Jeldeı esken áleýmettik jelide ne joq deısiz. Baıaǵyda qalaǵa bazarshylap ketken úlkender «adamnyń janynan basqanyń bári bar eken» dep keletin.
Sóz baqqanǵa «saýda» munda da jetedi. Jaqynda ǵoı, ózimiz súısinip oqıtyn Keńshilik aqynnyń buryn-sońdy jarııalanbaǵan óleńi shyǵa keldi. Jarııalanbaǵan degende, birde-bir jınaǵyna enbegen jyry eken. Kezinde jattap alyp, osy kúnge deıin kókeıinde saqtap, jýyrda elge tabystyrǵan aqyn Muharbek Jákeıuly K.Myrzabekovtiń «Qyz» degen bul óleńi 1992 jyly «Jalyn» jýrnalyna shyqqanyn aıtady. Sodan beri shynymen-aq eshbir kitabyna enbegen. О́leń oqı bastaǵannan «men ǵoı, Keńshilik» degendeı jaıdary kúıimen jetelep, beımaral shaqqa batyryp áketedi.
«Qubylaǵa kúnniń qulap ta qalǵan mezgili,
Qarshadaı qyzdyń jylap ta bolǵan mezgili.
Qulyn da daýsy shyrqyrap shyǵyp, shirkin-aı,
Quldyrap qashyp jyraqta qalǵan mezgili».
Bulaı birkelki bapty júristen habar beretin saý aıań, sar jelistiń ózin salmaqtandyryp, asa alyp qashpaı, julyp ta ketpeıtin jaıdary leppen shýmaqtaıtyn Keńshilik Myrzabekov qana. О́leńderinen batar kúnniń qyzyl araıy reń berip, oıly aǵysyna tartady. Áspeti de, áseri de emes, ómirdiń ózi júzgen keńistik pen ýaqyttyń býy sanany jaýlaıdy.
«Kilegeı sáýle kúldirep janyp kúlli aımaq,
Turalap jatqan taǵdyryn qyzdyń turdy oılap.
Quıyn da qashty oıpańnan órge jol boılap,
Qustar da sasty shalqardaı kólde oıbaılap»,
dep jalǵasady ekinshi shýmaǵy. Munda aqyn birinshi shýmaqtaǵy tynyshtyqty «buzady». Alǵashqy shýmaqta jylap bolǵan qyzdyń qulyn daýsy jyraqta qalǵan edi ǵoı, demek, mańaı tyna bastaǵanyn sezemiz. Avtordyń tek ózine ǵana tán jeke qoltańbasy osy ekinshi shýmaqta tipten aıqyn kórinedi. Taqııanyń basynda úlbiregen úki mamyǵyndaı sáýleniń jandy beınege aınalyp kúldirep kórinýi aqyn tiliniń qudireti der edik. Onyń kúldireıtini – keshki shaqty bildiretini belgili. Kúnniń qyzýy qaıtsa da, órtep ótken ystyq lepten aınala kúldirep turǵanyn uǵasyz. Aqyn taǵy bir óleńinde «Kúreń arsha kúldirep keshki nurmen, Egilip bir jylaýshy ed eski qyrmen» deıtin. Osyndaı tabıǵat kórinisterin boıamasyz sýrettep, eń bastysy, sezindirý qıynnyń qıyny shyǵar. Sáýleniń japyraqty kesip ne tesip ótkeni onsyz da qımylǵa qurylǵan, aıtyp bergenge beıim turady. Munda kúndiz órtegen kúnniń báseńsigen otynan baıaý «kúldirep janǵan keshki aımaqtyń» demi tynys berýge tıis. Osynshama qubylystyń bári tabıǵatpen birge qyzdyń da ishinde júrip jatqanyn sezdiredi aqyn. Naǵyz sýret endigi úshinshi shýmaqta qylań beredi.
«Selk etip seleý topyraǵyn tarpyp tepkende,
Shashaǵy ushyp, sabaǵy synyp ketken be?
Seleýler nege seldirep qalǵan dep júrsem,
Ashynýlardyń azaby, sirá, ótken be?» deıdi.
