Astanada qoǵamdyq kólikter qala ómiriniń mańyzdy bóligine jatady. Taksımen qatynaýdy qaltasy kótere bermeıtin qarapaıym halyq úshin myńdaǵan adamdy dittegen jerine jetkizetin avtobýstardyń ýaqytyly júrip turýy aýadaı qajet. Degenmen sońǵy jyldary jolaqysy qoljetimdi qoǵamdyq kóliktegi qaýipsizdiktiń saqtalmaýy elordalyqtardy alańdatyp otyr. Bir jylda birneshe ret tirkelgen avtobýs apattarynyń saldarynan zardap shegip jatqan jolaýshylar da joq emes. Avtobýs apatynyń jıileý sebebi nede? Egemen.kz tilshisi taldap kórdi.
«Astananyń joldarynda tańǵy jáne keshki ýaqyttarda kólik tyǵyzdyǵy óte joǵary. Qoǵamdyq kólikter kóbinese meılinshe kóp adam alýǵa asyǵady, al mundaı jaǵdaıda jolaýshylardyń qaýipsizdigi ekinshi orynǵa shyǵady. Tótenshe jaǵdaılar men apattar dál osyndaı qarbalasta jıi kezdesedi. Onyń ústine júrgizýshiler kólik júrgizip kele jatyp uıaly telefonmen sóılesedi. Tipti keıbireýleri vıdeoqońyraýmen sóılesip kele jatady. Jyldamdyqty asyrǵan kezde, kólik ishinde turǵan adamdar bir-birine soqtyǵysyp, qulaýy múmkin. Osyndaı kezde jolaýshylar eskertý jasasa odan saıyn eregesip, julqynyp qatty júretin júrgizýshiler de bar», deıdi qala turǵyny Ásemaı Bekbergenova.
BAQ betinde jarııalanǵan avtobýs apattary týraly aqparattardy tizbelesek, ótken jyly 22 aqpanda jolaýshylar avtobýsy Baraeva kóshesinde jaryq baǵanasyna soǵyldy. Kýágerler men vıdeokadrlarǵa qaraǵanda, avtobýstyń aldyńǵy bóligi qatty zaqymdanǵan. Salonda shamamen 25 adam bolǵan. Júrgizýshi men birneshe jolaýshy jedel járdemmen aýrýhanaǵa jetkizildi, keıbireýlerine hırýrgııalyq kómek qajet boldy. 2025 jyly maýsym aıynyń basynda Astanadaǵy marshrýttyq avtobýstyń júrgizýshisi manevr jasaý kezinde kólikti basqara almaı, aqparattyq tablo tireýine soqtyǵysty. Bul oqıǵa saldarynan 10‑nan astam adam jaraqat alyp, jasóspirim qyzdyń aıaǵy ampýtasııalandy. 3 shilde kúni Astana ortalyǵynda avtobýs pen avtokólik soqtyǵysyp, jolaýshylardyń birnesheýi jaraqat aldy. 25 tamyzda jumysshylardy tasymaldaıtyn avtobýs júrgizýshisi Qabanbaı batyr dańǵylynda baqylaýdy joǵaltyp, kólik aryqqa túsip ketti. Nátıjesinde 14 adam túrli jaraqat alǵan.
Abaı oblysynda 50 jumysshy mingen avtobýs apatqa ushyrady
Astana qalasy PD Ákimshilik polısııa basqarmasynan bilgenimizdeı, Astana qalasynda avtobýstardyń qatysýymen 2024 jyly – 56 jol-kólik oqıǵasy, 2025 jyly – 67 jol-kólik oqıǵasy, 2026 jyldyń aqpan aıynyń qorytyndysy boıynsha – 23 jol-kólik oqıǵasy tirkelgen.
