Áleýmettik sala áleýeti joǵary qalpynda saqtalyp qalatyn bolady

Keshe Parlament Senatynda «2015-2017 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qaralyp, qabyldandy. Birden aıtaıyn, bul bıýdjet – áleýmettik sıpattaǵy bıýdjet dep tolyq senimmen aıtýǵa bolady. Áleýmettik salanyń tórt baǵyty boıynsha shyǵystar (bilim berý, densaýlyq saqtaý, áleýmettik qamsyzdandyrý, mádenıet, sport, týrızm), jalpy alǵanda 221,6 mlrd. teńgege ońtaılandyrylǵanmen, olardyń úlesi barlyq shyǵystardyń 39,2%-yn qurap, turaqty bolyp qala beredi, ıaǵnı bekitilgen bıýdjet deńgeıinde (0,2%) ósimmen. Aıta ketý kerek, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń má­limetine súıensek, búgingi kúni elimizde 135 mektep apat­tyq jaǵdaıda, 85 mektep úsh aýysymdyq júıede qalyp ke­ledi. Endigi jerde 2015 jyl­dyń aıaǵyna deıin 30 mektep paıdalanýǵa beriletin bolady, onyń ishinde 15-i apattyq jaǵdaıdaǵy, 15-i úsh aýysymdyq. Jalpy alǵanda, bul mektepter máselesi 2017 jyly tolyqtaı sheshiledi dep kútilýde, bul maq­sat­qa 2015 jyly jataqhanalar men balabaqshalardy qosa alǵan­da, 44,8 mlrd. teńge bólinip otyr. On eki jyldyq orta bilim berýge baılanysty aıtatyn bolsam, qazirgi qoldanystaǵy on bir jyldyq bilim berý júıesi aıasynda on eki jyldyq bilim berýge kóshý mektepaldy daıyndyq esebinen júzege asyrylady. (Iаǵnı, 1+11). Ol úshin bastaýysh bilim berý standartyna mektepke deıingi bilim berý standarttaryn sáıkestendirý kerek. Qajetti zańnamaǵa ózgerister men usynystardy Parlament qaraıtyn bolady. Bıýdjetti ońtaılandyrý kezinde Elbasy N.Á.Nazar­baev­tyń «Nurly Jol – bolashaqqa bastar jol» atty Joldaýynda bilim berý salasyna berilgen tapsyrmalary jáne jaqynda ótken Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda qoıǵan talaptary basshylyqqa alyndy. Bul rette, bilim sala­sy­nyń shyǵystary buryn jospar­lan­­ǵannan 97,9 mlrd. teńgege yqsham­­dalyp, negizinen mynadaı ba­ǵyttar boıynsha ońtaı­landyryldy: - ǵylymı-qoldanbaly, taldamaly zertteýler júrgizý – 9,5 mlrd. teńge; - «Nazarbaev Ýnıversıtet jáne Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» derbes bilim berý uıymdaryna nysanaly salym – 11,7 mlrd. teńge, onyń ishinde «Kásipqor» Holdıngi boıynsha – 4,7 mlrd. teńge; - elektrondyq oqytýdy engizý, mamandar daıarlaý, biliktilikti arttyrý jáne basqalary – 10,1 mlrd. teńge; - jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrýdy tek 10-11 synyptarda ǵana engizý jónindegi sheshimge baılanysty bastaýysh, negizgi orta jáne jalpy orta bilim berýdi jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrýdy synamalaýǵa arnalǵan shyǵystar 12,3 mlrd. teńge. Joǵaryda kórsetilgen shy­ǵystardy azaıtýdy esepke alǵanda, 2015 jyldyń ońtaı­landyrylǵan bıýdjeti boıynsha bilim salasyna 412,8 mlrd. teńge qarjy bólinetin bolady. Onyń negizgi baǵyttary tómendegideı: - bilim berý obektilerin salý men jóndeý jumystaryna 65,1 mlrd. teńge, onyń ishinde mektep qurylysyna 44,8 mlrd. teńge (respýblıkalyq bıýdjetten 30,5 mlrd. teńge, Ulttyq qordan – 14,3 mlrd. teńge), balabaqshalar men jataqhanalar salýǵa 18,6 mlrd. teńge; - «Nurly Jol» baǵdarlamasy sheńberinde bilim berý obek­tilerin salýǵa jáne rekons­trýksııalaýǵa, birinshi kezekte apatty jaǵdaıdaǵy jáne úsh aýysymdy oqytý mektepteriniń máselelerin sheshýge – 17,3 mlrd. teńge somasynda nysanaly transfert bólinedi; - oqý merzimi kezinde áleý­met­tik kómek kórsete otyryp, mamandardy daıyndaý isine – 130,7 mlrd. teńge, onyń ishinde «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha – 13,6 mlrd. teńge; - «Balapan» baǵdarlamasy sheńberinde memlekettik bilim tapsyrysyn ornalastyrýǵa – 68,3 mlrd. teńge. - JOO jáne JOO-dan keıingi bilim berý salasy (granttar) – 87,8 mlrd. teńge; - tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berý salasyna – 2,2 mlrd. teńge; - «Nazarbaev Ýnıversıtet» AAQ qyzmetin uıymdastyrý men joǵary oqý oryndaryn bitirgen mamandardy odan ári daıyndaýǵa – 17,1 mlrd. teńge; - irgeli jáne qoldanbaly ǵylymı zertteýlerdi  júrgizýge – 31,0 mlrd teńge; - daryndy balalardy res­pýblıkalyq bilim berý oshaq­tarynda oqytý jáne tárbıeleýge, balalardy saýyqtyrý jáne demalys sharalaryn uıymdastyrýǵa – 23,8 mlrd. teńge jáne basqa da baǵyttar. Jalpy aıtqanda, eli­miz­diń­ bilim berý salasy Elba­sy­myzdyń naqty ári durys eko­no­mıkalyq strategııasynyń arqasynda óziniń damý qarqynyn tómendetpeı, álemdik bilim berý básekesine tótep bere alatynyna tolyq senimdemin. Murat BAQTIIаRULY, Senat depýtaty.