Birde áleýmettik jeliden mynadaı bir aýyr oqıǵany oqyǵanym bar. Balqash qalasynyń bir turǵyny qartaıǵan shaǵynda ne balalaryna, ne jaqyn týystaryna kerek bolmaı, pálenbaı jyl turǵan páterinde jalǵyz qý basy qalyp, ózin-ózi kúte almaıtyn kúıge jetip, qala basshylaryna shaǵymdanyp, qaıta-qaıta ótinish bildirip júrip, oblys ortalyǵy Qaraǵandy qalasyndaǵy qarttar úıine joldama alyp, endi sol jaqqa ketip bara jatqanyn áńgimeledi. Taksı kóligine qalt-qult etip eki-úsh sómke, shemodandaryn artyp jatqan qarttan kólik ıesi:
– Qaraǵandyǵa kóship bara jatyrsyz ba, ata? Onda balalaryńyz tura ma?
– Joq, qarttar úıine baramyn... Kóp jyl osy Balqashta jumysshy bolyp eńbek ettim. Zeınetke shyqqannan keıin ózim úshin ómir súremin, jibergen kemshiligimdi túzep, atqara almaǵan isimdi oryndaımyn, qarttyqty janyma jaıly etip ótkizemin dep oılaýshy edim. Barlyǵy oılaǵandaı bola bermeıdi eken. Osydan 10 jyl buryn áıelim qaıtys boldy. Eki ul, bir qyz ósirip, tárbıelep, bilim berip edik. Qyzym túrikke kúıeýge shyqty da, shetel asyp ketti. Bir ulym Almaty oblysynda, ekinshisi Astanada eńbek etedi. Árqaısysynyń otbasy, bala-shaǵalary bar. Tipti menimen habarlasýǵa da olar ýaqyt tappaıdy. Men bolsam qý basym sopıyp úıde jalǵyz qaldym. Zeınetaqym bar, dári-dármegime, tamaǵyma jetedi. Meni qınaıtyny, janyma qatty batatyny – jalǵyzdyq! Qudaı senderdi sodan saqtasyn...
– Balalaryńyzdyń biriniń qolyna barmaısyz ba? Jasyńyz neshede? – dep suraq qoıdy taksıst jigit.
– Qaraǵym-aı, ondaı kún qaıda maǵan. Eki ulymnyń áıeliniń de minezi shálkes, qatygez. Birneshe ret qonaqta boldym úılerinde. Uldarymdy qoıshy... Eki kelinim eshqandaı jyly qabaq tanytpady. Kerisinshe, meniń ár qımylymdy, isimdi, sózimdi ańdyp, qabaqtary ashylmaı, kúıeýlerimen orynsyz kerisip, daý-damaıyn kóbeıtti. Áıteýir, erinderi jybyrlaıdy da júredi. Sonymen qysqasha aıtqanda, olarǵa syıyp, sińip kete almadym. Nemerelerim jat bolyp ketti. Qazir olarmen baılanysym múldem úzildi. Olar meni kerek etpeıdi. «Áttegen-aı!» deıtin kúnim az emes. Dám-tuzym taýsylýǵa jaqyn qalǵanda, 80-nen asqan shaǵymda jalǵyzdyqtyń ýyn iship júrmin, mazam ketip, keýdemdegi tynymsyz lúpildegen judyryqtaı júregim qanjylap júr. Erte me, kesh pe ómirimniń aıaǵyna jetetinim haq. Meni mundaı qasiretke jetkizgen Jaratqan Ieme ne istedim? Qaı jerde qııa bastym? Bilmeımin..., – deı kele álgi qarııa qatty kúrsinip, sherin tógip, móltildep kelgen kóz jasyn alaqanymen kóleńkeleı berdi...
...Qala ortalyǵyndaǵy aýrýhana janyndaǵy Qaırat Rysqulbekov saıabaǵynan ótip bara jatyp, «Anaǵa taǵzym» rýhanııat ortalyǵynyń aldyndaǵy jas sábıin qysyp ustaǵan qaıratty ana beınesine erekshe zer salamyn. Ananyń oń qolyna sábıin ustap, alǵa qaraı bir qadam jasap turǵanynyń máni – tún uıqysyn tórt bólip, bir qolymen besik, ekinshi qolymen álemdi terbetken, sábıin qundy qasıetterge tárbıelegen, aq sútimen adamgershiliktiń asyl qasıetterin darytqan analarǵa taǵzym retinde beınelengen. Sony kóremin de ótken jyly bir tanys astanalyq azamattyń aıtqan myna bir áńgimesi eriksiz eske túsedi.
