Qazaqstan Dúnıejúzilik bank toby uıymdarymen áriptestikti nyǵaıtady. Májilistiń jalpy otyrysynda osy maqsattaǵy negizdemelik kelisimdi ratıfıkasııalaý elimizdegi strategııalyq reformalardy júzege asyrýǵa ári sheteldik ınvestorlardyń senimin arttyrýǵa múmkindik beretini aıtyldy.
Dúnıejúzilik bank – álemdegi eń bedeldi halyqaralyq qarjy ınstıtýttarynyń biri. Elimizde ol 30 jyldan asa jumys isteıdi. Osy ýaqyt aralyǵynda kólik, bilim berý, ekologııa, sıfrlandyrý, qarjy salalarynda 8 mlrd dollardan asa somaǵa 50 joba iske asyryldy.
– Qazaqstannyń turaqty damýy men ósýin járdemdesýge baǵyttalǵan yntymaqtastyqty keńeıtý maqsatynda Halyqaralyq qaıta qurý jáne damý bankimen, Halyqaralyq qarjy korporasııasymen jáne Kópjaqty ınvestısııalar kepildigi agenttigimen Áriptestik týraly negizdemelik kelisimdi ratıfıkasııalaý jobalardy qarjylandyrý quraldaryn keńeıtýge, memlekettiń shyǵystaryn basym jobalarǵa qaıta bólý esebinen bıýdjetke túsetin júktemeni azaıtýǵa, sondaı-aq jobalardy iske asyrý kezinde rásimderdi ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi, – dedi qujat tóńireginde baıandama jasaǵan Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarın.
Kelisim kúshine ense, elimizdegi IJО́-niń ósýine, jumys oryndaryn qurýǵa, jeke sektor men ShOB-ty damytýǵa, ınnovasııalardy yntalandyrýǵa, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa járdem beredi. Talqylaý kezinde depýtat Qaırat Balabıev qandaı jobalar júzege asyrylatynyn naqtylady.
– Dúnıejúzilik bank toby elimizdiń ınklıýzıvti ekonomıkasy úshin jedel sıfrlandyrý jobasyna 84 mln dollar salady, ol Úkimettiń qaryzy sanalady. Budan bólek, «Jezqazǵan – Qaraǵandy» jolyna 1,2 trln teńge, al «Beıneý – Sekseýl» jolyna 750 mln dollar quıady. Jobalar paıdalanýǵa berilgennen keıin jolda júrý ýaqytynyń qysqarýy nátıjesinde ekonomıkalyq paıdasy 93 mlrd teńgeden asýy múmkin. Qurylys barysynda 13 myńnan asa jańa jumys orny qurylady. Budan bólek, ınnovasııany yntalandyrý jobasyna – 75 mln dollar, Soltústik Aral teńizin qalpyna keltirýge – 100 mln dollar, sýarý jáne drenaj júıelerin jetildirýge – 300 mln dollar, temirjol qatynasyn jáne kólik baılanystylyǵyn transformasııalaý jobasyna – 850 mln dollar, Kommýnaldyq jáne energetıkalyq ınfraqurylymdy damytýǵa – 350 mln dollar, Qambar ata GES-1-di salý jobasyna 500 mln dollar kózdeledi. Osy jobalardyń bárin kelisim ratıfıkasııalanǵan keıin iske asyrýǵa múmkindik bolady, – dep ashyp túsindirdi S.Jumanǵarın.
Vıse-premer «Qazaqstan Respýblıkasynyń halyqaralyq sharttar týraly» zańyna sáıkes, memlekettik qaryzdar týraly barlyq shart ratıfıkasııalaýǵa jatatynyn atap ótti.
– Biraq biz endi Dúnıejúzilik banktiń erejeleri men saıasatyn qoldanamyz. Ol, birinshiden, búkil úderistiń tıimdiligin kóterýge baǵyttalǵan. Ekinshiden, memlekettik kepildikterdi memlekettik emes uıymdarǵa berýdi maqsat tutyp otyrmyz. Bul memlekettik qarjyny saqtaýǵa, basqa salalarǵa jumsaýǵa múmkindik beredi. Úshinshiden, memlekettik qaryzdyń odan ári ulǵaıýyna jol bermeıdi, – dedi S.Jumanǵarın.
Aıta keterligi, 2020 jyly Qazaqstan Úkimeti men Azııa Damý banki arasynda uqsas kelisim ratıfıkasııalanǵan edi. S.Jumanǵarın kelisimdi ratıfıkasııalaý teris áleýmettik-ekonomıkalyq ári quqyqtyq saldarǵa ákep soqpaıdy, sondaı-aq respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarajat bólýdi talap etpeıdi dep sendirdi.
