Senat spıkeri Máýlen Áshimbaevtyń tóraǵalyǵymen jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi mánin talqylaýǵa arnalǵan dóńgelek ústel ótti. Jıynǵa Senat depýtattarymen birge sarapshylar qaýymdastyǵynyń, ǵylymı jáne taldaý ortalyqtarynyń, salalyq ınstıtýttardyń ókilderi, sondaı-aq Senat janyndaǵy Sarapshylar klýby men Taldau Community músheleri qatysty.
Is-sharany ashqan M.Áshimbaev Memleket basshysynyń bastamasymen iske asyrylyp jatqan reformalardyń strategııalyq mańyzyna nazar aýdardy. Sondaı-aq ol jańa Konstıtýsııa jobasy qoǵamnyń saıası júıeni tereń jańǵyrtýǵa qatysty suranysynyń jarqyn kórinisi ekenin atap ótti.
«Konstıtýsııalyq reforma – Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń elimizdegi saıası júıeni tereń jáne júıeli jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan bastamalarynyń zańdy ári dáıekti jalǵasy. Jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizi zań men tártip qaǵıdatyna, azamattardyń múddeleri men quqyqtaryna, sondaı-aq tabıǵatty qorǵaýǵa jaýapkershilikpen qaraý men ornyqty damý baǵdaryna taban tireıdi. Bul – bekitilgen naqty konstıtýsııalyq normalar arqyly Ádiletti Qazaqstan ıdeıasyn júzege asyrýdyń aıqyn kórinisi», dedi M.Áshimbaev.
Sonymen qatar Senat tóraǵasy Konstıtýsııa jobasy máni jaǵynan elimizdiń damý fılosofııasyn jańǵyrtyp, memlekettiliktiń jańa kezeńin aıqyndaıtyn tarıhı qujat ekenin aıtty. Ol qujatty qoǵamdyq talqylaýdyń deńgeıi aýqymdy ekenin jáne Konstıtýsııalyq komıssııa jumysy ashyq ári jarııa túrde júrgizilip jatqanyn da tilge tıek etti.
«Komıssııa jumysy ashyq ári jarııa túrde júrgizilip jatyr. Oǵan azamattardan kóptegen ótinish-usynys kelip tústi. Is júzinde jańa Konstıtýsııa keń aýqymdy qoǵamdyq talqylaý barysynda qalyptaspaq. Bul dóńgelek ústel – osy aýqymdy ári jaýapty dıalogtiń bir bóligi. Aldaǵy kezeńde Konstıtýsııada aıqyndalǵan qundylyqtar men ıdeıalardy naqty tetikterge, bolashaq zańdar men quqyq qoldaný tájirıbesine kóshirýdiń mańyzy zor», dedi Senat tóraǵasy.
Is-shara barysynda ózge de qatysýshylar sóz alyp, reformaǵa oraı oı-pikirlerin ortaǵa saldy. Ǵylym jáne ınnovasııa salasy boıynsha sarapshy Janerke Qaıratqyzynyń aıtýynsha, qazir ınnovasııa men ǵylym kez kelgen memlekettiń damýy úshin sheshýshi mańyzǵa ıe.
«Innovasııa – shyǵarmashylyq úderis, ol oı erkindigimen tikeleı baılanysty. Qazirgi álem tabıǵı resýrstardan góri ǵylymǵa negizdelgen bilim ekonomıkasyna bet buryp jatyr. Osy jahandyq úrdisten qalmaý úshin ınnovasııa men ǵylymı damýdy jańa Konstıtýsııada qoǵamdy baǵyttaıtyn basty qundylyqtyń biri retinde bekitý mańyzdy», dedi ol.
Al bilim salasy boıynsha sarapshy Mádına Tynybaeva jańa Ata zań jobasynyń jasalýy elimizdiń ekonomıkanyń shıkizattyq modelinen ǵylymǵa, bilim men ınnovasııaǵa negizdelgen ekonomıkaǵa bet burýyn bildiretinin aıtty.
«Konstıtýsııanyń jańa jobasy ıntellektýaldyq áleýet uǵymyn ekonomıkanyń negizi retinde aıqyndaıdy. Meniń oıymsha, bul ǵylymı jańalyqty jeke menshik sekildi qatań túrde qorǵaıtyn quqyqtyq rejimdi qalyptastyrýǵa negiz qalaıdy. Elimiz muny Konstıtýsııada bekite otyryp, álemge biz úshin ıntellekt eń joǵary qundylyq ekeni jaıynda ún tastap otyr», dedi ol.
Sonymen qatar sarapshy usynylyp otyrǵan ózgerister ǵylymı jańalyqtardy kommersııalandyrýǵa negiz qalap, ıntellektýaldyq menshiktiń qorǵalýyn kúsheıtetinin, sondaı-aq tehnologııalyq damý qarqynyn arttyrýǵa berik quqyqtyq baza qalyptastyratynyn atap ótti.
Dóńgelek ústel basynda «Amanat» partııasy Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtynyń dırektory Mádına Nurǵalıeva bul reformalar elimizdiń jınaqtalǵan tájirıbesine negizdelip otyrǵanyn, sondaı-aq ınstıtýsıonaldy damý jolymyzdyń zańdy jalǵasy sanalatynyn aıtty.