«Avtobýstardyń qatysýymen bolǵan jol-kólik oqıǵalarynyń negizgi sebepteri júrgizýshilerdiń jol qozǵalysy erejelerin buzýy, jyldamdyq rejımin saqtamaýy, manevr jasaý qaǵıdalary, jol jáne aýa raıy jaǵdaılaryn eskermeýi, jaıaý júrginshilerdiń jol qozǵalysy erejelerine mán bermeýi jáne basqa da faktorlar bolyp otyr. Avtobýs apattarynyń 65%-y kólik quraldary júrgizýshileriniń kinásinen bolǵan. Olarǵa qatysty Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksiniń tıisti baptaryna sáıkes ákimshilik jaýapkershilik sharalary (aıyppul salý, kólik quralyn basqarý quqyǵynan aıyrý) qoldanyldy. Aýyr zardaptarǵa ákep soqqan jol-kólik oqıǵalary boıynsha kináli tulǵalarǵa qatysty Qylmystyq kodekstiń 345-babyna sáıkes qylmystyq jaýapkershilik kózdelgen. Jol-kólik oqıǵalarynyń aldyn alý boıynsha avtokásiporyndarda júrgizýshilermen profılaktıkalyq túsindirý jumystary júrgizilip jatyr», deıdi Astana qalalyq polısııa departamentiniń aǵa ınspektory Elmıra Shaýlenova.
Eńbek rejımi qalaı baqylanady?№1 avtopark basshylyǵynan júrgizýshilerdiń eńbek jáne demalys rejımi qalaı baqylanatynyn, avtobýstardyń tehnıkalyq tekserisi qandaı tártippen jáne qanshalyqty jıi júrgiziletinin surap bildik.
Aqtóbe oblysynda avtobýs apatynan bes sheteldik qaza tapty
Parktiń basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Sultan Ábdiqadyrdyń aıtýynsha qoǵamnyń balansynda 1283 avtobýs bar. Jol-kólik oqıǵalaryna negizinen jyldamdyq rejımin, qashyqtyq pen búıirlik aralyqty saqtamaý, qozǵalys kezinde uıaly telefondy paıdalaný sebep bolady. Kúzgi-qysqy kezeńdegi klımattyq jaǵdaılar da keı jaǵdaıda apattyq jaǵdaıǵa alyp keletin kórinedi.
«Kún saıyn ketýden 30 mınýt buryn barlyq júrgizýshiler reıs aldyndaǵy medısınalyq tekserýden ótedi. Densaýlyǵynyń aýytqýy nemese aýyr sımptomdary bolǵan kezde marshrýtqa otyrýǵa jol berilmeıdi. Ár marshrýttyń kestesinde demalý jáne tamaqtaný úshin 2-3 tehnologııalyq úzilis qarastyrylǵan. Sol sııaqty avtobýstardyń tehnıkalyq jaı-kúıin baqylaý júzege asyrylady, atap aıtqanda, qozǵalys qaýipsizdigine áser etetin parametrlerge nazar aýdarylady. Ár 6 aı saıyn kólik quraldary mamandandyrylǵan ortalyqtarda tehnıkalyq tekserýden ótedi. Tehnıkalyq baıqaýdan ótý kezeńiniń monıtorıngin Qoǵam mamandary júrgizedi. Jol-kólik oqıǵalaryn azaıtý maqsatynda jasandy ıntellekt engizý máselesi qaralyp jatyr. Sol arqyly júrgizýshilerdiń qozǵalysy jelide baqylanyp otyrady», deıdi Sultan Ábdiqadyr.
Sýretti túsirgen – Danıl Kopanev
Júrgizýshilerdiń júktemesi kópDegenmen bul pikirlerge kólik júrgizýshileriniń de aıtar óz ýájderi bar.
«Árıne, avtobýsta otyrǵan ár adamnyń taǵdyry, dittegen jerine aman-esen jetýi, júrgizýshiniń jaýapkershiliginde bolady. Ony qaladaǵy ár júrgizýshi jaqsy túsinedi. Alaıda, keıde jumys barysynda júıkeni tozdyryp jiberetin jaǵdaılar kezdesip jatady. Qaladaǵy keptelistiń kesirinen, bir núkteden ekinshi núktege jetý ýaqyty sozylyp ketedi. Kóp jaǵdaıda júrgizýshilerdiń uıqysy durys qanbaıdy. О́ıtkeni, olar 16-17 saǵat rýlde otyrady. Buǵan qosa júrgizýshige orynsyz talap qoıyp, mazasyn alatyn jolaýshylar da kezdesedi. Osynyń barlyǵy júıkege áser etip, jol apatynyń oryn alýyna sebep bolady», deıdi avtobýs júrgizýshisi Orynbek Tilepov.
