AǴAIYN ELDEGI AHÝAL

QAZAQSTAN TARAPYN BEI-JAI QALDYRA ALMAIDY Qyrǵyzstanda oryn alǵan sáý­ir oqıǵalaryna ár baǵytta baǵa be­rýge bolady. Biraq bir nárseniń ba­sy ashyq – ol eldegi áleýmet­tik-ekonomıkalyq jaǵdaıdyń tym tómendep ketýi. Mine, máselege osy jaǵynan kelgende halyqtyń tózimi taýsylǵandaı kórinedi. Or­talyq Azııadaǵy osynaý shaǵyn mem­lekette shamamen 4,5-5 mıl­lı­ondaı adam tursa, eńbek jasyn­da­ǵy erler men áıelderdiń aıtar­lyq­taı bóligi kúnkóris qamymen shet elderdi saǵalap júrgenderi belgili. Árıne, eger munyń bárine tek bılik basyndaǵylar kináli bolsa, olardy qantógissiz, búgingi damy­ǵan demokratııa jolymen ketirýge bolmas pa edi, degen turǵyda pikir aıtýshylar bar. Jáne bul pikirdi jónsiz deı de almaısyń. Ortaǵa­syr­lyq jabaıy demokratııa salda­rynan júzdegen adamnyń qany tógildi. Dúkender, bazarlar, basqa da saýda oryndary tonalyp, ta­lan-tarajǵa tústi. Kóptegen keń­se­ler men úıler órtelip, qıra­tyl­dy. Buǵan kim kináli? Álbette, birinshi kezekte qyrǵyzstan­dyq­tar­dyń ózderi kináli. Zardap shek­ken de qyrǵyzstandyqtardyń óz­de­ri. Eldegi onsyz da áljýaz áleý­mettik-ekonomıkalyq jaǵdaı bu­ryn­ǵydan beter kúrdelene tústi. Qy­­s­qasy, kórshi el halqy syrttyń kó­meginsiz eńse kótere almaı­tyn­daı kúıge dýshar boldy. Tipti, kók­temgi dala jumystaryn júrgizýge qarjy tabylmaı qaldy. Mine, aǵaıyn el úshin osyndaı qysyltaıań shaqta Qazaqstan bi­rinshi bolyp kómek qolyn sozdy. Eý­ropadaǵy qaýipsizdik jáne yn­tymaqtastyq uıymyna tóraǵalyq etýshi el retinde ǵana emes. Áýeli ejelden aýyly aralas, qoıy qo­ralas aǵaıyn el retinde. Jana­shyr­lyq tanytqandyqtan. Jáne de kórshiles, irgeles jatqan Qyr­ǵyz Respýblıkasyndaǵy qalypty ómir Qazaqstan úshin, jalpy Or­talyq Azııa óńiri úshin mańyzdy. Aımaqtaǵy turaqtylyq turǵysy­nan mańyzdy. О́ńir qaýipsizdigi úshin de aıtarlyqtaı ról atqa­ra­dy. Bul aıtqandarymyzdyń saıası mánin jaqynda Qyrǵyzstannyń ońtústiginde oryn alǵan ultaralyq shıelenis asha túsedi. Árıne, sol oqıǵalardy saıası astary bar aza­mattyq qaqtyǵystan góri, ult­aralyq janjaldy jeleý etken qyl­mystyq toptardyń lańkestik áre­ketterine jatqyzǵan jón. Al Qyrǵyzstan oqıǵalaryn Qa­zaqstannyń EQYU-daǵy tóra­ǵa­lyq qyzmetimen tikeleı baı­la­nystyratyn bolsaq, kórshi eldegi sáýirdegi jaǵdaılar elimiz úshin aıtarlyqtaı syn bolǵany aqıqat. Qyrǵyzstandaǵy dúrbeleńge bizdiń beıtarap qarap qalmaıtynymyz jáne tıisinshe yqpal etýge umty­latynymyz óz-ózinen túsinikti bolatyn. Qyrǵyzstandaǵy oqıǵalardan keıin Qazaqstan Prezıdenti Nur­sultan Nazarbaev shuǵyl Reseı Pre­zıdenti Dmıtrıı Medvedevpen jáne AQSh Prezıdenti Barak Oba­mamen