– Qarapaıym otbasynda, aýylda óstim. Jeti balanyń kenjesi bolǵandyqtan qarashańyraqqa ıe bolyp qaldym. Qolymda 80-nen asqan sheshem turdy. Qansha jasqa kelsem de anam qamqorshym boldy. Meni erekshe jaqsy kórip, analyq mahabbatyn aıamaı tókti. Úılenip, bala-shaǵaly bolsam da árdaıym esik aldynan kútip alatyn. Tipti qyzmet babymen tún ortasynda kelsem de kóz ilmeı tosyp, meni kórip: «Á, balam keldiń be? Jumysyńnan sharshap keldiń be, qarǵam. Qudaı qýat bersin, balam», dep, Allaǵa syıynyp baryp tósegine jatatyn. «Mama-aý, meni tospaı-aq demala bermeısiz be» desem, «Aınalaıyn, altynym. Sen úıde joq bolsań, boıymda degbir paıda bolyp, uıqym qashady. Qansha ózimdi qınasam da kóz jumyp, uıyqtaı almaımyn, júregim týlaıdy da turady. Jarqynym, aman bol, abyroıly bol» dep aq batasyn beretin. Jasy kelip, qartaıyp, qajyp otyrsa da men degende ár kez kóńili alańdap otyrýshy edi jaryqtyqtyń. Qazaq ániniń birinde «Anasy bar adamdar eshqashan qartaımaıdy» dep jatady ǵoı. Sol sózdiń jany bar eken. Anam dúnıeden ozǵannan keıin kóńilim qulazyp, ájeptáýir «jalǵyzsyrap, jetimsirep» qaldym. Úıge kelsem kóńilim anamdy izdeıdi, onyń jyly sózderin estigim keledi, alaqan tabynyń ystyǵyn sezingim keledi. Bázbir kezde anańdy saǵynyp, júregiń eziledi, keıde, tipti kókiregiń qars aıyrylyp, kózińe móltildep ystyq jas keledi. Qaıran, ana! Sóıtip júrgende birde túnde issapardan úıge keldim. Esikti óz kiltimmen ashyp, ishke endim. Bala-shaǵa, jubaıym, inim men kelin, barlyǵy qalyń uıqy qushaǵynda, kimniń úıge kelip-ketip jatqanyn esh sezer emes. Sol sátte jaryqtyq anamnyń úıde joqtyǵyn qatty sezindim. Aıaǵymdy jaı basyp, ashanaǵa enip, jaryqty qosyp, shaı qoıdym. Ústel basynda otyryp keshegi anam bar kezdegi kúnderdi eske alyp, oıym astan-kesten, ishki dúnıem álem-jálem boldy. Judyryqtaı júregim keýdeme syımaıtyndaı attaı týlap, boıymda óksik paıda bolyp, eriksiz janarlaryma ystyq jas keldi. Anamnyń «Keldiń be, balam?..» degen jyly sózin estı almaǵanym janyma qatty batty. Ana ornyn eshkim, eshqashan toltyra, almastyra almaıtynyn sol sátte tereń uqtym. Kózim móltildegen ystyq jasqa toldy, kóńilim bosap, keýdemdi óksik bılep, «attyń basyn bos jiberip», egil-tegil jylap, ıá, jylap, anamdy saǵynyp, ishtegi sherimdi bir tarqatyp aldym. Keıingi kezde sırekteý bolsa da, álgideı kóńil mende bolyp turady. Anaǵa degen kóńil, mahabbat, saǵynysh jas talǵamaıdy-aý dep oılaımyn, – dep edi jasy orta jastan asqan, ul-qyz ósirip, nemere súıip otyrǵan tanysym aǵynan jarylyp, aýyr kúrsinip, kózi jasaýrady.
Biz bireýdiń kóńilin kóterý úshin jıi aıtatyn kóp tilektiń biri – «Baqytty bolyńyz!» sózi. Orystyń qýyrshaq teatrynyń sheber akteri, rejısseri, pýblısıst Sergeı Obrazsovtyń: «Seniń kómegińdi bireý qajet etip, mazalap jatsa – sol baqyt!», degen sózi jıi esime keledi. Shynynda, týys-jaqynyńyzǵa, tanysyńyzǵa, zamandastaryńyzǵa bir sebeppen kerek bolyp jatsańyz, kómegińiz, járdemińiz qajet bolyp sizdi mazalap jatsa, onda siz baqyttysyz. О́ıtkeni siz jaqyndaryńyzǵa, tirshilik etip júrgen ortańyzǵa, qoǵamǵa kereksiz! Biz kimge kerekpiz, kimge kerek emes ekenimizdi bilgende – bul ómirde jabyrqaý az bolatyn edi. Bul – biz úshin úlken olja.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
dáriger-hırýrg, Jýrnalıster odaǵynyń múshesi
TARAZ