Sýretti túsirgen – Danıl Kopanev
Avtotasymaldaýshylar Odaǵynyń Bas dırektory Sábıt Amanbaevtyń aıtýynsha elimizdegi avtobýs júrgizýshileri aıyna 300 saǵattan artyq jumys isteýge májbúr.
«Negizgi norma boıynsha adamnyń rólde 176 saǵattan artyq otyrmaǵany jón. Biraq jalaqy tómen bolǵan soń júrgizýshiler 2 ese artyq jumys isteýge daıyn. Qoǵamdyq kólik aıdaıtyndardyń kúnine 13-14 saǵatyn jolda ótkizýine taǵy bir sebep maman tapshylyǵy», deıdi ol.
Osyndaı pikirdi «Qazaqstan» ulttyq arnasynyń «Ashyq alań» baǵdarlamasynda Májilis depýtaty Asylbek Nuralın de atap ótti.
«Eńbek adamy bir aptada 40 saǵat jumys isteýi tıis. Qoǵamdyq kólik júrgizýshileri aıyna 200 saǵat, aptasyna 50 saǵattan oryndaǵan. Júrgizýshilerdiń jumysyn óte aýyr dep esepteımin. Kepteliste turady, tańnan beri júrgen soń jumys aıaǵynda sharshaıdy. Jolaýshylar tarapynan júrgizýshilerge shabýyl jasaıtyn sátter de bolyp turady. Munyń barlyǵy qaýipsizdiktiń áli de tolyqqandy sheshilmegendigin kórsetedi», deıdi depýtat.
Júrgizýshi tapshylyǵy qalaı sheshiledi?«City Transportation Systems» JShS málimeti boıynsha, qoǵamdyq kólik júrgizýshileriniń ortasha jasy – 45 jas. 50-65 jas aralyǵyndaǵy júrgizýshilerdiń úlesi 30%-dan asady, al 25-29 jas aralyǵyndaǵy jastar tek shamamen 2%-dy quraıdy. Eýropa jáne basqa shetelderde de júrgizýshi tapshylyǵy baıqalady. Onda sheteldik azamattardy tartý nemese júrgizýshilerdi jedel oqytatyn kýrstar arqyly sheshý ádisteri qoldanylady. Degenmen, bul tásilder árdaıym tıimdi bolmaı, keıde qoǵamdyq kólikter qatysqan jol-kólik oqıǵalarynyń ósýine ákeledi.
Almatyda avtobýs apatqa ushyrap, kishkentaı bala zardap shekti
Kompanııa máseleni sheshýdiń joldary retinde «D» sanatyn 21 jastan bastap jáne keminde bir jyl tájirıbesi bar adamdarǵa jeńildetilgen sharttarmen berýdi, júrgizýshilerdiń eńbekaqysyn arttyrýdy, teorııalyq jáne praktıkalyq daıyndyq júrgiziletin, óz polıgony bar mamandandyrylǵan qoǵamdyq kólik júrgizýshilerin daıarlaý ortalyǵyn qurýdy usynady.
Maqalany túıindeı kele uqqanymyz avtobýs apattarynyń jıileýi – tek bir ǵana sebepten týyndap otyrǵan másele emes. Oǵan júrgizýshiler tapshylyǵy, olardyń shamadan tys jumys isteýi, qoǵamdyq kólik parkteriniń tehnıkalyq jaǵdaıy, jol ınfraqurylymy men qozǵalys mádenıeti sııaqty birneshe faktor qatar áser etedi. Sondyqtan bul máseleni sheshý úshin tek jazany kúsheıtý jetkiliksiz. Eń aldymen júrgizýshilerdiń eńbek jaǵdaıyn jaqsartý, kadr tartý júıesin kúsheıtý, kólikterdiń tehnıkalyq baqylaýyn qatańdatý jáne jol qaýipsizdigin arttyrý baǵytynda keshendi sharalar qajet. Sonda ǵana qoǵamdyq kóliktegi qaýipsizdik deńgeıin kóterip, jol-kólik oqıǵalarynyń sanyn azaıtýǵa múmkindik týady.