Áldebir máseleni túsinbeı daǵdarǵan men oryndy-orynsyz kedergige tap bolǵannyń buqaralyq aqparat quraldaryna júginetini bar. Bul joly «Egemen» jazbaǵanda kim jazady?» dep atalmysh gazettiń Mańǵystaý oblysyndaǵy qosynyna toptasa kelgen oqyrmandardyń aıtpaǵy – jekemenshik balabaqshalar tóńireginde týyndap turǵan máselelerge qatysty eken. Sonymen...
Teńiz jáne qurlyq arqyly birneshe memleketpen shektesetin Mańǵystaý óńiri – atajurtqa aǵylǵan qandastardyń kóshi kóbirek kelip, qoıny qandas halyqqa tolǵan qutty ólke. Bul tabıǵı ósim kórsetkishi ońǵaryla bastaǵan aımaqta turǵyndar sanynyń odan ári artýyna sep boldy. Bul úrdis óz kezeginde eresekterdi jumyspen, balalardy balabaqsha jáne mekteppen qamtý qajettigin týyndatty. Al sol kezderi onsyz da irili-usaqty sharýalary shash-etekten kelip turǵan Aqtaý qalasyna myńdaǵan oralman otbasylarynyń áleýmettik máselelerin sheshý úlken kúsh boldy, úı men jumys izdep, balabaqsha men mektep izdep sansyraǵan halyqty osy qajettiliktermen qamtamasyz etý jumysy birneshe jyldarǵa sozylýy ábden múmkin edi. Osy jaǵdaılardan soń Mańǵystaý oblysynda jańadan Munaıly aýdany qurylyp, qolyna qaǵazyn ustap tabaldyryqtardy tozdyryp júrgen oralman aǵaıyndarǵa arnaıy otaý kóterildi. Aýdan aýmaǵynda uzyn kósheler boıyna sap túzegen aqshańqan úıleri bar, áleýmettik nysandary bar birneshe jańa aýyldar boı kóterdi. Búginde 130 myń turǵyny bar Munaıly halqynyń sany men áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaly turǵysynan oblystaǵy irgeli aýdandardyń biri bolyp keledi. Kezinde ata-analardyń janaıqaıyna, oqýshylardyń armanyna aınalyp, bizdiń bildeı bir maqalamyzǵa júk bolǵan mekteptegi tasymal máselesi de birtindep sheshilip, qatarǵa birneshe jańa mektep qosyldy, al úsh aýysymdy mektepter joıylý aldynda tur. Derekterge súıensek, aýdan qurylǵaly 9 mektep, 20-ǵa jýyq balabaqsha ashylǵan eken. Bala sanynyń kóbeıgeni – halqymyzdyń kóbeıýine jaqsy, biraq búldirshinder sanynyń kóptiginen atalmysh aýdanda balabaqsha máselesi tolyqtaı sheshimin taýyp kete alǵan joq. Osy oraıda, jekemenshik balabaqsha ashýǵa jol siltegen «Balapan» baǵdarlamasyn qýana qup alyp, onyń júzege asýyna qoldaý kórsetken kásipker-ustazdar bolyp shyqty «Egemenge» elden kelgen qonaqtar.
