Qazirgi jahandyq damý jaǵdaıyn da ekonomıkalyq jáne tehnologııalyq transformasııalar álemdik tártiptiń bet-beınesin túbegeıli ózgertip jatyr. Áleýmettik-saıası úderister qarqyn alyp, geosaıası turaqsyzdyq pen táýekelder kúsheıip keledi. Mundaı jaǵdaıda memleketterdiń ómirsheńdigi burynǵydaı tek resýrstarǵa ne formaldy egemendikke emes, ınstıtýsıonaldyq beriktikke, quqyqtyq júıeniń ádilettiligi men tıimdiligine, sondaı-aq qoǵamnyń ishki birligi men qundylyq tutastyǵyna tikeleı táýeldi bola tústi. Sondyqtan táýelsizdik –bir márte qol jetkizip, máńgilikke saqtala beretin mártebe emes, úzdiksiz eńbekti, jańǵyrýdy talap etetin kúrdeli ári jaýapty úderis.
Tarıhqa kóz júgirtsek, el aýmaǵynda qalyptasqan memlekettilik dástúri tereń ári sabaqtas evolıýsııalyq joldan ótti. Erte túrki qaǵanattarynan bastap Qazaq handyǵyna, odan keıingi otarlyq kezeńdegi ult-azattyq qozǵalystar men HH ǵasyr basyndaǵy Alash qaıratkerleriniń saıası kúresine deıin egemendik ıdeıasy ulttyń saıası sanasynyń ózegine aınaldy. Bul tájirıbe men ıdeıalyq mura qazirgi táýelsiz Qazaqstannyń saıası-quqyqtyq damýyna irgetas bolyp otyr. Demek, búgingi reformalar – tarıhı jadtan ajyraǵan kezdeısoq qadam emes, kerisinshe, ǵasyrlar boıy qalyptasqan memlekettik oıdyń zańdy jalǵasy.
Zamanaýı memleket jaǵdaıynda táýelsizdik uǵymy tek aýmaqtyq tutastyq pen syrtqy saıası derbestikpen shektelmeıdi. Ol eń aldymen, tıimdi basqarý ınstıtýttarynyń ornyǵýyn, bılik tarmaqtary arasyndaǵy tepe-teńdik pen ózara tejemelik júıeniń jumys isteýin, azamattardyń quqyqtary men bostandyqtarynyń naqty qorǵalýyn jáne qoǵamdyq qatynastardyń ádiletti quqyqtyq rettelýin talap etedi. Eger osy qaǵıdattar júzege aspaıtyn bolsa, egemendik syrtqy formasyn saqtaǵanymen, ishki mazmunynan aıyrylý qaýpine ushyraıdy.
Osy turǵydan alǵanda, qazir elimizde júzege asyrylyp jatqan konstıtýsııalyq reformalardy tarıhı táýelsizdik ıdeıasyn zamanaýı quqyqtyq ári ınstıtýsıonaldyq formada ornyqtyrýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam dep baǵalaýǵa bolady. О́zgerister memlekettiń saıası júıesin jańǵyrtýǵa, qoǵam men bılik arasyndaǵy senimdi nyǵaıtýǵa, azamattardyń memlekettik basqarý isine qatysý tetikterin keńeıtýge, bıliktiń halyq aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Konstıtýsııalyq jańǵyrý elimizdiń ornyqty damýyn qamtamasyz etip qana qoımaı, ulttyq memlekettiliktiń berik negizin qalyptastyrýdy kózdeıdi. Sondyqtan bul reformalardyń máni, salmaǵy, jaýapkershiligi de aıryqsha joǵary.
Memleket basshysynan bastap, qarapaıym azamatqa deıin barshamyzdy biriktiretin ortaq murat – eldiń azattyǵyn baıandy etý. Táýelsizdikti tek saqtap qana qoımaı, ony ádiletke, zań ústemdigine, azamattyń qadir-qasıetine negizdelgen, bolashaq urpaqqa nyq tabystaıtyn qýatty memleket qurý arqyly bekemdeý. Endeshe, eldiń búgini men erteńin aıqyndaıtyn osynaý betburys kezeńinde aýyzbirligimizdi kórseteıik.
Erlan QUSAIYN,
Qaraǵandy oblysy Buqar jyraý aýdanynyń ákimi