Qazaqstanǵa jıyrma jyldan keıin qonaqqa kelgen halyqaralyq medıa sarapshy Iýlııa Boıl KAZVRDIA HOLDING uıymdastyrǵan The New York Times basylymynyń Turning Points:Global Agenda ıdeıalary arqaý bolǵan Qazaqstan Next forýmyna qatysqan edi. Ol bizge bergen shaǵyn suhbatynda elimizdegi mádenı orta, jasandy ıntellekt pen jahandyq jýrnalıstıkanyń bolashaǵy, sondaı-aq Qazaqstan medıasynyń áleýeti týraly oıymen bólisti.
– Qatelespesem, bul sizdiń elimizge alǵashqy saparyńyz emes. Bul jolǵy sapar sizge qandaı áser qaldyrdy?
– Iá, bul meniń sizderdiń elge alǵashqy saparym emes. Men Qazaqstanǵa sońǵy ret shamamen 22 jyl buryn keldim. Ol kezde Almatyda eki jyl turdym, AQSh-tyń USAID qory uıymdastyrǵan bilim berý jobasynda jumys istedim. Sondaı-aq Astanaǵa kelip, bilim berý konferensııasyn ótkizgenbiz. Qazaqstanǵa shyn máninde ǵashyqpyn desem artyq emes. О́zim armıanmyn, qazir AQSh-ta turamyn. Burynǵy Keńes Odaǵy quramynda bolǵan elder retinde ortaq tustarymyz kóp. Al meni erekshe áserlendirgeni – Qazaqstannyń kópultty, ashyq qoǵamy. Ártúrli mádenıetterdi qabyldaı bilý eldiń ulttyq mádenıetin baıytady, al Qazaqstan mádenıeti onsyz da óte tereń.
– Búgingi qoǵamdaǵy basty taqyryptardyń biri – jasandy ıntellekt. Ol medıa salasyn qalaı ózgertedi dep oılaısyz?
– Bul óte aýqymdy suraq. Men KazMedia holdınginiń keńes alqasyndamyn múshesimin jáne FIPP uıymynyń tóraıymymyn. FIPP – álemdegi eń kóne ári iri medıa qaýymdastyqtardyń biri. Onyń quramynda New York Times, The Economist, Vogue, Condé Nast sııaqty iri brendter de, shaǵyn sıfrlyq platformalar da bar. JI-ge qatysty medıadaǵy eń úlken másele – iri jasandy ıntellekt kompanııalary kontentti avtoryn kórsetpeı ári aqy tólemeı paıdalanyp otyr. Al ol kontentke baspagerler men jýrnalıster ınvestısııa salady, ıntellektýaldyq menshik qalyptastyrady. Árıne, JI-diń paıdaly jaqtary kóp. Biraq avtorlyq quqyq pen ádil úles máselesi sheshilmeıinshe, bul úlken táýekel bolyp qala beredi.
– JI-di gazet salasynda tıimdi paıdalanýǵa bola ma?
– Árıne. Mysaly, zertteý jumystarynda, arhıvtermen jumys isteýde óte paıdaly. Kóptegen basylymdardyń baı arhıvteri bar, JI sol materıaldardy qaıta aınalymǵa engizýge kómektesedi, jańa formatta usynady. Bul kontenttiń mazmuny arttyrady. Biraq eń mańyzdysy – «adam baqylaýy» bolýy tıis. Derekkózderdiń durystyǵyn, faktiniń naqtylyǵyn mindetti túrde redaktor tekserýi kerek. Qazirgi qoldanylyp júrgen JI – eń álsiz nusqasy ǵana, ol kún saıyn damyp keledi.
– AQSh medıasy JI áserine ushyrady ma?
– Iá, yqpaly zor desek bolady. Qazir adamdardyń kóbi gazettiń saıtyna tikeleı kirmeıdi, baspa nusqasyn da sırek satyp alady. Aqparatty JI platformalary arqyly izdeıdi. Keıde derek senimdi bolsa da, avtory kórsetilmeıdi, kontent ıesine aqy tólenbeıdi. Bul AQSh medıasyna úlken soqqy boldy. Sebebi iri JI kompanııalary kontent jasaýshylarmen tabysty bólispeı otyr.
– Estýimshe, New York Times-tyń shaǵyn aqparattaryn jasandy ıntellekt jazady eken, bul ras pa?
– Muny naqty aıta almaımyn, sebebi biz New York Times-tyń resmı ókili emespiz. Biraq ashyq derekkózderge súıensek, New York Times OpenAI kompanııasyn sotqa berdi. Sebebi olardyń kontenti ruqsatsyz paıdalanylyp, avtory kórsetilmeı, aqy tólenbeı qoldanylǵan. New York Times – álemdegi eń senimdi medıa brendterdiń biri. Sondyqtan biz Qazaqstanda olarmen lısenzııalyq kelisim arqyly eki tilde shyǵatyn basylymdy usynyp otyrǵanymyzǵa qýanyshtymyz. Bul Qazaqstan medıasy úshin de mańyzdy kezeń.
– Turning Points jýrnaly Ortalyq Azııada alǵash ret shyǵyp otyr ma?
– Iá, bul jýrnal Qazaqstanda ǵana emes, jalpy Ortalyq Azııada jáne burynǵy Keńes Odaǵy aýmaǵynda alǵash ret jaryq kórip otyr. Turning Points álemde shamamen 10 tilde shyǵady. Qazaq jáne orys tilderindegi birikken nusqa – toǵyzynshy nemese onynshy til deýge bolady.
– Elimizdiń medıa salasyna qandaı baǵa berer edińiz?– Qazaqstan medıasy óte belsendi, ambısııasy joǵary jáne ınnovasııaǵa ashyq. О́zim jaqsy biletin ári básekege qabiletti kompanııalardyń biri – KazMedia Holding. Men olardyń keńes alqamúshesimin, biraq olardy 10 jyldan beri tanımyn.Olar Qazaqstanda alǵash bolyp National Geographic-ti qazaq tilinde shyǵardy, keıin New York Times lısenzııasymen Turning Points jobasyn iske qosty. Alda Harvard Management sııaqty basqa da álemdik brendterge qatysty jańalyqtary bar. Jalpy munda dınamıkaly, kóshbasshylar qalyptasyp keledi. KazMedia Holding-ti sol kóshbasshylardyń biri dep esepteımin. Ásirese olardyń qazaq tilinde sapaly kontent usyný mıssııasy – ulttyq bolmys pen tildi saqtaýda asa mańyzdy.
Áńgimelesken,
Dúısenáli ÁLIMAQYN,
«Egemen Qazaqstan»