AZIADA

Kelesi jyldyń basynda elimizde tuńǵysh ret qysqy Azııa oıyndary ótetini belgili. Bul sońǵy úsh ǵasyrdan beri ata-babamyz armandaǵan táýelsizdikti alǵan elimiz úshin, keıingi 20 jylda halyqaralyq sahnada ózge eldermen terezesi teń bolǵan Qazaqstan úshin zor mártebeli oqıǵa bolatyny sózsiz. “Toıdyń bolǵanynan boladysy qyzyq” demekshi, qazir Azııa elderi arasynda dástúrge aınalǵan osynaý baıraqty básekeni ótkizý úshin Uly dala eli oǵan jan-jaqty daıyndalyp jatyr. Degenmen, soǵan qaramastan osy kúnderi Azıadany tıisti deńgeıde ótkizý úshin atqarylyp jatqan qyrýar jumystarǵa kúmán keltirýshilerdiń, syrttan syn aıtýshylardyń ara-tura tóbe kórsetip qoıatyny jasyryn emes. Sol sebepten jaqynda biz “2011 jylǵy VII qysqy Azııa oıyndaryn uıymdastyrý komıtetiniń atqarýshy dıreksııasy” AQ-tyń birinshi vıse-prezıdenti Áıbek QAPAQOVPEN kezdesip, elimizdiń qysqy oıyndarǵa daıyndyǵy jóninde áńgimelesýdi jón kórip edik. – Qazir elimizde mańyzdy máselelerdiń biri – qysqy Azııa oıyndaryn laıyqty ótkizý máselesi bolyp otyr ǵoı. Endi bir jarty jyldan keıin kópten beri kútken jarystar ótedi. Ýaqyt bolsa, aınalasyna qaramaı jyljyp barady. Jarty jylda oıyndarǵa tolyǵymen daıyn bolamyz dep oılaısyz ba? – Negizinen, bul dodaǵa daıyndyq osydan birneshe jyl buryn-aq bastalyp ketken. Qazir Astana men Almatydaǵy oıyndardy ótkizetin sport nysandarynyń qurylysy, ondaǵy qaıta qalpyna keltirý jumystary bitýge jaqyn qaldy. Bul jarys Qazaqstan úshin, áli osy kezge deıin Azııa oıyndaryn ótkizbegen el úshin asa mańyzdy shara bolatyny sózsiz. Ol tek sporttyq emes, saıası jaǵynan da mańyzdy jarys bolady. – Degenmen, jeńildiń astymen, aýyrdyń ústimen júretin, ózderiniń qoldarynan is kelmese de syn aıtýǵa sheber keıbir belsendilerdiń Azııa oıyndarynyń tıisti deńgeıde ótýine kúmán keltirip jatqandary jasyryn emes. Osyǵan ne deısiz? – Keıde, shyn aıtaıyn, kóldeneń kók attylardyń atqaryp jatqan qyrýar jumystyń mán-jaıyn bilmeı syn aıtatyndary qynjyltady. О́zderińiz qa­rańyzdarshy, Astana men Almatyda buǵan deıin osyndaı iri jarystarǵa daıyndyq jumystary júrgizildi me? Júrgizilgen joq qoı. Qazir osy eki qalada buǵan deıin bolmaǵan alyp sport nysandary salynýda. Elordada konkı tebý stadıony, velotrek salynyp jatyr. Al Elbasynyń ózi qadasyn qaqqan “Qazaqstan” sport kesheni qaıta kúrdeli jóndeýden ótýde. Almatyda qalanyń ásem tabıǵatymen úılesip, shańǵymen tuǵyrdan sekirý halyqaralyq ke­sheni men Talǵar aýdanynyń Soldat saı shatqalynda shańǵy jáne bıatlon stadıondary boı kóterýde. Bular aldaǵy ýaqytta elimizdegi ǵana emes, dúnıejúzilik deńgeıdegi alyp sporttyq keshen­der bolady. Sonymen birge “Shym­bulaq” sporttyq bazasy men “Me­deý” muz aıdyny Azııa oıyn­da­rynyń arqasynda kúrdeli jónd­eý­den ótip jatyr. Osylardyń qu­rylysy bıylǵy jyldyń tórtinshi toqsanynda bitedi. – Sport ǵımarattary álemdik talaptarǵa saı kele me? Osy jaǵyn keńirek aıtyp berseńiz? – Árıne, jumys istegen adam ǵana qatelesetini belgili. Shynyn aıtqanda keıbir jerde qurylys barysyndaǵy kemshilikter