kelissózder júrgizip, kórshi eldegi jaǵdaıdy qarasty­rý­ǵa kirisken-tin. Solardyń nátı­je­sinde, Qurmanbek Bakıev Qyrǵyz­stannan shyǵarylyp, saldary al­ǵash­­qylarynan da surapyl qan­tó­giske jol berilgen joq. EQYU-nyń Is basyndaǵy tó­r­­aǵasy Qanat Saýdabaev ta óz ke­zeginde Qyrǵyzstandaǵy jaǵdaıdy turaqtandyrýǵa barynsha úles qos­ty jáne de osy baǵyttaǵy ju­mys­taryn jalǵastyrýda. Qazaq­stan­dyq dıplomatııanyń qabyldaǵan sharalary ýaqtyly ári tıimdi bol­dy jáne olar Uıymǵa múshe mem­le­ketter men sheteldik sarap­shy­lar tarapynan aıtarlyqtaı joǵa­ry baǵalandy. Naqty aıtar bol­saq, oqıǵalardan keıin artynsha Qanat Bekmyrzauly BUU, Eýro­pa­lyq Odaq, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy, Reseı, AQSh, Germanııa, Ispanııa, Fransııa, Túrkııa sekildi halyqaralyq qo­ǵamdastyqtyń bedeldi músheleriniń ókilderimen telefon arqyly sóı­lesip, birqatar keńesýler júrgizý arqyly Qyrǵyzstanǵa qatysty qolǵa alynǵan sharalardy tıimdi úı­lestirýge qol jetkizdi. Parla­ment Májilisi Tóraǵasynyń or­yn­­­basary Jánibek Káribjanov EQYU tóraǵasynyń arnaıy ókili bolyp taǵaıyndalyp, halyq­ara­lyq qoǵamdastyq jibergen bitim­gershilerdiń qatarynda birinshi bolyp Bishkekke bardy. Sondaı-aq, onyń mıssııasyna Is basyndaǵy tóraǵanyń tapsyrmasymen EQYU Hatshylyǵynyń qaqtyǵystardyń aldyn alý jónindegi ortalyǵynyń dırektory H.Zalber qosyldy. Avs­trııa astanasynda Uıym Turaq­ty keńesiniń jedel otyrysy uı­ym­dastyrylyp, EQYU-nyń Bish­kektegi ortalyǵyna shuǵyl túrde tıisti nusqaýlar berildi. Q.Saýdabaevtyń ózi 7-8 sáýir­­degi qaqtyǵystardan keıin onshaq­ty kún ótkende Qyrǵyzstanǵa sa­parmen barǵan alǵashqy syrtqy is­ter mınıstri boldy. Onda ol to­lyq ári shynaıy aqparat alý maq­satynda ýaqytsha úkimet basshy­lyǵy men sheteldik dıplomattarǵa qosa, saıası partııalar men aza­mat­tyq qoǵam ınstıtýttary jetek­shilerimen júzdesip, qalyptasqan jaǵdaıǵa yqpaly bar bedeldi adam­dardyń pikirlerine qulaq asty. Qazaqstan týysqan elge turaq­ty járdem qolyn sozyp keledi. Qa­zirgi kezde, joǵaryda da atap ót­kenimizdeı, Qazaqstan, Reseı jáne AQSh-tyń birlese otyryp Qyr­ǵyzstannyń burynǵy prezıdenti Q.Bakıevti elden der kezinde alyp shyǵýy osy memlekettegi azamat soǵysy qateriniń aldyn aldy deýimiz kerek. Qazaqstan Qyrǵyzstanǵa gý­manı­tarlyq kómek te kórsetip ke­ledi. Solardyń qataryna Qyr­ǵyz­standaǵy kóktemgi dala jumystary toqtap qalmaýy úshin, sóıtip, Qyr­ǵyz halqynyń ıyǵyna qıyn­shy­lyq salmaǵy odan beter batpas úshin 3700 tonnaǵa jýyq janar maı bergenin jatqyzýǵa bolady. Kú­ni keshe EQYU-nyń Is