Mekteptegi qaǵazbastylyq máselesi kóp jyldan beri bilim júıesindegi sheshilmeıtin túıinge aınaldy. Muǵalimder qujat pen esepke kóp ýaqyt jumsaıtynyn aıtsa, jas mamandar jumysqa beıimdele almaı saladan ketip jatyr. Al Oqý-aǵartý mınıstrligi sıfrlandyrý men jasandy ıntellektini engizý arqyly oqý barysyn jeńildetýge tyrysyp jatqanyn alǵa tartady.
Degenmen qaǵazbastylyqty azaıtýǵa baǵyttalǵan sheshimder men mekteptegi kúndelikti tájirıbe arasyndaǵy alshaqtyq azaımaı tur. «TALIS 2024» zertteý nátıjeleri boıynsha elimizdegi bilim sapasyna keri áser etetin faktordan eń úlkeni osy ekeni anyqtalǵan.
Elimizde orta jáne arnaýly bilim uıymdarynyń pedagogteri júrgizýge mindetti qujattar tizimi Oqý-aǵartý mınıstrliginiń №130 buıryǵynyń 3-qosymshasynda naqty bekitilgen. Qujatqa sáıkes, muǵalim oqý jyly boıy sabaq berip qana qoımaı, birneshe formatta esep júrgizýge mindettelgen.
Pedagog kún saıyn sabaq kestesine saı 1-4 synyptarǵa arnalǵan synyp jýrnalyn, 5-11 (12) synyptarǵa arnalǵan synyp jýrnalyn, qosymsha sabaqtar men úıde oqytý jýrnaldaryn qaǵaz nemese elektrondyq formatta toltyrady. Buǵan qosa ár sabaqqa qysqa merzimdi jospar ázirleýge tıis. Osylaısha, árbir ótken sabaq synypta ǵana emes, qujatta da dáleldenýi qajet. Sondaı-aq oqý jyly bastalar aldynda muǵalim pánder boıynsha orta merzimdi, ıaǵnı kúntizbelik-taqyryptyq jospardy jáne tálimgerlik josparyn daıyndaıdy.
Al oqý barysynda jospar birneshe ret qaıta qaralyp, jańartylyp otyrady. Ár toqsannyń qorytyndysy boıynsha pedagog avtomattandyrylǵan aqparattyq júıede qalyptasqan jıyntyq baǵalaý men toqsandyq baǵalaý nátıjelerine sáıkes taldaý júrgizýge mindetti. Júıe baǵalaýdy avtomatty túrde eseptegenimen, muǵalim ol derekter negizinde bólek taldaý qujatyn ázirleıdi. Oqý jyly aıaqtalǵan kezde qujat kólemi odan ári ulǵaıady. Muǵalim negizgi orta jáne jalpy orta bilim berý deńgeılerindegi oqý kýrstary boıynsha emtıhan hattamalaryn rásimdeıdi, sondaı-aq 9 (10) jáne 11 (12) synyp bilim alýshylaryn qorytyndy attestattaý hattamalaryn júrgizedi.
Normatıvtik qujatta «qaǵaz nemese elektrondyq formatta» degen tirkes jıi kezdesedi. Alaıda mektep tájirıbesinde bul talap kóbine balama emes, qosarlanǵan júktemege aınalǵan. Bir aqparat elektrondyq júıege engizilip, keıin sol mazmun qaıtadan qaǵazǵa nemese jeke faılǵa kóshiriledi. Sonyń saldarynan muǵalimniń ýaqyty sabaqtyń sapasyna emes, eseptiń tolyqtyǵyna jumsalady. Osylaısha, №130 buıryqta bekitilgen talaptar pedagogtiń kásibı qyzmetin reglamenttegenimen, is júzinde qaǵazbastylyqtyń aýqymyn keńeıtip otyr. Muǵalimniń negizgi mıssııasy – balamen jumys isteý, bilim men tárbıe berý ekeni aıtylǵanymen, mekteptiń kúndelikti ómirinde pedagog kóbine esep pen qujattyń arasynda qalyp qoıady. Sıfrlyq júıeler qaǵazbastylyqty azaıtý úshin engizilgenimen, tájirıbede olar jańa esep túrlerin qosyp, júktemeni kúrdelendirip jibergendeı.
