Byltyr jyldyń aıaǵynda Premer-mınıstr Oljas Bektenov Qarjy mınıstrligine bıýdjet qarajatyn jumsaýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń (ÁMSQ) qyzmetine taldaý júrgizýge tapsyrma bergen edi. Keshe Qarjy mınıstrligi taldamanyń qorytyndysyn jarııa etti.
Mınıstr Mádı Takıevtiń habarlaýynsha, bıýdjettik shyǵystardyń ósýine qaramastan Qordyń tıimdiligi arta qoımaǵan. Bıyl osy maqsattarǵa arnalǵan shyǵystar 2,4 trln teńgeni quraǵan, bul 2020 jylmen salystyrǵanda 1 trln teńgege artyq kórsetkish. Al 2020 jyldan beri jınaqtalǵan ınvestısııalyq tabys 588 mlrd teńge bolǵan, sonyń ishinde tek 2025 jyldyń ózinde 195,9 mlrd teńgege jetken. Qarajattyń edáýir bóligi qor aktıvterinde jınaqtalady, ol medısınalyq qyzmet kórsetýge jumsalmaıdy.
Qarjy mınıstrligi júrgizgen medısınalyq qyzmet kórsetýdiń aqparattyq júıeleriniń IT-aýdıti birqatar júıeli zańbuzýshylyqty anyqtaǵanyn jetkizdi. Mysaly, emdeý mekemeleri jalǵan pasıentterdi tirkegen. Kontıngentte 1 myń tirkelse, is júzinde medısınalyq qyzmetke 500-ge jýyq adam, biraq tólem búkil kontıngentke júrgizilgen. Buǵan qosa, azamattarǵa ózderine tán emes medısınalyq qyzmetterdi kórsetý, MÁMS pen jumys berýshilerdiń erikti medısınalyq saqtandyrý qarajaty esebinen birdeı qyzmetterdi qosarlana qarjylandyrý, qysqa merzimde medısınalyq qyzmetterdiń «ádetten tys» kóp kólemin kórsetý, tipti qaıtys bolǵan azamattarǵa da qyzmet kórsetý, balalarǵa kúnine myńnan astam dári-dármekterdi jazyp berý syndy zańsyz áreketter aıqyndalǵan. Mysaly, jekemenshik klınıka bir kúnde 1 442 pasıent qabyldadyq dep kórsetken. Al is júzinde bir kúnde orta eseppen 24 adamǵa deıin ǵana qabyldanǵan. Iаǵnı 6 saǵattyq jumys kúninde 1 pasıentke 15 mınýt dep eseptegende solaı shyǵady. Demek bir kúnde myńdaǵan adamdy qabyldaý múmkin de emes ekeni anyq. Tipti tekserý kezinde bas dárigerdiń ózi bir aıda 4 832 naýqasty qabyldaǵan bolyp shyqqan. Bir maman bir aıda 1 713 emdeý jasaǵan jaǵdaı da tirkelgen, jekelegen kúnderi táýligine 300-400 tekserý jasaǵan.
Aqshaǵa qunyqqan jekemenshik klınıkalar qaıtys bolyp ketken 996 pasıentke «medısınalyq qyzmet kórsetken». Mundaı 3 640 oqıǵa anyqtalǵan. Mysaly, 2023 jyly qaıtys bolǵan adam 2025 jyly dárigerdiń «qabyldaýynda bolǵan». Jekemenshik klınıkalardyń aqshany qymqyrý úshin jasaǵan alaıaqtyq áreketteri munymen bitpeıdi. Olar erkekti – áıeldeı, áıeldi erkek adamdaı medısınalyq tekserýden ótkizgen. Máselen, 768 827 er adam áıel jatyr moıny obyryna skrınıngten, 619 er adamdy mammogrammadan «ótkizgen». Tek bir aýdandyq aýrýhanada osyndaı 11 123 jaǵdaı anyqtalǵan. Mundaı jalǵan tekserýlerdiń quny 1,8 mlrd teńge bolǵan. Tirkelgen barlyq jaǵdaıdyń sany – 769 446.
