma Qus» JShS óndiris qýatyn 105 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtyp, ımportqa táýeldilikti azaıtýǵa, jańa jumys oryndaryn qurýǵa yqpal etedi.
«Balyq mektebi» ortalyǵy jumys istep tur, jalpy quny 2,3 mlrd teńge bolatyn 6 joba iske qosyldy. Taýarly balyq óndirisi 16%-ǵa, eksport kólemi 27%-ǵa artty. Balyq ónimi Danııa, Nıderland jáne Polshaǵa eksporttalady.
Jalpy quny 12 mlrd teńge «Qapshaǵaı bıdaı ónimderi» JShS jobasynyń iske qosylýy 150-den astam jumys ornyn quryp, ósimdik maıy, un jáne qurama jem ónimderin eksporttaýǵa múmkindik berdi.
О́nimdi qaıta óńdeý salasyndaǵy jetistik
Jalpy, oblystyń tamaq ónerkásibinde 504 mlrd teńgege daıyn ónim óndirildi. 2025 jyly aımaq óz kórsetkishterin dáıekti túrde jaqsarta otyryp, jetekshi orynǵa shyqty. 2023 jyly oblys 11% úlespen ekinshi oryndy, 2024 jyly da 12,7% úlespen ekinshi oryndy, al 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha 13% úlespen birinshi oryndy ıelendi.
Budan basqa, Almaty oblysy elimizde balmuzdaq jasaýdan kósh bastap tur – 63%: el boıynsha jalpy kólemi 61 myń tonna bolsa, onyń 38 myń tonnasy osy óńirden shyǵady.
Tamaq ónerkásibi úshin mańyzdy oqıǵa – 2026 jylǵy naýryzda «PepsiCo» kompanııasy zaýytynyń iske qosylýy, sol kezde Lay’s chıpsileriniń birinshi partııasy shyǵarylatyn bolady. Joba boıynsha Almaty, Pavlodar jáne soltústik oblystardyń fermerlerimen tereń kooperasııa jasaý qarastyrylǵan. Úsh jyl ishinde arnaıy kartopty jetkizýdi tolyqtaı oqshaýlaý josparlanyp otyr, bul búkil agrarlyq sektor úshin eleýli mýltıplıkatıvti áser bermek.
Halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý tetikteri
Áleýmettik saıasattyń negizgi baǵyty jastardyń damýyna jaǵdaı jasaý, halyq densaýlyǵyn nyǵaıtý bolyp qala beredi. Oblysta úsh aýysymdy oqytýdy joıý maqsatynda 25 bilim nysany, sonyń ishinde 17 «Keleshek mektebi» salynyp jatyr.
Sonymen qatar aýyldyq densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý jónindegi ulttyq joba aıasynda 37 medısınalyq pýnkt salynǵan. Áleýmettik sharalar kásipkerlikti qoldaýmen tolyqtyrylyp otyr: óz isin damytýǵa memleket tarapynan 27,5 mlrd teńge baǵyttalyp, sonyń nátıjesinde júzdegen servıstik kásiporyn men fermerlik sharýashylyq ashyldy.
2025 jyly ekonomıkanyń barlyq salasynda 72,5 myńnan astam jumys orny quryldy, onyń 58,5 myńy – turaqty jumys orny.
Prezıdent tapsyrmasy boıynsha óńirde sýmen jabdyqtaý jobalaryn júzege asyrýǵa 30,5 mlrd teńge bólindi. Nátıjesinde, aýyl halqynyń taza aýyz sýǵa qoljetimdiligi 99,4%-ǵa jetkizildi, al gazdandyrý deńgeıi 80%-ǵa jetti.
Jalpy alǵanda, jergilikti bıýdjet qarajatynyń 60%-dan astamy áleýmettik salaǵa baǵyttalady. Qaýipsizdik máselesine de erekshe nazar aýdarylýda: «Zań jáne tártip» qaǵıdatyn iske asyrý nátıjesinde oblysta qylmys deńgeıi 10,7%-ǵa tómendep, halyqtyń ómir súrý sapasyna tikeleı oń áserin tıgizdi.