Qyzylsha – balalar arasynda eń juqpaly aýrýlardyń biri. Sońǵy jyldary álemniń birqatar elinde vaksınasııa deńgeıiniń tómendeýine baılanysty qyzylsha aýrýynyń órshýi baıqalyp otyr, dep jazady Egemen.kz.
Aýrýdyń belgilerin qalaı bilýge jáne balany qalaı qorǵaýǵa bolatyny týraly Almatydaǵy №36 qalalyq emhananyń ınfeksıonıst dárigeri, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Janat Dosbaeva aıtyp berdi. Mamanyń aıtýynsha, naýqaspen baılanysta bolǵan jaǵdaıda ekpe almaǵan adamnyń juqtyrý yqtımaldyǵy shamamen 100 paıyzǵa jýyq.
Naýqaspen baılanystan keıin alǵashqy belgiler paıda bolǵanǵa deıin 7-21 kúnge deıin ınkýbasııalyq kezeń ótedi. Aýrý birneshe kezeńmen damıdy. Birneshe kúnge sozylatyn prodromaldy kezeńde balanyń dene qyzýy 38-40°C-qa deıin kóteriledi, álsizdik baıqalady, murynnan sý aǵyp, qurǵaq jótel paıda bolady, kóz qyzaryp, jaryqqa sezimtaldyq artady. Qyzylshaǵa tán negizgi belgilerdiń biri – urttyń shyryshty qabyǵynda paıda bolatyn Belskıı-Fılatov-Koplık daqtary, ıaǵnı qyzyl jıekti usaq aq núkteler.
Kelesi kezeńde bórtpe paıda bolady. Aldymen ol bette jáne qulaqtyń artyna shyǵyp, keıin birtindep búkil denege taraıdy. Bul kezde dene qyzýy 39-40 °C-qa deıin kóterilýi múmkin, ýlaný belgileri kúsheıedi. Saýyǵý kezeńinde bórtpe birtindep joǵalady, alaıda teride ýaqytsha pıgmentasııa men qabyrshaqtaný saqtalýy múmkin. Aýrýdan keıin eki-úsh apta boıy ımmýnıtet álsireıdi, sondyqtan aǵza basqa ınfeksııalarǵa osal bolady.
Qyzylsha aýyr asqynýlarǵa ákelýi múmkin. Olardyń qatarynda osy aýrýdan bolatyn ólim-jitimniń negizgi sebepteriniń biri sanalatyn pnevmonııa, mı qabynýy — ensefalıt, estý qabiletiniń tómendeýine ákelýi múmkin otıt, sondaı-aq larıngıt, traheıt jáne bronhıt sııaqty tynys joldarynyń aýrýlary bar.
Qyzylsha vırýstyq ınfeksııa bolǵandyqtan, oǵan qarsy arnaıy dári joq. Emdeý negizinen aýrý belgilerin jeńildetýge jáne asqynýlardyń aldyn alýǵa baǵyttalady. Dárigerler balanyń tósekte tynyǵýyn qamtamasyz etýge, bólmeni jıi jeldetýge, aýany ylǵaldandyrýǵa jáne sýdy kóp ishkizýge keńes beredi. Jaryqqa sezimtaldyq bolǵan jaǵdaıda bólmede jaryqty báseńdetken jón. Dárigerdiń nusqaýymen qyzý túsiretin dáriler, antıgıstamındik preparattar jáne A dárýmeni qoldanylýy múmkin. Antıbıotıkter qyzylsha vırýsyna áser etpeıdi jáne tek bakterııalyq asqynýlar paıda bolǵan jaǵdaıda ǵana taǵaıyndalady.
Eger bala qyzylshamen aýyrǵan adammen baılanysta bolsa, ony balabaqshaǵa, mektepke jáne qoǵamdyq oryndarǵa aparmaý qajet. Dárigerdi úıge shaqyryp, balanyń dene qyzýyn jáne jalpy jaǵdaıyn baqylap, ınfeksııanyń taralýyn boldyrmaý úshin ony basqa balalardan ýaqytsha oqshaýlaý mańyzdy.
Qyzylshanyń aldyn alýdyń eń senimdi joly – vaksınasııa. Ekpe qyzylsha, parotıt jáne qyzamyqtan qorǵaıtyn biriktirilgen QQP vaksınasynyń quramyna kiredi. Vaksına balalarǵa 1 jasta jáne 6 jasta salynady. Eki doza vaksına 97 paıyzǵa deıin qorǵanys qalyptastyryp, turaqty ımmýnıtet beredi. Ekpeden keıin keı jaǵdaıda dene qyzýynyń azdap kóterilýi nemese qysqa merzimdi bórtpe syndy aǵzanyń jeńil reaksııalary baıqalýy múmkin.
Mamannyń aıtýynsha, keıbir ata-analar dinı kózqarastarǵa baılanysty nemese áleýmettik jelilerdegi jalǵan aqparattyń áserinen vaksınadan bas tartady. Sondaı-aq, ekpe aýtızmge ákeledi degen jańsaq pikir de bar. Alaıda aýtızm belgileri árdaıym birden baıqalmaıdy, sondyqtan dıagnoz keıin qoıylǵan kezde keıbir ata-analar ony buryn jasalǵan vaksınamen baılanystyryp, qatelesedi.
Qazaqstandaǵy epıdemıologııalyq jaǵdaıdy turaqtandyrý maqsatynda QR Bas memlekettik sanıtarııalyq dárigeriniń qaýlysy qabyldanǵan. Qujatqa sáıkes qyzylsha, qyzamyq jáne parotıtke qarsy vaksınasııa 6 aıdan 10 aı 29 kúnge deıingi balalarǵa, ekpe almaǵan 2-5 jáne 7-18 jastaǵy balalarǵa, sondaı-aq ekpe almaǵan 30 jasqa deıingi medısına qyzmetkerleri men densaýlyq saqtaý uıymdarynyń qyzmetkerlerine júrgiziledi.
Mınıstrlik: Qyzylshaǵa qatysty epıdemıologııalyq ahýal jaqsarmaı tur
Vaksınasııa egiletin adamnyń nemese onyń zańdy ókiliniń aqparattandyrylǵan kelisimi alynǵannan keıin ǵana salynady.
Maman qyzylsha tek balalar arasynda kezdesetin jeńil aýrý emes, aýyr asqynýlarǵa ákelýi múmkin qaýipti vırýstyq ınfeksııa ekenin eske salady. Sondyqtan balalardyń densaýlyǵyn qorǵaýdyń eń tıimdi joly – ýaqytyly vaksınasııa.
Qyzylshaǵa qarsy ekpe medısına qyzmetkerlerine de salynatyn boldy