Balalarǵa dárilik zattar jazyp berdik dep jalǵan resept tirkeýdiń 68 717 jaǵdaıy naqtylanypty. Emdelýshilerge berildi dep dári-dármekterdi ońdy-soldy esepten shyǵarý jaǵdaıy da kóp. Balalar aýrýhanasynda osyndaı 179 jaǵdaı tirkelip, 88 myń birlik dári-dármek esepten shyǵarylǵan. Al pasıentter bolsa, stasıonarda bir kúnge jetpeıtin ýaqyt qana bolǵany anyqtaldy.
«Taldaý barysynda qosarlanǵan qarjylandyrýdyń keń taralǵan eki jaǵdaıyn anyqtadyq. Birinshisi – jekemenshik medısınalyq uıymdar jumys berýshi tarapynan erikti medısınalyq saqtandyrý men MÁMS qorynyń qarajaty esebinen bir mezgilde tólem alýy bolsa, ekinshi jaǵdaıda – bir naýqastyń bir mezette eki medısınalyq uıymnyń bazasynda qatar tirkelýi», deıdi Mádı Takıev.
Salyq organdary da medısınalyq uıymdar basshylaryna qatysty kameraldyq baqylaý júrgizip, olardyń tabystary men satyp alǵan múlikterine taldaý jasaǵan. Nátıjesinde, 2024–2025 jyldar aralyǵynda 1 465 basshy 5 myńnan astam jyljymaıtyn múlik obektisin satyp alǵany, al 912 adamnyń 1 416 avtokólik ıelengeni anyqtaldy. Jekelegen basshylardyń árqaısysy 52-den 124-ke deıin jyljymaıtyn múlik obektisin jáne 14-ten 24-ke deıin avtokólik satyp alǵan.
Sonymen qatar Qor men Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń aqparattyq júıeleri men normatıvtik-quqyqtyq bazasynyń shashyrańqylyǵy synǵa ilindi. Emdelýshiler men medısınalyq uıymdar jóninde biryńǵaı derek qorynyń bolmaýy qoldanystaǵy normatıvtik bazanyń kóp jaǵdaıda halyqqa medısınalyq kómek kórsetýdiń túpki nátıjesine emes, jekelegen uıymdardyń (MÁMS, «SK Farmasııa») paıdasyna alyp keldi.
Medısınalyq uıymdardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, jaraqtandyrylýy men kadrlyq talaptary bastapqy kezeńde bir rastalady, odan keıin olarǵa baqylaý bolmaıdy. Baqylaýdyń aldyn alý tetikteri de qurylmaǵan, bul medısınalyq uıymdardyń TMKKK men MÁMS quraldaryn maqsatsyz paıdalanýdy der kezinde baıqaýǵa múmkindik bermeıdi.
Júıede únemdeýge yntalandyrý jolǵa qoıylmaǵan: únemdelgen qarajatty bıýdjetke qaıtarý quraldary qarastyrylmaǵan. Tıimdilikke emes, qarajatty ıgerýge degen motıvasııa ornyqqan.
Jıyndy qorytyndylaı kele Premer-mınıstr Oljas Bektenov birqatar tapsyrma júktedi: Qarjy mınıstrligi anyqtalǵan derekter boıynsha materıaldardy prosestik sheshimder qabyldaýy úshin quqyq qorǵaý organdaryna berýi kerek. Endi barlyq qarjy aǵyndaryn baqylaýda ustaý úshin Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory Qarjy mınıstrliginiń qaramaǵyna beriletin boldy. Bul vedomstvo densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq bıznes-prosesterin tolyq sıfrlandyrýdy qamtamasyz etedi. ÁMSQ aktıvterin ornalastyrý men ınvestısııalyq tabys alý jónindegi ınvestısııalyq strategııanyń parametrleri qaıta qaralady da negizsiz qarjylandyrý toqtatylmaq.