Tarıfterdiń durystyǵy – bereke

Jýyrda Tabıǵı monopolııalar­dy retteý agenttigi (TMRA) Mań­ǵystaý oblysynda jurtshylyq ókil­derimen kezdesý ótkizip, El­ba­synyń bıylǵy Joldaýyna sáıkes resýrstardy únemdeý jáne halyq­tyń ál-aýqatyn arttyrý maqsa­tynda sýmen jabdyqtaý qyzme­tin­degi jáne elektr energııasyn jet­kizýdegi dıfferensıaldy tarıfter týraly túsindirý jumystaryn júrgizdi. Jıynǵa TMRA tóraǵasy N.Aldabergenov, oblys jáne aýdan ákimderiniń orynbasarlary, ardagerler keńesiniń, sarapshylar keńesiniń, qoǵamdyq birlestikter, PIK jáne tabıǵı monopolııa sýbektileriniń ókilderi qatysty. Jıynda sýdy jáne elektr ener­gııasyn únemdi paıdalanýǵa ba­ǵyttalǵan, shıkizat, materıaldar shy­ǵyndarynyń normalaryn oń­taı­landyrý, retteletin naryq sýbek­tileriniń ınvestısııalyq min­dettemelerin oryndaýyna ba­ǵyt­talǵan dıfferensıaldy tarı­fterdiń tetikterin engizý máse­le­leri, tarıf qurý jáne tarıfti qol­danýǵa qatysty talas týdyryp júrgen máseleler talqylandy. Sýmen jabdyqtaý qyzmetindegi dıfferensıaldy tarıfter jóninde Búgingi tańda dıfferensıaldy tarıfter tutynýshylardyń top­tary boıynsha 14 óńirde engizilgen, sonyń ishinde Mańǵystaý oblysy da bar. Dıfferensıaldy tarıfterdi engizý nátıjesinde sý arnalary respýblıka boıynsha kiristi 12,5 mlrd. teńgege kóbeıtedi. Tabıǵı monopolııalar jáne ret­teletin rynoktar týraly zań­na­maǵa 2010 jylǵy naýryz aıynda engi­zilgen túzetýlerge sáıkes aǵym­daǵy jyldan bastap sýdy únemdeýdi qa­ras­tyratyn turǵyndardyń tuty­­­ný kólemi boıynsha sýmen qamta­masyz etý qyzmetine dıfferen­sıal­dy tarıfterdi engizý boıynsha daıyn­dyq jumystary júrgizile bastaıdy. Jeke tulǵalarǵa arnalǵan tu­ty­ný kólemderi boıynsha dıffe­ren­sıaldy tarıfterdi engizýdi iske asyrý kelesideı josparlanady: – 2010-2011 j.j. – daıyndyq kezeń; – 2011j. – 2 deńgeıli tolyq engizý; – 2012-2013 j.j. – 3 deńgeıli tarıfter júıesin engizý. Sonymen, álemdik tájirıbe kór­­setkendeı, sýmen jabdyqtaý qyz­metine eń kóp taralǵan tarıf­ter Kalıfornııa shtatynda, Qytaı, Avstralııa, Sıngapýr, BAÁ-de 3 deń­geıli dıfferensııa bolyp tabylady. Sonymen birge Aýyl sharýashy­lyǵy mınıstrliginiń Sý resýrstary jónindegi komıtetiniń málimette­rine sáıkes, sý resýrstarynyń qo­ry shekteýli: Qazaqstannyń jer asty sý qorynyń kólemi 17,4 mlrd. tek­she metr bola tura, jyldyq sý tar­tý 1,3 mlrd. tekshe metrdi quraı­dy, jer ústi sýynyń jyldyq sar­qyny 42,6 mlrd. tekshe metr deń­geıde bola tura, jyldyq sý tartý 19,2 mlrd. tekshe metrdi quraıdy. “Tutyný kólemine baılanysty sýǵa dıfferensıaldy tarıfterdi qoldaný sýdy artyq shyǵyndaýdy boldyrmaýǵa jáne tutynýshyny sýdy jáne óz qarajatyn únemdeýge yntalandyrady”, – dep sanaıdy TMRA tóraǵasy N.Aldabergenov. Elektr energııasynyń dıfferensıaldy tarıfteri jóninde Agenttiktiń qýat jınaǵynyń jumys nátıjesi 2008 jyly res­pýb­lıkanyń barlyq óńirlerinde elektr energııasyna táýlik boı­yn­sha engizilgen dıfferensıaldy ta­rıf­teri jáne 2009 jyly eldiń 15 óńi­rindegi tutyný mólsheriniń jaǵ­daıy­na baılanysty boldy. Dıfferensıaldy tarıfterdi en­gizý maqsaty – energııa tuty­ný­dy únemdeý jáne tutynýshylardyń qarajatyn únemdeý. Táýlik