«Qoldanystaǵy Konstıtýsııa táýelsizdik alǵan ýaqytta qabyldanǵandyqtan, endi ǵana qurylǵan derbes memlekettiń baǵdary men qundylyqtaryn kórsetetin. Al jańa joba qalyptasqan, kemeldengen memlekettiń tájirıbesi negizinde daıyndaldy», dep atap ótti ol.
M.Nurǵalıev óz sózinde Konstıtýsııada bekitilgen Halyq keńesi ınstıtýtyna da toqtalyp, onyń ádil qoǵam qurý jolyndaǵy qoǵamdyq dıalogtiń jańa formasy bolatynyn aıtty.
«Halyqaralyq baǵdarlamalar» AQ basqarma tóraǵasy Ádil Qusmanovtyń aıtýynsha, Ata zań jobasynda bilim men adam kapıtalynyń memlekettiń strategııalyq basymdyǵy retinde bekitilýi memlekettik organdar úshin bilim berý salasyn áleýmettik sektor ǵana emes, damýǵa serpin beretin ekonomıkanyń derbes salasy retinde qaraýǵa negiz bolady.
«Búginde bilim men ınnovasııalar – IJО́-niń 5-6%-yn quraıdy. Bul óz aldyna derbes sala bola otyryp, kommersııalanýy kerek. Muny tek transfertter men memlekettik qarjylandyrý emes, bıznes tarapynan bolatyn qaıtarym retinde de qaraǵan durys», dedi ol.
Eńbek qatynastary, strategııalyq jáne daǵdarystyq kommýnıkasııalar jónindegi sarapshy, «Qarmet» basqarýshy dırektory Erbol Ismaılov óz sózinde negizgi zańnyń jańa jobasy adamǵa baǵyttalǵan qaǵıdatymen erekshelenetinin, onsyz ekonomıkanyń da, memlekettiń de turaqty damýy múmkin emes ekenin tilge tıek etti.
«Konstıtýsııa – bir saıası sıklge arnalǵan qujat emes. Eń aldymen ol – bizdiń keleshegimiz, balalarymyz aldyndaǵy mindettememiz: olarǵa túsinikti erejeleri, turaqty ınstıtýttary men adamǵa degen qurmeti bar eldi qaldyrýymyz kerek. Jańa Ata zańdy qoldaý – emosııa da, kanıýnktýra da emes, bul – adamı qundylyq, qoǵamdyq kelisim men bolashaq úshin jaýapkershilikti tańdaý», dedi sarapshy.
«Qazaqstan qoǵamdyq damý ınstıtýty» KeAQ basqarma tóraǵasy Juldyzaı Ysqaqovanyń aıtýynsha, jańa joba uzaqmerzimdi sarapshylyq jumystyń nátıjesi ári bul fragmenttik túzetýlerden tutas konstıtýsııalyq mátinge bet burǵanymyzdy kórsetedi.
«Jańa Konstıtýsııany jasaý ıdeıasy buǵan deıin de sarapshylar ortasynda, sonyń ishinde Senat janyndaǵy Sarapshylar klýby ókilderiniń qatysýymen birge kóterilgen. Oǵan sebep bolǵan jaıttyń biri – fragmenttik túzetý tájirıbesiniń eskirýi. Sondyqtan biz tutastaı konstıtýsııalyq mátinge ótý jaıynda áńgime qylyp otyrmyz. Bul el damýyna jańa serpin beredi», dep atap ótti sarapshy.
Onyń aıtýynsha, negizgi zańda birlik, ádildik, zań men tártip, eńbeksúıgishtik pen bilimge degen qurmet qaǵıdattarynyń bekitilýi memleketimizdiń turaqty damýy úshin berik negiz qalaıdy.
«Ulttyq energııa únemdeý ortalyǵynyń» basqarma tóraǵasy Eldos Abaqanov óz sózinde jańa Konstıtýsııa ekologııaǵa degen kózqarasty túbegeıli ózgertetinin atap ótti.
«Qazaqstan tabıǵı resýrstarǵa baı memleket retinde ornyqty damýdy qamtamasyz etýge tıis. Paıdaly qazbalar ekonomıkalyq ósimniń mańyzdy faktory bolyp otyr, alaıda basym mindet – olardy qaıta óńdeý arqyly qosylǵan qundy arttyrý. Qazir jańa Konstıtýsııa aıasynda bul qaǵıdattar keńeıtilip jatyr. Memleket ekologııalyq jáne ekonomıkalyq qaýipsizdikti qatar qamtamasyz etedi, al azamattar tabıǵatty qorǵaý isine belsendi qatysa alady», dedi sarapshy.
Onyń pikirinshe, jańa Konstıtýsııada bekitilgen ekologııalyq normalar tabıǵı resýrstardy bolashaq urpaqqa amanat etýge jáne eldiń ornyqty damýyna baǵyttalǵan.
Buǵan qosa jıynda Senat tóraǵasynyń orynbasarlary, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń músheleri Jaqyp Asanov pen Olga Perepechına, Senattyń Konstıtýsııalyq zańnama, sot júıesi jáne quqyq qorǵaý organdary komıtetiniń tóraǵasy, Konstıtýsııalyq reforma jónindegi komıssııanyń múshesi Nurlan Beknazarov sóz sóıledi.
Dóńgelek ústeldiń qorytyndysy boıynsha qatysýshylar konstıtýsııalyq reformany saraptamalyq turǵyda súıemeldeýdiń mańyzdy ekenin aıtyp, aldaǵy ýaqytta syndarly dıalogti jalǵastyrýǵa daıyn ekenin bildirdi.