Almaty qalasynda «KISI GPS: Gylym. Pikir. Sayasat» Ulttyq saraptamalyq alańynda jańa Konstıtýsııa jobasy jáne onyń memleketti odan ári transformasııalaýǵa áseri talqylandy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
Dıskýssııany Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty (QSZI) jáne QR Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrliginiń Ǵylym komıtetine qarasty Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty (FSDI) uıymdastyrdy. Alań jumysyn moderator retinde Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektorynyń orynbasary Alýa Joldybalına júrgizdi.
Sarapshylyq talqylaý jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerine jáne olardyń memleket pen qoǵamnyń strategııalyq basymdyqtary men qundylyqtyq negizderine arnaldy.
Prezıdent janyndaǵy QSZI dırektory Jandos Shaımardanov Ata zań jobasy tereń kásibı saraptamanyń jáne keń qoǵamdyq dıalogtyń nátıjesinde qalyptasqanyn atap ótti. Konstıtýsııalyq komıssııa múshesi retinde ol komıssııa jumysynyń joǵary deńgeıdegi ashyqtyǵyna toqtaldy – 12 ashyq otyrys barysyndaǵy talqylaýlar tikeleı efırde kórsetilip, turǵyndar tarapynan túsken 10 myńnan astam usynys qaraldy.
Jandos Shaımardanov jańa Konstıtýsııa jobasy memlekettiń nazary adamǵa baǵdarlanǵandyǵyn kúsheıtýge baǵyttalǵanyn erekshe atap ótti.
«Qazaqstannyń konstıtýsııalyq damýynyń zamanaýı kezeńi memlekettiń túbegeıli adamǵa baǵyttalǵan jańa modeline kóshýdi bildiredi. Kirispede adam quqyqtary men bostandyqtary Ata Zańnyń eń joǵary basymdyǵy jáne ózegi retinde bekitilgen. Ádilet, Zańdylyq jáne tártip, tabıǵatqa qurmet sanattary tikeleı konstıtýsııalyq mártebege ıe boldy, bul quqyq qorǵaý tájirıbesinde jańa baǵdarlardy qalyptastyrdy», dep atap ótti QSZI dırektory.
Ol sondaı-aq Konstıtýsııadaǵy birqatar negizgi erejeler azamattyq qoǵamnyń suranystary men usynystaryna tikeleı jaýap retinde engizilgenin atap ótti. Qoǵamnyń bastamasymen mátinge ulttyq valıýta - teńgeniń mártebesi týraly erejeler engizildi, memlekettik tildiń mártebesi nyǵaıtyldy jáne memlekettik organdardy jaýapkershilikke tartý tetikteri belgilendi, sonyń ishinde memlekettik organdardyń zańsyz sheshimderi, áreketteri nemese áreketsizdigi saldarynan keltirilgen zalaldy óteý kepildikteri belgilendi.
Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas dırektory Aıgúl Sádýaqasova bilim berýdiń zaıyrly sıpatyn konstıtýsııalyq turǵydan bekitý zań ústemdigin nyǵaıtýdaǵy mańyzdy qadam ekenin atap ótti.
Onyń aıtýynsha, bilim berý júıesi ǵylymı bilimge, akademııalyq erkindikke jáne synı oılaýdy damytýǵa basymdyq beriletin beıtarap jáne ashyq orta bolyp qalýy kerek.
«Zamanaýı álemde ulttyń ıntellektýaldyq áleýetin qalyptastyratyn, ınnovasııalyq damýdy yntalandyratyn jáne eldiń básekege qabilettiligin arttyratyn nárse – bilim men ǵylym. Bul qaǵıdattardyń konstıtýsııalyq turǵydan bekitilýi bilim berý saıasatynyń turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi, stýdentter men muǵalimderdiń quqyqtaryn qorǵaıdy jáne ǵylymı zertteýlerdi damytý úshin jaǵdaı jasaıdy», dep atap ótti Sádýaqasova.
