Sháken Aımanov atyndaǵy «Qazaqfılm» AQ-tyń jańa týyndysy – «Oralý» kórkem fılminiń tusaýkeser kórsetilimi ótken senbi kúni Oral qalasyndaǵy «Cinema Park» kınoteatrynda ótkizildi. Ony zııaly qaýym men aǵa urpaq ókilderi, jastar men stýdentter, joǵary oqý ornyn bitirgen jas mamandar, óńirdegi ǵylym men bilim salasynyń maıtalmandary, kásipkerler men memlekettik qyzmetshiler tamashalady. Biz otandyq kıno óneriniń ıisi qazaq jurtyna, barsha qazaqstandyqtarǵa otandy sheksiz súıe bilý qajettiligi jóninde tereń oı tastaı bilgen tamasha lenta aıaqtalǵan soń «Bolashaq» baǵdarlamasynyń 2007 jylǵy túlegi, Oral qalasynyń ákimi A.S.Kólginovke birneshe saýal qoıǵan edik.
– Altaı Seıdiruly, fılm sizge qandaı áser qaldyrdy? «Oralýdyń» basty aıtaıyn degen oıy men kórkemdik túıinin qalaı qabyldadyńyz?
– Memleket basshysy elimizdiń ósip-órkendeýiniń basty kilti men tetigi – ǵylym men bilimdi damytýǵa tikeleı baılanysty ekenin shegelep aıtyp bergeni belgili. Aıtyp qana qoıǵan joq. Elbasy bul máselege táýelsizdiktiń eleń-alańynyń ózinde tym erterek qam jasap, sonaý 1993 jyly «Bolashaq» baǵdarlamasyn qabyldady. Ne úshin? Bilimdi ult tárbıeleý úshin. Sol jyldardyń ólshemimen alǵanda buǵan bıýdjet qorjynynan ájeptáýir qarajat jumsaýǵa týra kelgeni de jasyryn emes. Alaıda, búgingi kún bıiginen kóz tastasaq onyń qaıtarymy 2-3 eseden asyp ketkenine kóz jetkizý qıyn emes. О́ıtkeni, búginde «Bolashaqtyń» túlekteri ekonomıka men qoǵamdyq ómirdiń ártúrli salalarynda qyzmet atqaryp júr.
Olardyń arasynda «Oralýdyń» basty keıipkeri Maqsat sekildi o basta taıyz túsinikpen aıaǵyn shalys basqandar kezdesýi de múmkin. Buǵan kepildik bere almaımyn. «Jańylmaıtyn jaq joq, súrinbeıtin tuıaq joq» demeı me halqymyz. Degenmen, fılmdegi basty róldiń ıesi – Maqsat óz qateligin túsindi. Týǵan topyraqqa qyzmet etýden artyq baqyt joq ekenin uǵyndy. О́ziniń eýropalyq pishindegi Maks emes, kádimgi qazaqtyń qara balasy – Maqsat ekenin tereń zerdeleı aldy.
Árıne, bul arada fılmniń basty keıipkeriniń jóni sál bóleksheleý. Ol Qazaqstanda týyp-óskenimen keıingi jyldarda Eýropada mıgrant esebinde kúı keship, el men jerge, týǵan topyraqqa degen perzenttik sezimin joǵaltyp alǵandaı bolady. Osyndaı bir ekiudaı oıdyń jeteginde júrgende ómirden ótken atasy Jumashtyń artynda qalǵan jylqy sharýashylyǵy murasyn ózge bireýlerge satý maqsatyn alǵa ustap atajurtyna keledi. Sol kezde onyń boıynda óz otanynyń tartylys kúshi, Eýropa jerinde kómeskilenip qalǵan otanshyl sezim qaıtadan atoılap bas kóteredi de, ol óz elinde birjola qalý jóninde túbegeıli sheshimge keledi.
Fılmniń kórermenderdiń nazaryna bereıin degen basty túıini de osynda dep túsinemin.