Aıtýlarynsha, mamandyqtary pedagog bolǵandyqtan, «Balapan» baǵdarlamasyndaǵy jasaýǵa bolatyn jańalyqtan qashpaı, ony júzege asyrýǵa, ári jańa aýdanda qordalanǵan balabaqsha máselesin seıiltýge sebimiz tıer degen nıetpen bankterden qarjylaı nesıe, ákimshilikten jer telimin alyp, jekemenshik balabaqsha salynyp, ony ashypty. Nátıjesinde, qazir Munaıly aýdanynda mektep janyndaǵy shaǵyn ortalyqtardy qosqanda memlekettik 12 balabaqsha jumys istese, jekemenshik balabaqshalar sany 13-ke jetken. Osy 13 balabaqshada 1100 bala qamtylsa, 300-ge tarta adam nápaqasyn aıyrýda. Memleket tarapynan belgilengen 23032 teńge tıisti qarjyny alyp, ata-analar qalaýyna oraı 10,5 saǵattyq júktememen jumys júrgizip, qazandaryn qaınatyp, jyly úıde búldirshinderdi baǵyp-qaǵyp otyrǵan jaılary bar. Standarttyq baǵdarlamadan basqa balalarǵa 4 mezgil tamaq, qosymsha horeografııa, ınformatıka álippesin úıretýmen aınalysatyn balabaqshada jumys ýaqyty taǵy da ata-analardyń tilegimen keshki saǵat 7-ge deıin uzartylǵan. Úıdegi eresekterdiń kópshiligi Aqtaý qalasyna qatynap jumys jasaıtyn bolǵandyqtan jáne birqatarynyń jumys ýaqyty keshki saǵat 6.30-da aıaqtalatyndyqtan balalaryn baqshadan alyp ketýge qolaıly ýaqytty da ózderi tańdaǵan. Bul qyzmetteri úshin baqshaǵa aı saıynǵy tóleıtin jarnalary – 15 myń teńge.
– Bul da ata-analardyń kelisimimen, arnaıy kelisimshartpen qabyldanǵan, bekitilgen jarna kólemi. Biz Aqtaý, Jańaózen qalalaryndaǵydaı 25-40 myń teńge shamasynda jarna quıa almaımyz. О́ıtkeni, aýdan turǵyndarynyń basym bóligi oralman aǵaıyndar bolǵandyqtan, joǵary kólemdegi jarnany olardyń kópshiliginiń qaltasy kótere bermeıdi jáne ata-analar tarapynan jarnaǵa qatysty ókpe-renish, aryz-shaǵym bolǵan joq, deıdi «Araı» jekemenshik balabaqshasynyń dırektory N.Novrýzbaeva.
Kúndelikti turmys-tynysy osylaı jalǵasyp, typ-tynysh tirligin etken baqshalarda qandaı másele týyndady deısiz ǵoı? Ol – elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 2012 jylǵy №198 jáne 2013 jylǵy 6 naýryzdaǵy №77 qos buıryǵy eken. Jeke kásipker retinde jumysyn óz arnasymen júrgizip, ata-analardyń alǵysyna, búldirshinderdiń kúlkisine bólengen jekemenshik balabaqsha ıeleri bul buıryqtardan habarsyz bolyp shyqty. Qazir Mańǵystaý oblystyq prokýratýrasy, Mańǵystaý oblystyq bilim basqarmasy men Munaıly aýdandyq bilim bólimi tarapynan úkimetten qosymsha qarajat alyp otyrǵandyqtan (joǵaryda aıtylǵan 23032 teńge), jekemenshik balabaqshalardaǵy ata-ana jarnasy, ata-analardyń memlekettik balabaqshalarǵa tóleıtin jarnasynan, ıaǵnı 9000 teńgeden aspaýy qajettigi talap etilýde. Al ol talap oryndalmaǵan jaǵdaıda memleket beretin aqshadan bas tartý qajet eken. Nesıe alyp, jeke bolǵan soń ózge de qıyndyqtarmen jalǵasa júrip ashylǵan, barlyq másele mán-jaıy, bolashaǵynyń qam-qareketi ıesiniń moınyndaǵy paryz bolyp sanalatyn jekemenshik balabaqshalardy barlyq shyǵynyn úkimettiń ózi kóterip otyrǵan memlekettik balabaqshalarmen teńestirý qajet eken.