boıynsha dıfferen­sıal­dy tarıfterdi engizýdiń eko­no­mıkalyq áseri, mysaly, Almaty qalasynda 564 mln. teńgeni qurady, Mańǵystaý oblysynyń tutynýshy­lary úshin 5 mln. teńge boldy. Tutyný kólemi boıynsha dıf­fe­rensıaldy tarıfterdi engizý áseri Astana qalasynda 43 mln. teń­geni quraıdy, Almaty qalasy boıynsha 240 mln. teńge, Mań­ǵys­taý oblysy boıynsha jylyna 16 mln. teńge bolady. Qazir Qazaqstanda tutyný kóle­mine baılanysty elektr energııa­­sy­na 2 deńgeıli tarıfter dıffe­­ren­­s­ııa­­sy jumys istese, álemdik tájirı­be­de tutynylǵan elektr ener­gııa­sy­na 3-ten 6-ǵa deıingi tó­leý deńgeıi qoldanylýda. Mysaly, Gonkong qalasynda – 3 deńgeıli, Shan­haı qalasynda – 4 deńgeıli, Oń­tústik Koreıada – 5 deńgeıli, Egıpette – 6 deńgeıli, BAÁ-de – 4 deńgeıli. Halyqaralyq tájirıbeni esepke ala otyryp, dıfferensıaldy ta­rıfter tetigin ári qaraı tereńdetý úshin jáne qýat jınaǵyna ekono­mıkalyq ynta jasaý maqsatymen 2010-2011 jyldary tutyný kólemi boıynsha elektr energııasyna 3 deń­­­geıli dıfferensıaldanǵan ta­rıf­terdi engizý jónindegi daıyn­­dyq jumystary júrgiziledi. Strategııalyq jospardyń is-sharalaryn júzege asyrý sheńbe­rinde Agenttik orta jáne uzaq mer­zimdi tarıfter boıynsha jumys is­teıtin tabıǵı monopolııalar sýbek­tileriniń (TMS) sanyn art­ty­rý arqyly kommýnaldyq jeli­ler­di jańǵyrtýdy qarastyrýda. Búgingi tań­da 82 bazalyq TMS ishinde orta jáne uzaq merzimdi tarıfter boıynsha 21 TMS jumys isteýde. Sóıtip, tutynýshylar úshin tu­raqtylyq jáne tarıfterdi boljaý, aktıvterdi jańǵyrtýǵa ınvestısııa bólý esebinen qyzmet sapasyn arttyrý qamtamasyz etiledi. Qýat jınaqtaý boıynsha jumys sheńberinde Agenttik elektr, jylý energııasy, gaz jáne sýdyń ysy­rap­taryn tómendetý jáne norma­dan tys ysyraptaryn joıý boı­ynsha is-sharalar júrgizýde. So­nymen, Mańǵystaý oblysynda 2009 jyly normadan tys ysy­rap­tar sýmen jabdyqtaý salasynda 100% joıyldy, normatıvtik ysy­raptar 7,6% qysqartyldy, elektr ener­gııa­sy salasynda normatıvtik ysy­raptar 1,1%, jylýmen jabdyq­taý salasynda 1,4% qysqartyldy. Barlyǵy: normadan tys ysyraptar 178,503 mln. teńgege, al norma­tıvtik ysyraptar 51,5 mln. teńgege qysqartyldy. 2010 jylǵy 22 qańtarda Elba­synyń qatysýmen ótken jıynnyń hattamalyq tapsyrmasyn oryndaý maqsatynda tutynýshylardyń múd­delerin qorǵaý sheńberinde, tabıǵı monopolııa sýbektileriniń esepte­rin qarastyrý boıynsha energııa generasııalaý kásiporyndarynyń ın­vestısııalyq mindettemelerin oryndaý týraly jumys toptary quryldy. Soǵan baılanysty Aqtaý qalasynda TMRA oblys ákim­digimen birlese otyryp, “MAEK-Qazatom­­prom” JShS men “MREK” AQ-tyń ınvestısııalyq mindette­me­lerin oryndaý týraly esebin tyńdady. Sonymen qatar “MAEK-Qaz­atom­prom” JShS-nyń elektr ener­gııasyna saralanǵan tarıfterin en­gizý nátıjeleri týraly, “Sý ón­dirý jáne tasymaldaý basqarmasy” JShS-nyń tutynýshylar toby men tutyný kólemi boıynsha saralanǵan tarıfterine kóshý týraly, “TVSıV” MKK-ǵa normatıvtik ysyraptaryn tómendetý jáne normatıvten tys ysyraptaryn joıý boıynsha qolda­nylatyn sha­ralary týraly tabıǵı monopolııa sýbektileriniń baıanda­malary tyńdaldy. “Egemen-aqparat”.