– «Qazaqfılmniń» jańa týyndysynda elge adal qyzmet jasaýdyń qos úlgisi qos órim bolyp tartylǵandaı kórinedi.Buǵan ne deısiz?
– Oıyńyzdy túsindim. Biz bul oraıda ekinshi órimdi tyń kıno týyndynyń taǵy bir basty keıipkeri – Ińkárdiń is-áreketinen kezdestire alamyz. Ol – elordasy Astanada elıtarlyq joǵary oqý oryndarynyń birin bitirgen aqylyna kórki saı, parasat-paıymy bıik qazaqtyń úlgi tutar qyzy. «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha elge kelgen jas mamandy eshkim qaıtseń de aýylǵa bar dep qystamaǵan. Bul onyń óziniń júreginiń qalaýy. Fılm keıipkeri Ińkár sekildi bolashaǵyn aýyl-aımaqpen baılanystyrǵysy keletin joǵary bilimdi mamandar kóbeıgen saıyn, aýyldyń kósegesi de kógere beretini aıdan anyq. О́ıtkeni, aýyl – barsha qazaqtyń altyn besigi ekenine kelisetin shyǵarsyz.
– Endi sizge taǵy bir suraq qoıǵym keledi. Jańa kórkem fılmniń tusaýkeser kórsetiliminde Qazaqstanda ǵylymı-zertteý jumystary, sonyń ishinde ǵylymı-tájirıbelik laboratorııalar jóninde utymdy epızodtar men detaldar mol. Osy máselege qatysty ne aıtar edińiz?
– О́te oryndy saýal qoıyp otyrsyz. Bul máselede Qazaqstanda buǵan deıinde jan-jaqty múmkindikter jasaldy. Sonymen birge, qazaq ǵalymdarynyń ǵylymı-zertteý eńbekteri men ashqan jańalyqtary kez-kelgen ózge qurlyqtaǵy áriptesterinen artyq bolmasa kem emestigi dáleldeýdi qajet etpeıdi. Eń bastysy elimizde ǵylymı jańalyqtar ashýǵa qajetti alǵy-sharttar men múmkindikter bar. Buǵan «Qazaqfılm» kınotýyndysynyń basty keıipkeri Maqsat ta aıqyn kóz jetkizedi. «Oralýda» osy máseleniń kórkemdik sheshimi tabylǵany, bul rette fılmniń bas rejısseriniń túısikshildigi men ańǵarympazdyǵy tek qol soǵýǵa laıyqty der edim.
– Siz de «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shetelde, naqtyraq aıtqanda, Ulybrıtanııada bilim aldyńyz. Sondyqtan da bul kórkem fılm sizdiń janyńyzǵa birshama jaqyndaý boldy ǵoı degen oıdamyz.
– Bárimizdiń Otanymyz – Qazaqstan. Álemde otany joq qanshama ulttar men ulystar bosyp júr. Dúnıeniń qaı qıyrynda júrseń de, taban tireıtin otanyńnyń bolmaýy – baqytsyzdyq. Bizdiń baqytymyz búginde búkil álemdik qaýymdastyqqa tanymal bola bastaǵan Qazaqstandaı Otanymyzdyń bolýy. Osy Otanymyz ben elimizdi sheksiz súıe bilsek ári oǵan adal qyzmet jasasaq baqytymyz odan ári ústemelene túspeı me? Otansyz birde-bir adam tamyr tartyp japyraq jaıa almaıdy. Bul oraıda fılmniń kórermenderge jetkizeıin degen basty túıini men «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlegi retindegi bizdiń oıymyz bir-birinen qashyqqa kete almaıdy.
– Altaı Seıdiruly, sizdiń ult azamaty, nemese basshy retinde ustanatyn basty qaǵıdatyńyzdy bilý búgingi áńgimemizge qaıshy kelmeıtin bolsa kerek.
– Aıtaıyn, munyń eshqandaı qupııasy joq. Men «О́zge elde sultan bolǵansha, óz elińde ultan bol» degen halyqtyq qaǵıdaǵa arqa súıeımin.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
ORAL.