– Úkimetten bólinetin qarjy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń 21.08.2012 jylǵy №387 buıryǵyna sáıkes tek qana qyzmetkerlerdiń jalaqysyna, bilim kóterýine, kommýnaldyq shyǵyndarǵa, oıynshyqtar men oqý-ádistemelik quraldaryn alýǵa dep naqtylanyp kórsetilgenderge ǵana jumsalady. Al balabaqshanyń ózge shyǵyndaryn, materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý kásipkerdiń, ıaǵnı jekemenshik balabaqshany ashqan jannyń moınyna júktelgen. Memleket bólgen aqshadan bas tartsaq, jarnanyń kólemin kóterýge týra keledi, ol oralman otbasylar jaǵdaıynda tipti, múmkin emes. Al jarnany 9 myńǵa deıin túsirsek, onsyz da nesıe tólep, ázirge tolyqqandy aıaǵynan teń basyp turyp kete almaǵan balapan qaýyrsyn jekemenshik balabaqshalar úshin taǵy qıyn. Ashyǵyn aıtsaq, tapqan qarajatymyz aı saıynǵy nesıemizdi jappasa, kásipkerlik qyzmettiń paıdasyn kórmesek, bizdiń kásipkerligimiz qaısy? Jekemenshik balabaqshalardyń jumysyn toqtatýdan basqa amal joq, deıdi «Aıala» jekemenshik balabaqshasynyń dırektory A.Baıdaýletova.
Máselege qatysty Ulttyq kásipkerler palatasy Mańǵystaý oblystyq fılıalyna arnaıy hatpen shyqqan, «Jaýapty bilim salasy basshylaryna joldadyq» degen olar. «Balapan» baǵdarlamasy aıasynda ashylyp, óz jumystaryn zańǵa saı júrgizgen jekemenshik balabaqshalardyń tirliginen «shı» tappaǵanǵa uqsaıdy. Biraq, tıisti jaýapty máseleniń mán-jaıyn túsinbeı eki ortada daǵdarǵan aryzdanýshy tarapqa túsindirip berýge nege qulyqty bolmaǵan?
«Bylaı júrseń arbań synyp, bylaı júrseń ógiziń ólediniń» keri. Qazirgi tańda 6000-nan astam bala balabaqsha kezeginde turǵan Munaıly aýdanda ashylǵan baqsha qaıta jabylsa, ne bolmaq? «Jyly orny sýyǵan» 300-ge tarta ata-ana alaqan jaıyp kimnen jumys suraıdy? Bıyl atalmysh aýdanda taǵy da bes jekemenshik balabaqsha óz jumysyn bastaýǵa tas-túıin daıyn eken, mynaý talaptan soń, «shalaptaryn shaıqamaıtyn shyǵar», kim bilgen?! Eger olar iske qosylǵan jaǵdaıda kezektegi birneshe myńdaǵan balanyń sany 345-ke azaıady eken! Aıtýlarynsha, atalmysh talaptan soń Mańǵystaý oblysynyń birqatar aýdan, qalalarynda jumysyn toqtatqan nemese memleket bólgen qarajattan bas tartqan bir-jar jekemenshik balabaqshalar bar bolyp shyqty. Jumysty ári qaraı alyp júrýge, bankterden alynǵan nesıeni aı saıyn tólep turýǵa múmkindigi barlar ǵana bas tarta alatyny belgili, al jekemenshik baqsha ashyp, bıznes salasyndaǵy qadamyn endi ǵana bastaǵan keshegi ustaz, búgingi ustaz-kásipkerdiń báriniń birdeı shekesi shylqyp otyrmaǵany da belgili. Memleketten bólinetin 23032 teńgeden bas tartyp, ony aı saıyn ata-ana qaltasynan shyǵatyn 15 myń teńgeniń ústine qossa, balabaqshalar halyq úshin eshqashan «qoljetimdi» bolmaıdy.
Oryn alyp otyrǵan jaǵdaı qanshalyqty durys? Memleket bólgen qarjydan bas tartý jekemenshik balabaqshalardyń jumysyn toqtatýyna ákep soqpaı ma? Al olar jabylǵan kúnde qanshama bala baqshasyz, nesheme jan jumyssyz qalyp, onsyz da sheshimin tappaı turǵan jaıtty odan saıyn qoıýlatyp jibermeı me? Al jarna kólemin memlekettik balabaqsha deńgeıimen teńestirgende birin-birine jalǵap, eppen ushtastyra áreket etken jekemenshik balabaqshalardyń jáne olardyń ıeleriniń ahýaly qalaı bolmaq? Máseleni sarapqa salyp, aq-qarasyn sheshý elimizdiń Bilim jáne ǵylym mınıstrligi bastaǵan quzyrly oryndardyń quzyretinde tur.
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.