Mekteptegi qaǵazbastylyq sabaq jospary men elektrondy jýrnal tóńireginde ǵana emes. Synyp jetekshisi bolsań, jumys budan da kóp. Tárbıe jumysyna jaýapty bólimder kún saıyn qaı oqýshy kimmen turady, kim úıirmege barady, kim barmaıdy degen sııaqty túrli málimet talap etedi eken. Synyppen mindetti túrde ótkizilýge tıis is-sharalar taǵy bar. Synyp jetekshi Aqqý Muhtarqyzynyń sózinshe, munyń barlyǵy kóbine muǵalimniń jeke ýaqyty esebinen jasalady. «Synyp jetekshisi bolsań, kúnine bir emes, birneshe ret qujat suraıdy. Tárbıe bólimine bir esep, ákimshilikke bir esep beresiń. Synyppen ótkizilgen is-sharalardyń esebi mindetti túrde dereý suralady. Tárbıe papkasy óz aldyna bólek aýyr júk. Al joǵary synypqa sabaq berseń, PISA, MODO, UBT degen papkalar men esepter bar. Eger tek synyp jýrnaly, QMJ,BJB,TJB taldaýymen shektelse jaqsy ǵoı. Biraq buǵan qosa daryndy oqýshymen jumys, úlgerimi tómen oqýshymen jumys, onyń esebi, moderasııa, olımpıadaǵa daıyndaý – bári qaǵazǵa túsedi. Osy jumystardyń bárin qaǵazbastylyq demeı, ne deımiz? Muǵalim sabaq beretin adam ba, álde esep toltyratyn qyzmetker me – keıde ózimiz de bilmeı qalamyz», deıdi ol.
Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Al osy oqý jylynyń basynda mektepke jas maman bolyp jumysqa kirgen Móldir Oralbaı eki aıdan keıin jumystan shyǵý týraly sheshim qabyldaǵanyn aıtady. Onyń sózinshe, mektepten ketýine jalaqy emes, jumys barysyndaǵy talaptar men ishki tártip áser etken. «Mektepte sapaly bilim berýge emes, qujat aınalymyna kóbirek nazar aýdarylady. Sabaqtan tys ýaqytta túrli esep, jospar, taldaý daıyndaý mindetteledi. Muǵalimniń ýaqyty oqýshyǵa emes, qujatqa jumsalady. Buǵan qosa basqarý talaptarynda qaıshylyq kóp. Bir jaǵynan, sabaq kezinde telefon qoldanýǵa tyıym salynady. Ekinshi jaǵynan, messendjerler arqyly kelgen habarlamalarǵa der kezinde jaýap bermegeniń úshin eskertý jasalady. Bul jaǵdaı muǵalimge qosymsha qysym túsiredi. Mekteptegi kúndelikti jumys yrǵaǵynda jıi jınalys ótkiziledi. Úlken úzilis kezinde bolmashy máselelerge baılanysty muǵalimderdi jınap alady, bul sabaqqa daıyndalýǵa bólinetin ýaqytty qysqartady», deıdi ol.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń resmı málimetinshe, muǵalimderdiń qaǵazbastylyq júktemesin azaıtý jáne oqý barysyn jeńildetý maqsatynda keıingi jyldary keshendi sıfrlyq sheshimder kezeń-kezeńimen engizilip jatyr. Bul sharalardyń negizgi baǵyty – oqý barysyn avtomattandyrý men muǵalimniń ýaqytyn únemdeý. Qazirgi tańda bilim berý uıymdarynda sabaqty uıymdastyrýǵa arnalǵan LMS (Learning Management System) platformalary jumys istep tur. Bul júıeler muǵalimderdiń eń kóp ýaqytyn alatyn jumystardyń biri – qaǵaz júzindegi josparlaýdy qysqartýǵa baǵyttalǵan. Avtomattandyrylǵan LMS júıelerine úlgilik oqý josparlary aldyn ala júkteledi. Muǵalim daıyn jospardy nólden bastap jazbaıdy, tek qajet bolǵan jaǵdaıda ózgerister engizip, sıfrlyq formatta bekitedi. Sıfrlandyrý muǵalimge kedergi emes, kómekshi qural bolýy úshin normatıvtik shekteýler de qarastyrylǵan. Atap aıtqanda, muǵalimderdiń bir júıeden ekinshisine aýysý kezinde derekterdi qaıta engizip, jańa platformaǵa beıimdelýge ýaqyt joǵaltpaýyn qamtamasyz etý maqsatynda oqý jyly ishinde LMS platformalaryn aýystyrýǵa tyıym salynǵan.
