Syr boıyna júgeri de jersinedi

Júgeri egý týraly bastama byltyrǵy jazda óńir delegasııasynyń Jetisý oblysyndaǵy Jarkent qalasyna jasaǵan jumys saparynan bastalǵan edi. Sol saparda qyzylordalyqtar «Jarkent krahmal-sirne zaýyty» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń óndiristik alańdarymen tanysyp, jylyna 200 myń tonnaǵa deıin júgeri óńdeýge qaýqary jetetin óndiris ornynan krahmal, sirne, glıýten jáne mal azyǵyna qajetti ónimder shyǵarylatynyn kórdi. Bul ónimder ishki naryqtan bólek, Qytaı, Ortalyq Azııa, TMD elderine eksporttalady.

Sol saparda Syrdan barǵan top ókil­deri zaýyt basshylarymen óndiristik qýattylyq, shıkizatpen qamtamasyz etý, eksporttyq baǵyttar jáne ekologııa­lyq qaýipsizdik máselelerin jan-jaqty talqylady. Elimizdegi júgerini tereń óńdeıtin iri kásiporyndardyń biri sanalatyn zaýyttaǵy kezdesýde óńdeý óner­ká­sibin damytýda mundaı kásip­oryndardyń tájirıbesi erekshe mańyz­dy ekeni atalyp ótip, Syr óńirindegi aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa baǵyttalǵan josparlar týraly sóz boldy. Osydan keıin oblysta 40 mlrd teńgege Qyzylorda krahmal-sirne zaýyty jobasy qolǵa alyndy.

Osy saladaǵy el úmit kútip otyr­ǵan iri bastamanyń biri – júgerini tereń óndeıtin Qyzylorda krahmal-sirne zaýyty jobasy. 2025–2029 jyldar aralyǵynda júzege asýǵa tıis joba eki kezeńge bólingen. Áýeli táýligine 1 200 tonna júgeri dánin kep­tiretin keshen, 30 myń tonnalyq saqtaý qoımasy, keıin júgerini tereń óńdeıtin zaýyt salynady. Zaýytqa 35 gektar jer teli­mi tabystalyp, 10 myń gektarǵa júge­ri egýge sharýalarmen kelisim jasaldy. Odan bólek, shveısarııalyq «Har­vest Grýp» kom­panııasymen birlesip, 21 myń gektarǵa tehnıkalyq qarasora, júgeri, soıa ósiretin agroındýstrııalyq klaster qurý josparlanyp otyr.

Joba aıasynda 600 mln teńgege Ger­manııadan ákelingen drenaj­dy qubyrlar men arnaıy soqa, Is­pa­nııa­dan jetkizilgen jańbyrlatyp sýarý jabdyǵy úmitti aqtady. Jańa tehnologııalar sýdy tıimdi paıdalanyp, ónimdilikti arttyrýǵa yqpal etip keledi.

Osylaısha, Syr agrarshylary jańa bir bastamany qolǵa aldy. Osy baǵyt­taǵy jumys qarqyny óńirde júgeriniń jaıqalyp turatyn kúni alys emestigin ańǵartady.

Shveısarııanyń «Harvest Grýp» kom­­panııasymen birlesken basta­ma­nyń bolashaǵyna senim kóp. Ob­lys­tyq aýyl sharýashylyǵy men jer qatynasta­ry basqarmasynyń dereginshe, quny 51 mlrd teńgege tehnıkalyq qarasora, júgeri men soıa ósiriletin joba aıasynda 21 myń gektarǵa agroındýstrııalyq klas­ter qurý josparlanǵan. Qazir kók­temgi egiske jer telimin daıyndaý jumys­tary júrgizilip jatyr.

Jalpy, keıingi jyldar bederinde Syrdaǵy sý tapshylyǵy darııa jaǵa­laýyn­daǵy eldi eleńdetip-aq tur. Ásirese nesibesin jerden ter­gen eginshiler ár egis maýsymynan áý­pi­rim­men ázer shyǵady. Egile­tin kú­rish kó­lemi jyl saıyn kemige­nimen óńirdiń ózen sýynan alar úlesi kóbeıip turǵan joq. Aýyl sharýa­shylyǵy qurylymdary ókilderinen jasaqtalǵan delegasııa elimizdiń ózge óńirleri men shet memleketterge saparlap, ondaǵy sý únemdeý, sýdy meılinshe az qajet etetin ónimder egý tehnologııasymen tanysyp keldi.