de kez­desip jatady. Biraq sheshilmeıtin másele joq qoı. Qazir biz Elba­sy­nyń syndarly saıasaty men tikeleı qoldaýynyń arqasynda sport nysandaryn halyqaralyq talap­tarǵa saı etip, tez arada bitirý úshin qoldan kelgenniń bárin jasap jatyrmyz. Munda kúrdeli sport nysandarynyń jobalar jumysyna fransýz sáýletshisi Pol Andre men halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń mamandary tartylyp otyr. Sonymen birge Astanadaǵy konkı tebý stadıonynyń qurylysyna Túrkııanyń “Sembol”, Gollandııanyń “Baukens” kompanııalary birigip jumys isteýge shaqyryldy. Shańǵy jáne bıatlon stadıonda­rynyń jobalaý jumysyna Shveısarııanyń bedeldi kompanııalarynyń biri “J.de Heer Consulting” tartyldy. Qazirgi kezde K-95 jáne K-125 shańǵymen tuǵyrdan sekirý halyqaralyq keshenderdiń jobalaý isine de nemis jáne fransýz kompanııalary atsalysýda. Qysqasy, qysqy Azıada ótetin barlyq nysandardyń materıaldyq bazasyna Gollandııa, Germanııa jáne Fınlıandııa elderi kompanııalary jasaǵan osy zamanǵy qural-jabdyqtar men tehnologııalar paıdalanýda. – Sizderdiń baspasóz qyzmetterińiz keltirgen derekterge qaraǵanda Azıadaǵa kóptegen musylman memleketteri de keledi eken. Olardyń as-sýy sharıǵatqa da saı bolýy kerek qoı. Osy másele boıynsha qandaı jumystar istelinýde? – Shynynda da Azııa qurlyǵyndaǵy 45 memle­kettiń denin ıslam elderi quraıdy. Olardyń arasynda ıslam dini qaǵıdalaryn ustanyp, bes ret namazǵa jyǵylyp júrgen elder qanshama. Osynyń bárin biz eskerip otyrmyz. Qazir barlyq qonaqúılerde din jolynda júrgenderge yńǵaıly bolý úshin dáret alyp, namaz oqıtyn, demalatyn arnaıy bólmeler qaras­tyrylyp otyr. Al as-sý máselesine kelsek, Qazaqstanda ózińizge belgili halal ındýstrııasy jyldan jylǵa jaqsy damyp keledi. Resmı derekterge súıensek, bizdiń elimizde osy baǵytta 500-ge tarta taýar óndirýshiler eńbek etýde. Azııa oıyndary kezinde olardyń bári mindetti túrde qyzmet kórsetedi. Qysqasy, musylman elderine biz Qazaqstannyń da ıslam jolyn ustanǵan memleket ekenin kórsetýge bárin jasaıtyn bolamyz. – Shetelder degennen shyǵady, qysqy Azıadada olarǵa elimizdiń tarıhı, mádenı, etnografııalyq erekshelikteri qalaı kórsetiletin bolady? Osy baǵytta qandaı izdenister, jumystar istelinýde? – Azııa oıyndaryn ótkizýshi el Qazaqstan bolǵannan keıin biz jarystyń saltanatty ashylýy men jabylý rásimderinde mindetti túrle keń baıtaq dalanyń tarıhy, kóshpendi qazaq eliniń salt-dástúrleri men ádep-ǵuryptarynan syr shertetin sahnalandyrylǵan kórinister bolatyny sózsiz. О́zderińizge belgili, qaı el bolsyn sport jarystaryn qabyldaǵan kezde óz eliniń ulttyq bolmysyn, ereksheligin, naqyshyna keltirip kórsetkisi keledi ǵoı. Bizdiń el de osylaı jasaǵysy keledi. Shynyn aıtqanda, osyndaı joǵary deńgeıdegi jarystardy ótkizý kez-kelgen eldiń qolynan kele bermeıdi. Sol sebepten osyndaı múmkindikke ıe bolǵan qandaıda bir el ózin jarys kezinde búkil álemge tanytqysy keletini sózsiz. – Astana men Almatyny Azıada qarsańynda bezendirgen kezde ulttyq naqyshtarymyz eskerile me? – Árıne, oıyndar qarsańynda tek Astana men Almaty emes, barlyq oblys ortalyqtary ulttyq naqyshta bezendiriletin bolady. Barlyq jerde ulttyq oıý-órnekterge urandar jazylyp, bılbordtar ilinedi. Osynyń bári elimizdiń ulttyq bolmysyn búkil álemge tanytý úshin kerek nárse. – Jalpy, Azıadaǵa qansha eldiń ókilderi keledi dep otyrsyzdar? 