«Bilim týraly» zańnyń 6-baby 2-tarmaǵynyń 10-1) tarmaqshasyna sáıkes bastaýysh, negizgi orta jáne jalpy orta bilim beretin memlekettik bilim berý uıymdaryn materıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý máseleleri jergilikti atqarýshy organdardyń quzyretine jatady. Osy normaǵa sáıkes baǵdarlamalyq sheshimderdi tańdaý, sonyń ishinde oqý barysyn avtomattandyrýǵa arnalǵan platformalardy engizý jáne bilim berý uıymdaryn qajetti tehnıkamen jabdyqtaý jergilikti bıýdjet esebinen jergilikti atqarýshy organdar tarapynan derbes júzege asyrylady. Qazirgi tańda elimizdegi bilim berý uıymdarynda oqý barysyn uıymdastyrýǵa arnalǵan tórt LMS júıesi jumys istep tur. Mınıstrlik oqý úderisiniń turaqtylyǵyn saqtaý, sabaqtastyqty qamtamasyz etý jáne uıymdastyrýshylyq-ádistemelik táýekelderdi barynsha azaıtý maqsatynda arnaıy normatıvtik shekteýler engizip otyr. №130 buıryqtyń «Orta jáne arnaýly bilim berý uıymdarynyń pedagogteri júrgizý úshin mindetti qujattardyń tizbesinde» qujattardy pedagogter qaǵaz nemese elektrondyq formatta toltyrady. Elektrondyq formatta toltyratyn jaǵdaıda qaǵaz nusqa talap etilmeıdi delingen. Qazir barlyq bilim berý uıymy LMS júıelerimen qamtylǵandyqtan, kórsetilgen buıryqqa sáıkes qaǵaz túrinde qujattardy toltyrýǵa qajettilik joq», dep málimdedi mınıstrlik.
Al engizilip jatqan sıfrlyq júıelerdiń tıimdiligi tekserile me degen saýalymyzǵa quzyrly mekeme «jasandy ıntellektini bilim salasyna engizý boıynsha arnaıy jumys toby qurylǵan», dep jaýap berdi. Jumys tobynyń quramyna mınıstrliktiń vedomstvolyq baǵynysty uıymdarynyń ókilderi, kolledjder men mektepter, onyń ishinde respýblıkalyq fızıka-matematıka mektepteri, Nazarbaev zııatkerlik mektepteri men «Bilim-ınnovasııa» lıseıleriniń mamandary kirgen. Sonymen qatar IT-kompanııalar men startaptar, baspa ókilderi, sıfrlyq transformasııa jáne jasandy ıntellekt salasyndaǵy táýelsiz sarapshylar da tartylǵan. «Jumys toby birneshe negizgi baǵytta jumys istep jatyr. Atap aıtqanda, jasandy ıntellektini qoldaný kezinde saqtalýy tıis etıkalyq standarttardy ázirleý, jasandy ıntellekt quraldaryn ákimshilik-basqarýshylyq bıznes-prosesterge engizý jáne pedagogterdiń kúndelikti jumystaryn qysqartý maqsatynda oqý úderisine JI tehnologııalaryn paıdalaný máseleleri qarastyrylyp jatyr. Sondaı-aq engizilip jatqan jasandy ıntellekt quraldarynyń tıimdiligin baǵalaý tetikteri de aıqyndalady. Qazirgi ýaqytta jumys toby bul baǵytta standarttardy ázirlep, jasandy ıntellektini bilim salasynda qoldanýǵa qatysty negizgi normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń jobalaryn daıyndap jatyr», dep habarlady baspasóz qyzmeti.
Mınıstrliktiń málimetine qaraǵanda, máseleniń sheshimi memlekettik júıede ǵana emes mekemeniń basqarý tásiline de táýeldi bolyp turǵany baıqalady. Qaǵazbastylyq – memlekettik mektepterdiń sıfrlyq júıege durys beıimdele almaı otyrǵanyn kórsetetin jaıt ekeni anyq.