Sondaı-aq Májilistiń jalpy otyrysynda jeke detektıvtik qyzmet týraly zań jobasy jáne oǵan ilespe túzetýler engizý, 2010 jylǵy 10 jeltoqsandaǵy TMD-ǵa qatysýshy memleketterdiń adamdardy memleketaralyq izdestirý týraly shartyna ózgerister engizý jónindegi hattamany ratıfıkasııalaý týraly zań jobalary qaraldy. Depýtattar biraýyzdan daýys berip, salalyq komıtetter jańa zań jobalaryn jumysqa qabyldady.
Buǵan qosa Májilis 1993 jylǵy 22 qańtardaǵy Azamattyq, otbasylyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek pen quqyqtyq qatynastar týraly konvensııaǵa ózgerister engizý týraly hattamany ratıfıkasııalady.
– Hattama TMD memleketteri arasynda sot aktilerin ózara taný tetigin keńeıtedi. Endi mundaı aktiler qataryna kámeletke tolmaǵan balalarǵa alıment óndirý týraly sot buıryqtary tikeleı engiziledi. Ol uzaq sot prosesin ótkizbeı shyǵarylady. Alaıda boryshker basqa memlekette bolǵan jaǵdaıda, sheshim tek qaǵaz júzinde qalyp qoıýy múmkin. Osy máseleni hattama sheshedi. Keıingi bes jylda transshekaralyq otbasylyq ótinishterdiń sany 102-ge jetti (Qazaqstan sottarymen alımentterdi óndirip alý týraly sheshimderdi taný jáne olardy oryndaýǵa ruqsat berý jónindegi ótinish-hattar qaraldy), – dedi zań jobasyn tanystyrǵan Ádilet mınıstri Erlan Sársembaev.
Májilis 2002 jylǵy 7 qazandaǵy Azamattyq, otbasylyq jáne qylmystyq ister boıynsha quqyqtyq kómek pen quqyqtyq qatynastar týraly konvensııaǵa ózgerister engizý týraly hattamany da ratıfıkasııalady. Túzetýlerge sáıkes, olardyń paıdasyna alıment óndirý týraly sot buıryqtaryn Kıshınev konvensııasyna qatysýshy memleketterdiń aýmaǵynda taný jáne oryndaý kózdeledi. Usynylǵan normalardy iske asyrý memleketaralyq qatynastarda sot buıryqtaryn oryndaý kezinde týyndaıtyn quqyqtyq olqylyqtardy joıýǵa, bala quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyqtyń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi dep kútiledi.
Kún tártibindegi máseleler tolyq qaralǵan soń depýtat Jarqynbek Amantaıuly sheteldik qarýly qaqtyǵystarǵa qatysqan el azamattaryna qatysty qylmystyq saıasatty izgilendirý máselesin qarastyrýdy usyndy.
– Qazirgi kezeńde halyqaralyq qatynastar júıesinde geosaıası jáne geoekonomıkalyq shıelenister kúsheıe tústi. Qylmystyq kodekstiń 172-baby boıynsha (sheteldik qarýly qaqtyǵystarǵa qatysý) tirkelgen qylmystyq isterdiń sany jyl saıyn ósip keledi. Atap aıtqanda, 2023 jyly – 23 is, 2024 jyly – 36 is, 2025 jyly 141 is tirkeldi. Osy 2025 jyly tirkelgen ister boıynsha 26 adam sottalǵan, – dedi J.Amantaıuly Bas prokýror men Ishki ister mınıstriniń atyna joldaǵan saýalynda.
Májilismen álem elderiniń quqyqtyq tájirıbesin jan-jaqty zerdelep, Qylmystyq kodekstiń 170-172-baptaryn jetildirý, saralaý bóligin naqtylaý boıynsha zańnamalyq ózgerister paketin ázirlep, Parlament qaraýyna engizý qajet dep otyr. Al «Respublica» partııasy fraksııasynyń múshesi Nurgúl Taý Premer-mınıstr Oljas Bektenovke elimizde ıadrolyq medısınany damytý jáne tomoterapııa salasyn saqtap qalý máselesin kóterdi.
О́z kezeginde depýtat Ermurat Bapı azamattardy jańa Konstıtýsııa jobasyn qoldap, 15 naýryzdaǵy referendýmǵa belsene qatysýǵa shaqyrdy. Ol Májilis minberinde búgingi álemdik jaǵdaıǵa, geosaıası turaqsyzdyqtyń kúsheıýine, soǵys aımaqtarynyń keńeıýine nazar aýdaryp, osyndaı almaǵaıyp ýaqytta Qazaqstan el qaýipsizdigin, ishki birlikti, turaqtylyqty qamtamasyz etetin batyl bastamalar jasaýǵa mindetti ekenin aıtty. Onyń aıtýynsha, dál osy maqsatta usynylyp otyrǵan jańa Konstıtýsııanyń jobasy strategııalyq mańyzǵa ıe.
Depýtat Konstıtýsııa jobasyn orynsyz synaýshylarǵa da ún qatty. Onyń paıymynsha, naqty realızm men konstrýktıvızmnen jurdaı synshylyq búgingi kúrdeli jaǵdaıda taza popýlızmge aınalady jáne eski júıeniń «dıirmenine sý quıady».