1986 jyldan beri ótkizilip kele jatqan oıyndarǵa jyldan jylǵa qatysatyn elderdiń sany kóbeıip jatyr ǵoı. – Ázirge qansha eldiń sportshylary, delegasııasy keletini pysyqtalý ústinde. Ol bir aıdan keıin belgili bolady. Al sportshylar jarystardyń baǵdarlamasyna sáıkes sporttyń 11 túri boıynsha 69 medal jıyntyǵyn sarapqa salady. Iаǵnı, 69 ret jarys ótedi degen sóz. Onyń 25-i Astanada, 44-i Almatyda bolady. – Bizdiń el sporttyń qaı túrinen júldeli oryndarǵa úmitti. Kóp jerde Qazaqstan ekinshi oryn alý úshin baryn salady delinip jatyr ǵoı. – Bizdiń el sporttyń 11 túri boıynsha 169 sańlaqty jarysqa qatystyrady. Olar endi Japonııa, Qytaı, Ońtústik Koreıa sııaqty eldermen júldeli oryndar úshin baryn salady ǵoı dep otyrmyz. Jalpy aıtqanda biz bıatlon, shańǵy, konkı, erler jáne áıelder arasyn­daǵy shaıbalyq hokkeıden, shańǵymen baǵdarlaý men dopty hokkeıden eshkimge ese jibermeıtinimizdi aıtqym keledi. – Qandaı da bir jarystyń joǵary deńgeıde ótýi ár eldiń delegasııasyndaǵy jaýapty qyzmetkerlerge de baılanysty ǵoı. Solar arqyly alań ıeleri týraly pikir qalyptasady, ony sheteldikter óz elderine barǵannan keıin taǵy aıtatyny belgili. Qazir bizde Azııa oıyndaryna eriktiler, aýdarmashylar daıyndaý máselesi qalaı júrip jatyr? – Osy oıyndarǵa shetelden 10 myńnan astam týrıst pen jarysqa tikeleı qatysy bar 5 myńǵa jýyq qonaqtar keledi delinýde. Meımandar ishinde 1500-ge tarta sportshylar, 500-den astam bapkerler men 1000-ǵa jýyq alys jáne jaqyn shetel jýrnalısteri bar. Qazir olardyń bárin ornalastyrý, qarsy alý, tamaqtan­dyrý, kólikpen júrip-turý máselesi tolyǵymen sheshilip qoıǵan. Bularǵa qyzmet kórsetý úshin 3 myń­nan astam eriktiler tartylady. Olardyń kóbi joǵary oqý oryndarynda shet tilin meńgerip júrgen stýdentter bolady. Búginde bulardyń qatary kún saıyn tolyǵyp jatyr. Aýdarmashylar máselesi de sheshilip qoıylǵan. – Azıada óz elimizde ótip jatqannan keıin kommentatorlar daıyndaý máselesi de mańyzdy jumys qoı. Bul másele aldyn ala sheshilmese erteń oıyndar jaqyndaǵan kezde olardy izdestirý qıynǵa soǵady emes pe? Osy jóninde ne aıtar edińiz? – Qazaqstanda buǵan deıin mundaı dárejedegi jarystar ótkizilmegen ǵoı. Sondyqtan qazir bizge memlekettik tilde, orys jáne aǵylshyn tilderinde júrgizetin kommentatorlar óte kerek. Osy máseleni sheshý úshin biz sheteldik mamandarmen kelissóz júrgizip, olardan tájirıbe alýdamyz. Qazaq tilindegi habardy árıne ózimiz júrgizemiz. Al oıyndardy álemge taratý quqyǵy kópjyldyq tájirıbesi bar sheteldik kompanııaǵa berildi. Dıktorlar men kommentatorlardy solar daıyndaıtyn bolady. Al biz olarǵa tek qoldan kelgenshe jaǵdaı jasaımyz. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Dastan KENJALIN.