Memleket basshysynyń «Sýdy únem­deıtin ozyq tehnologııalardy qoldaný arqyly egistik alqaptaryn jyl saıyn 150 myń gektarǵa deıin keńeıtý» týraly tapsyrmasyna sáıkes Syrda Túrkııanyń «Ardent Plastik» kompanııasymen birlesip, sý únemdeý tehnologııalaryn óndiretin zaýyt ashý da josparlanyp otyr.

Tamshylatyp sýarý júıelerine arnalǵan qubyrlar shyǵaratyn kompanııa ókilderi Qyzylordada joba­nyń mańyzdylyǵy men tıimdiligin tanystyratyn kezdesý uıymdastyrdy. Sprınklerlik qondyrǵylar, tamshylatyp sýarý qubyrlary men plastıkalyq qubyrlar óndiretin jo­baǵa jumsalatyn ınvestısııa kólemi 30,6 mlrd teńge bolady dep jos­parlanyp otyr.

Byltyrǵy sý tapshylyǵy kezinde Pre­zıdent tapsyrmasymen óńirge Úkimet delegasııasy arnaıy kelip, sharýalar­dyń jaǵdaıymen, egistiń jaı-kúıimen tanysqan bolatyn. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi elimizdiń barlyq óńirinen 139 qyz­metkerden quralǵan jeke quramdy jetkizip, eki aı boıy sharýalardyń ıgiligi úshin aýqymdy jumys atqar­dy. Úkimet rezervinen 53 nasos qondyr­ǵysyn alýǵa qajetti qarjy bólinip, osynyń arqasynda egindi shyǵynsyz jınap alýǵa múmkindik týdy.

О́ńirde sý resýrstaryn neǵurlym tıimdi paıdalaný, sý shyǵynyn azaı­tý úshin egistikke jańa tehnologııa­lar engizilip keledi. Byltyr dıqan­dar kúrish alqaptarynyń 60 myń gektaryn lazermen tegistep, sýdy únemdep, ónimdilikti arttyrdy. Sý únemdeý tehnologııalaryn paıdalaný kólemi 8 100 gektarǵa jetti. Shıeli, Qazaly, Aral aýdandaryn­da sheteldik kompanııalardyń qaty­sýy­men sý únemdeý tehnologııalaryn qoldanyp júgeri, jońyshqa egýge baǵyttalǵan 3 iri joba qolǵa alynǵan. Bul baǵyttaǵy jumys toqtamaıdy. О́ıtkeni Memleket basshysy sýdy kóp qajet etetin daqyldar egisin ońtaı­landyryp, onyń ornyna ylǵalǵa tózim­di, ónimdiligi joǵary, suranysqa ıe júgeri, maıly daqyldar kólemin arttyrýdy tapsyryp otyr.

Osyǵan baılanysty oblystyq aýyl sharýashylyǵy jáne jer qatynastary basqarmasy, «Qazsýshar» RMK Qyzyl­orda fılıaly, Sý resýrstaryn retteý, qorǵaý jáne paıdalaný jónindegi Aral – Syrdarııa basseındik sý ınspeksııasy ókilderi byltyrǵy egin naýqany aıaqtala salysymen aýdandarda egistikti turaqty sýarmaly sýmen qamtamasyz etý úshin sý únemdeý tehnologııalaryn engizý jó­ninde kezdesýler ótkize bas­tady.

Sý tapshylyǵyna baılanysty egis alqaptaryn ártaraptandyrýdy kú­sheı­tip, kúrish kólemin ońtaılan­dyrý, onyń ornyna júgeri, maqsary, basqa da sýdy az qajet etetin daqyl­dar­dy egýdi ulǵaıtý, aýyl sharýa­shy­lyǵy tehnıkalary men nasos qon­dyrǵylarynyń daıyndyq deńgeıin arttyrý máselesine arnalǵan jıyn­darda sharýashylyq basshylary aıtqan usynys-pikirler de eskerýsiz qalǵan joq.

Qyzylorda