Tumsa tabıǵattyń bul sýreti qyrda ósken kez kelgen azamattyń basyn shaıqatary sózsiz. Seleý degenińiz Arqada qyrdyń beti men jazyqqa bitetin kódeniń gúli. Mamyrdyń sońy men maýsym aıynyń basynda 10–15 kún, bálkim 20 kún sút tatyp turady. Bul ýaqytta seleý basy qoıdyń sútindeı qoımaljyń keledi. Ystyq bir urǵanda sút tatyǵan balǵyn seleýińizdiń shashaǵy ushyp joǵalady, biraq boıyndaǵy balǵyny qalyp, súti qoıylyp, qaýyzynda saqtalyp shildege jetedi. Al shildeniń ystyǵy qýyrǵanda basy qataıyp, qadalǵan jerinen qaıtyp shyqpaıtyn úp-úshkir jebeniń ushy sekildi tikenge aınalady. Qozy-laqtyń, tipti qoı-eshkiniń terisine qadalyp, et pen teri arasynda ushy qalyp ketedi. Alǵashynda álgindeı balǵyn ári tátti bolyp bitken seleý qadalǵan jerinen qan almaı qoımaıtyn qandy jebege aınalǵan soń ne joryq? Oqı bilgenge dalanyń ózi ómir sabaǵy, ótpeli ǵumyr syryn naqty mysalmen uqtyratyn eń qasıetti kitap ekeni osyndaı sumdyqtardan bilinedi. Bir kezdegi gúl – biraz ýaqyt ótken soń tiken. Bir kezdegi gúl bara-bara jemiske aınalady, der kezinde terip, dámin tatpasa ol da shirip jerde qalady. Aqynnyń aıtpaǵy da osy seleý ǵoı, ishine úreı ne áldeqaıdan dúleı bir sezim túskende selk etip ózi ósken topyraǵyn tarpyp teýip túskenin kórmeısiz be? Sóıtkenshe bolmaı gúl atyn áıgilep turǵan shashaǵy ushyp jónelgenin de astarlap qana aıtady. Rasyn da qyz balanyń basynan ótip jatqan alaquıyn ómir salǵan ártúrli sezimder jan balasyna sáýlesi men kóleńkesin túsirmeı qoımasyn synalap qana sabaqtaıdy. Selk etkendi talaı kórip júrmiz, biraq qalypty sanaımyz. Náp-názik adam jany, onyń ishinde qyz balanyń názikten de názik myń qatparly sana-seziminde bir selk etkende bálkim qanshama tin úzilip, múmkin sol úzilgen jerden odan da kóp tin paıda bolýy yqtımal ǵoı. Iаǵnı munda aqyn seleýlerdiń seldirep qalǵanyn, shashaqtarynyń ushyp ketkenin meńzeý arqyly keıbir sezimderdiń sóngenin nusqaǵysy keldi me eken? Jastyqta bárine elikkish bala kóńil keıin kele-kele órisin naqtylaıdy. Basy artyq dúnıelerdiń kedergi ekenin túsinip short kesetin kezder de kezdesip jatady. Anyǵy bul óleńdi túsiný úshin kezdeısoq nalanyń túpbastaýyn uǵý azdyq etedi, dalanyń tabıǵatyn maıdan qyl sýyrǵandaı taný qajet der edik.
«Qyzynǵan kezde qyp-qyzyl qumdar býlanyp,
Jylady-aý deımin, kóziniń aldy sýlanyp.
Kódeden kókke yshqynyp ushqan boztorǵaı
Arbaǵan jylan aldyna tústi ýlanyp.
Eńkýden jetken saıabyr sáýle jaltaryp,
Jandy da ketti jıekte júzgen jańqa bult.
Quraǵy kóldiń uıattan úrkip qozǵaldy,
En salǵan maldyń qulaǵyna uqsap qan tamyp».
Tórtinshi, besinshi shýmaqta óleń tipten shyrqap ala jónelgendeı. О́z baýyrynan óngen seleý topyraǵyn tarpyp tepkende tabıǵat ana silkinip ketkendeı kúı keshtiredi oqyrmanǵa. «Kódeden kókke yshqynyp ushqan boztorǵaı, Arbaǵan jylan aldyna tústi ýlanyp» deıdi aqyn. Dúnıege osylaı urmaı-soqpaı til bitirip qoıǵan jyr shýmaqtaryna biz arnaıy toqtaldyq. Qalǵan shýmaqtaryn taýyp oqý patsha kóńil oqyrmannyń óz yqtııarynda.