Byltyr Ulttyq quryltaıda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ozyq oıly ultqa aınalý úshin eldiń jappaı oqý mádenıetin qalyptastyrý kerektigine toqtalǵan edi. Artynsha eGov portalynda jalpyhalyqtyq saýalnama júrip, «Oqıtyn ult» atty aýqymdy joba aıasynda tańdaýly 100 kitapty anyqtadyq. Dese de, sodan keıin atalǵan júz kitapty qoǵamnyń kádesine jaratý jaıy nazardan tys qalǵan joq pa?
«Artyq bilim kitapta» deıtin Abaıdyń elimiz. Kitap oqý mádenıeti haqynda áńgime bola qalsa, baıaǵy qoı sońynda qonyshyna kitabyn tyǵyp júrip oqıtyn ákelerimizdi eske alamyz. Sol kezdegi astanamyz Almatyda jańadan jaryq kórgen jyr jınaǵyn Atyraýdyń qıyr shetindegi aýyldan kóp ótpeı satyp alýǵa bolatyn júıege tańdaı qaǵamyz. Sóıtemiz de, keshegi buqaranyń merzimdi basylym men kórkem týyndylarǵa qumartýyn búgingideı sanany sansyratyp, ýaqytty urlaıtyn áleýmettik jeli joq ekenimen baılanystyryp, túrli dáıekti alǵa tartamyz. Qalaı desek te, keńestik kezeńde eldiń kitapty jata-jastana oqyǵanyn eshkim joqqa shyǵara almaıdy. Táýelsizdik alǵannan keıingi naryqtyq qoǵam osy bir ıgi dástúrdi úzip, oqyrmandardyń talǵam tarazysy quldyrady. Baıaǵyda eń azy otyz myń danamen jaryq kóretin kitaptar bir-eki myń taralymmen kitaphanalarǵa tússe qýanatyn boldyq. Endeshe, ótpeli kezeńniń ótkelinde bala-shaǵasynyń kıimin kók etem dep, nan tabý men jan baǵýdyń qamyty qylsha moınyn qajaǵan qarashany «oqymaıdy» dep kinálaýǵa haqymyz bar ma? Osylaı kitap oqý mádenıetinen birjola aıyrylyp qala jazdadyq.
«Kitapty oqymaý – ony órtegennen de aýyr qylmys», deıdi Reı Bredberı. Oqymaıyn degenimiz joq, qarapaıym oqyrmannyń úıine kitap tike jetpeıtin, baspalar memlekettik tapsyryspen qana kitap shyǵaryp, ol kitaphanalarǵa ǵana taraıtyn zamandy bastan keshtik. Qudaıǵa shúkir, osy bir seń keıingi bes-on jylda birjola buzyldy. Kitap oqý tulǵanyń ıntellektýaldyq turǵyda damýynyń negizi ekenin qoǵam jete túsinip, bir kezderi sheteldik ónimdermen syqasyp turatyn kitap dúkenderin qazaqtildi týyndylar jaýlaı bastady. Áleýmettik jeli arqyly kitabyn myńdap satatyn qalamgerler kóbeıdi. Memleket hám qoǵamdyq uıymdar da túrli ádebı baıqaý uıymdastyryp, ádebıettiń qazany burq-sarq qaınap jatatyn boldy. Qazir tipti kitapqa degen qulshynystyń artqany sonshalyq, keı ata-analar oqý mádenıetin otbasynan bastap qalyptastyrýdy qolǵa alyp, balalarynyń kitap oqýy úshin túrli aıla jasap jatqanyn jıi estımiz. Urpaǵyna aqy tólep bolsyn kórkem týyndy oqytqysy keletin áke-sheshelerdi, kitap oqyp oı-órisin keńeıtip, sózdik qoryn baıytyp, synı oılaý qabiletin damytqysy keletin sansyz urpaqty kórgen kezde rıza bolasyz. Bul úrdis ulttyń keleshegine degen senimdi kúsheıte túserin kózimiz kórdi.
Sodan da bolar, halyq tańdaýly avtorlardy anyqtaý maqsatynda uıymdastyrylǵan eGov portalyndaǵy saýalnamaǵa belsene qatysty. Resmı derekterge sensek, úsh aıǵa sozylǵan saýalnamaǵa 100 myńnan asa oqyrman daýys beripti. Iаǵnı dál qazirgi qazaq qoǵamynda 100 myńnan asa halyq jurt bolyp tańdaǵan 100 avtordy izdep júrip oqýǵa daıyn degen sóz. Biraq osy júz myń oqyrman álgi tizimdegi avtorlardyń týyndylaryn kitaphanaǵa baryp oqýǵa májbúr ekenin aıtpasqa bolmaıdy. О́ıtkeni Muhtar Áýezov, Ilııas Esenberlın, Berdibek Soqpaqbaev, Baýyrjan Momyshuly syndy jıyrmaǵa jýyq avtordan basqalarynyń kitabyn kitap dúkenderinen, ıakı baspalardan satyp alý múmkin emes. Demek, Memleket basshysy aıtqan «Oqıtyn ultqa» aınalý úshin el bop tańdaǵan ádebıettiń jaýharlaryn kóp taralymmen shyǵaryp, onyń kitap dúkenderinde satylý isin júıeleý kerek degen sóz. Bul – bir. Ekinshiden, júz kitap jobasy aıasynda tańdalǵan shyǵarmalar kitap klýbtarynda taldanyp, nasıhattalýǵa tıis. Sonda ǵana «100 kitap» jalpyulttyq saýalnamasy halyqtyń kitap oqýǵa degen qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, ádebı muralarymyzdy qaıtadan jańǵyrtýdyń jarqyn úlgisi bolar edi. Úshinshiden, saýalnama anyqtaǵan avtorlar týyndylarynyń aýdıo nusqalaryn shammen izdeseńiz tappaısyz. Ony oqyp, ınternet toraptaryna júkteýimizge ne kedergi? Tórtinshiden, ár otbasynyń tórinde eń azynda osy tańdaýly júz kitap turýy kerek emes pe? Aıta berse, arman kóp. Qysqarta aıtqanda, oqıtyn ultqa aınalar jurt saýalnama júrgizip, avtorlardy anyqtaýmen ǵana shektelmeı, ıgi bastamany ári qaraı damytyp áketýge tıis. Ol údeden shyǵa aldyq pa? Bizdi osy suraq mazalaıdy?