basyn­da­ǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýb­lı­kasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Qyrǵyz Respýblıka­sy­nyń ótpeli kezeńdegi Prezıdenti Roza Otýnbaevamen telefon ar­qyly sóılesip, taraptar 4 shilde kúni Aqordada ótken Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Qyrǵyzstannyń ótpeli ke­zeńdegi Prezıdenti R.Otýnbaeva­nyń kezdesýinde qol jetkizilgen kelisimderge sáıkes, Qyrǵyz­stan­nyń ekonomıkalyq qaıta jańarý baǵdarlamasyn júzege asyrý jónindegi sharalardy talqylady. Qyrǵyzstannyń ótpeli kezeń­degi Prezıdenti R.Otýnbaeva Qa­zaqstan Prezıdenti N.Nazarbaev­tyń tapsyrmasy boıynsha Qazaq­stan Premer-Mınıstriniń birin­shi orynbasary О́.Shókeevtiń bas­shylyq etýimen quramyna tıisti mınıstrlikter men mekemelerdiń basshylary kirgen joǵary deńgeı­degi jumys tobynyń qurylýy jó­nindegi aqparatty rızashylyqpen qabyldady. R.Otýnbaevanyń má­limdemesine sáıkes, osyndaı jumys toby qyrǵyz tarapynan da qurylýda. Taraptar qurylǵan jumys top­tarynyń múmkindiginshe tez arada Osh pen Jalalabadty qaıta ońal­tý jáne Qyrǵyzstannyń ekonomı­kalyq jaǵdaıyn jaqsartý boı­yn­sha naqty is-qımyl baǵdar­la­masyn anyqtaý maqsatynda keńes ótkizý qajettigin atap kórsetti. Sonymen qatar, Qazaqstan EQYU tóraǵasy retinde atalǵan memleketke ınves­tısııalyq portfel qurý úshin jáne kómek tartý maqsatynda ha­lyqaralyq donorlyq kon­fe­ren­sııa uıymdastyrmaq nıetinde. Áńgimeni qorytyndylaı kel­gen­de, osy máselelerdiń barly­ǵyna Qazaqstan kórshi ári týysqan el retinde jáne EQYU tóraǵasy re­tinde halyqaralyq qoǵamdastyq­tyń nazaryn aýdartyp, basqa da halyqaralyq uıymdardy birlese jumys jasaýǵa, sóıtip, Qyrǵyz­stanǵa belsendi kómek kórsetýge shaqyryp otyr. Sóz sońynda keshegi Qyrǵyz­stan, búgingi Qazaqstan azamattary – jas jubaılar Erkin men Aı­da­nyń myna aıtqandaryn keltire ket­kendi jón kórdik: “Biz negi­zi­nen Osh qalasynanbyz, – deıdi olar. – Osydan eki jyl buryn eli­­mizde jumys taba almaı, Asta­na­ǵa nesibemizdi izdep atbasyn ti­re­gen edik. Qolymyzdan keletini saý­da-sattyq bolǵan soń, qala bazarlarynyń birinde kásibimizdi bastaǵan bolatynbyz. Ol kezde daǵdarys áli bastalmaǵan-tuǵyn. Tipti otyryp demalýǵa murshamyz bolǵan joq. О́z elimizde osyndaı jumys bolsa ǵoı dep arman­daı­myz. Ol armannyń aýyly áli de bolsa alys ekenin endi bilip ja­tyr­myz ǵoı... Sonymen, jaqynda Astanadan eki bólmeli páterge qol jetkizgenimizde qýanyshtan jylap jiberdik. Shirkin, dalasynda da, qalasynda da emin-erkin júretin qazaqstandyqtar qandaı baqytty! Sondyqtan, qazaq jerine kelip, Qazaqstan azamaty atanǵanymyzǵa esh ókinbeımiz”. Bul jas jubaılardyń aıtqan­daryna bizdiń esh alyp-qosarymyz joq. Samat MUSA.