Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq reforma ózgeristerdi daıyndaýdyń ınklıýzıvti tetikteriniń jáne reformalardy ashyq qoǵamdyq talqylaýdy qamtamasyz etetin quqyqtyq-normatıvtik bazanyń mańyzdylyǵyn kórsetedi.О́ziniń mundaı pikirin Salyq jáne ınvestısııalar jónindegi halyqaralyq ortalyqtyń Energetıka, ósim jáne qaýipsizdik baǵdarlamasy dırektorynyń orynbasary Ýeslı Aleksandr Hıll (AQSh) Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty (QSZI) men Maqsut Narikbayev University (MNU) birlesip uıymdastyrǵan «Qazaqstannyń jańa konstıtýsııalyq modeli: ornyqty ári zamanaýı memleket jolynda» atty halyqaralyq sarapshylardyń dóńgelek ústelinde bildirdi.Sarapshynyń aıtýynsha, konstıtýsııalyq reformalar árqashan halyqaralyq sarapshylar qaýymdastyǵynyń nazaryn aýdarady, óıtkeni olar memlekettik basqarý qurylymy, ókilettikterdi bólý jáne memleket pen qoǵam arasyndaǵy ózara is-qımyldyń irgeli máselelerin qamtıdy.Hıll halyqaralyq tájirıbede konstıtýsııalyq ózgerister úderisi birneshe negizgi krıterıı boıynsha baǵalanatynyn atap ótti. Olardyń qatarynda reformany daıyndaý úderisiniń ınklıýzıvtiligi, referendým ótkizýge arnalǵan quqyqtyq baza, medıa orta jáne reformalardyń jalpy ınstıtýsıonaldyq konteksti bar.Onyń aıtýynsha, ınklıýzıvtilik reformany daıyndaýǵa tek memlekettik ınstıtýttardyń ǵana emes, sonymen qatar sarapshylardyń, azamattyq qoǵam ókilderiniń jáne azamattardyń qatysýyn bildiredi.Sarapshynyń aıtýynsha, Qazaqstanda bul tásil Konstıtýsııalyq komıssııa qurý arqyly júzege asyryldy. Onyń quramyna parlament ókilderi, memlekettik organdar, akademııalyq qaýymdastyq jáne azamattyq qoǵam kirdi.
Andreı Kazansev: Jańa Konstıtýsııa – 2019 jyldan beri júrgizilip kele jatqan saıası ózgeristerdiń nátıjesiSonymen qatar, azamattardyń qatysýyn qamtamasyz etýde sıfrlyq platformalardy paıdalaný mańyzdy ról atqardy. eGov jáne e-Otinish júıeleri arqyly azamattar Konstıtýsııa jobasy boıynsha usynystar men pikirler joldaı aldy. Nátıjesinde komıssııaǵa 12 myńnan astam usynys tústi, bul reformany talqylaýǵa qoǵamnyń keńinen qatysýyna múmkindik berdi.Sarapshy sondaı-aq Qazaqstandaǵy konstıtýsııalyq reformany talqylaý damyǵan medıa orta men sıfrlyq kommýnıkasııalardy belsendi paıdalaný jaǵdaıynda ótkenine nazar aýdardy. 2025 jylǵa qaraı elde 5 myńnan astam buqaralyq aqparat quraly tirkelip, ınternetke qoljetimdilik deńgeıi halyqtyń 93 paıyzynan asty, bul qoǵamdyq talqylaýǵa keń múmkindik jasady.
Jańa Konstıtýsııa: halyq tańdaýy aıqyndaldy
Qorytyndylaı kele, Hıll konstıtýsııalyq referendýmdardyń memlekettiń ınstıtýsıonaldyq negizderin qalyptastyrýdaǵy qoǵamdyq qatysýdyń mańyzdy tetigi ekenin atap ótti.Onyń pikirinshe, 2026 jyldyń 15 naýryzy kúni Qazaqstanda ótken jańa Konstıtýsııa boıynsha referendým kópjyldyq ınstıtýsıonaldyq reformalardyń sharyqtaý shegine aınalyp, azamattarǵa memlekettik basqarýdyń bolashaq arhıtektýrasy boıynsha óz ustanymdaryn tikeleı bildirýge múmkindik berý arqyly reformalardyń demokratııalyq legıtımdigin kúsheıtti.