Ol sondaı-aq adamǵa baǵyttalǵan ustanymdardy atap ótti: memlekettik saıasattyń basty nazarynda – adamdar, olardyń qadir-qasıeti, tańdaý erkindigi, sapaly bilim alýǵa qol jetkizý jáne ózin-ózi júzege asyrý múmkindikteri bolýy kerek.
Onyń pikirinshe, bilim berý jáne ǵylym adam áleýetin ashýdyń jáne jaýapty azamattyq qoǵamdy qalyptastyrýdyń negizgi quraldary.
«Alternatıva» ózekti zertteýler ortalyǵynyń dırektory Andreı Chebotarevjańa Konstıtýsııa jobasyn ázirleý Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń saıası jańǵyrtý saıasatynyń logıkalyq jalǵasy bolǵanyna toqtaldy.
Ol 2019 jyldyń 6 qyrkúıeginde Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń birinshi otyrysynda Memleket basshysy reformalardyń rettiligi men kezeń-kezeńimen júzege asyrylatynyn atap ótkenin eske aldy.
«Jańa Konstıtýsııa búkilhalyqtyq referendým arqyly qabyldanady. Bul Qazaqstan qoǵamy men memleketiniń damýyn jańa deńgeıge kóteredi, onyń sapasy kóbinese azamattardyń kópshiliginiń qatysýyna jáne olar men memleket arasyndaǵy ózara árekettesýge baılanysty bolady», dep pikir bildirdi sarapshy.
Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń zań fakýltetiniń dekany Ýálıhan Ahatov jańa jobanyń qundylyqqa negizdelgen jáne ınstıtýsıonaldyq ınnovasııalaryn atap ótti.
«Mańyzdy jańalyqtardyń biri - halyq pen memleket arasyndaǵy «altyn kópirge» aınalýy tıis Halyq keńesiniń qurylýy. Azamattardyń ótinishteri men usynystary quqyqtyq turǵydan qarastyrylyp, tıisti tetikter arqyly óńdelip, ýákiletti organdarǵa joldanady. Bul «halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáıkes keledi», dep atap ótti Ý.Ahatov.
Almaty Azamattyq Alıansynyń tóraǵasy Qaıyrjan Ábdihalyqov Halyq keńesi ınstıtýtynyń mańyzdylyǵyn atap ótip, onyń shynaıy halyq ókildiginiń organy bola alatynyna senim bildirdi.
«Zań shyǵarý bastamasy quqyǵymen qatar Halyq keńesi konstıtýsııalyq mártebege ıe bolýy mańyzdy. Bul qoǵamdyq keńesshi organdy sapalyq turǵydan jańa deńgeıge kóteredi», dep atap ótti Qaıyrjan Ábdihalyqov.
FSDI Salystyrmaly saıası zertteýler ortalyǵynyń ǵynyń dırektory Aıdar Ámirebaev jańa Konstıtýsııany ázirleý prosesiniń ashyqtyǵy men ınklıýzıvtiligin atap ótti.
«1995 jylǵy Konstıtýsııany zańger ǵalymdardyń shaǵyn toby jasaǵan bolsa, búginde biz qoǵam Ata Zańdy qalyptastyrýǵa qatysatyn eseıý deńgeıine jettik. Bul Konstıtýsııanyń jańa nusqasyna shynymen de tanymal sıpat beredi», dep atap ótti A. Ámirebaev.
Talqylaý sońynda qatysýshylar jańa Konstıtýsııa jobasy tek ınstıtýsıonaldyq ózgeristerdi ǵana emes, eń aldymen memlekettiliktiń qundylyqqa negizdelgen negizin jańartýdy kórsetedi degen pikirge keldi. Adamǵa baǵdarlaný, quqyqtar men bostandyqtardyń basymdyǵy, zaıyrlylyq, ǵylym men ınnovasııanyń damýy jetilgen memlekettiń baǵytyn qalyptastyrady.