Qazaqstanda aýtıstik spektrdegi buzylystardy (ASB) erte anyqtaý jáne balalarǵa keshendi qoldaý kórsetý baǵytynda júıeli jumys júrgizilip jatyr. Bul bastamalar erte dıagnostıka sapasyn arttyrýǵa, kómek kórsetýdi qoljetimdi etýge jáne balalardyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan, dep jazady Egemen.kz.
Jyl saıyn 2 sáýirde álemde aýtıstik spektrdegi buzylystar týraly aqparatty taratý kúni atap ótiledi. Bul kúnniń maqsaty – qoǵamnyń habardarlyǵyn arttyrý, erekshe qajettiligi bar balalardy qabyldaý mádenıetin qalyptastyrý jáne olardyń otbasylaryna qoldaý kórsetý.
Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń málimetinshe, aýtızm – ómir boıy saqtalatyn jáne densaýlyq saqtaý men áleýmettik saıasatta ózekti másele. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy baǵalaýynsha, álemde árbir 100 balanyń shamamen 1-inde ASB dıagnozy kezdesedi.
Qazaqstanda da bul baǵytta statıstıka artyp otyr. 2026 jyly dınamıkalyq baqylaýda aýtıstik spektrdegi buzylystary bar 17 196 bala tirkelgen. Mamandar muny dıagnostıkanyń jaqsarýymen, erte anyqtaý baǵdarlamalarynyń keńeıýimen jáne medısınalyq kómektiń qoljetimdiliginiń artýymen baılanystyrady.
Aýtızmge shaldyqqan balalardy emdeý sharalary jaqsarady
Elimizde ASB bar balalarǵa arnalǵan biryńǵaı kómek kórsetý marshrýty qalyptastyrylǵan. Ol 16 aıdan 30 aıǵa deıingi balalarda erte skrınıngten bastap, keshendi medısınalyq, ońaltý, bilim berý jáne áleýmettik beıimdeý sharalaryn qamtıdy.
Dıagnostıka prosesinde M-CHAT-R skrınıng ádisi qoldanylady. Qazaqstanda ASB dıagnozy 3 jastan bastap tek psıhıatr dárigerdiń qorytyndysymen qoıylady. Eger aıqyn belgiler anyqtalsa, psıhıkalyq densaýlyq ortalyqtarynda mamandandyrylǵan medısınalyq kómek kórsetiledi.
ASB kezinde túzetý kómegi balanyń minez-qulqyn jaqsartýǵa, sımptomdardy azaıtýǵa jáne ómir sapasyn arttyrýǵa baǵyttalǵan. Álemdik tájirıbede negizgi emdeý tásili retinde psıhologııalyq-pedagogıkalyq jáne minez-qulyqtyq terapııa keńinen qoldanylady.
«Samuryq-Qazyna» qoldaýymen aýtızmi bar balalar velosportpen aınalysady
Qazaqstanda ońaltý qyzmetteri de keńeıtilgen. Qazirgi ýaqytta 80 ońaltý ortalyǵy jumys isteıdi, onyń ishinde 20-sy – erte aralasý ortalyǵy. Sonymen qatar áleýmettik júıede 8 kúndizgi bolý ortalyǵy, al bilim berý salasynda 11 túzetý ortalyǵy ASB bar balalarǵa qyzmet kórsetedi.
Mamandardyń aıtýynsha, qazirgi basty basymdyq – ár balanyń jeke qajettilikterin eskerý, medısınalyq kómektiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrý jáne erte dıagnostıka júıesin odan ári damytý.
«Jumys izdeýge ketken». Oralda aýtızmge shaldyqqan jigit tabyldy