Tekelidegi týrıada

Jetisýdyń taýly tabıǵaty kór­kem, quz-shyńy adamnyń erik-jigerin shyńdap, sezimin terbeıdi. Tekeli shaharynyń aınalasyndaǵy kógildir taýlardyń kórinisi tipti ǵajap. Os­yn­­daı sulýlyqty pash etý, jar­qy­rata kórsetý arqyly týrıster tar­typ, ony qarjy kózine aınaldyrý búgingi kúnniń enshisindegi másele. Qala Alataýdyń batys silemderi shat­qalynyń birinde, teńiz deńgeıi­nen 950-1600 metr bıiktikte orna­lassa, onyń irgesi 1911 jyly qala­nyp, 1927 jyly kent mártebesi be­ril­gen eken. Qalanyń oń jaǵalaýy­nan qorǵasyn, myrysh, kúmis, kad­mıı kenderi tabylyp, el ekono­mı­kasyn arttyrýǵa úles qosyp, kezinde qanshama jandar­­ǵa qanat bitirdi deseńizshi. Desek te, osy mekenniń bar bolmysyn kópshilikke kórsetý jaǵy kemshin túsip jatqany anyq. Osyǵan oraı Tekeli qalasyndaǵy taý shatqalynda taý jáne jaıaý júrý týrızmine arnalǵan “Jońǵarııa – 2010” ashyq respýblıkalyq týrıa­dasy bastalyp, ol biraz ýaqytqa sozylatyndyqtan alǵa qoıǵan maqsat-múdde joǵary. Jalaý kótergen týrıada bıyl “Tý­rızm esirtkige qarsy” uranymen jastardy salamatty ómir saltyn qa­lyptastyrý men týrızmdi sporttyń bir túri retinde nasıhattaýdy, Joń­ǵar Alataýyndaǵy týrıstik baǵyt pen jastarǵa ekologııalyq tepe-teńdikti saqtaýǵa baýlýdy alǵa qoıýymen qundy deýge bolady. Taldyqorǵan qalasyndaǵy “Jas­óspirim tehnıkter” úıirmesi men “Jońǵarııa” týrıstik klýb jetekshisi Aleksandr Bobrýsov áńgimesinde jastardy sporttyq týrızmge kóptep tartýdy, taý týrızmniń tehnıka­syn­daǵy tájirıbeni arttyryp, razrıadty týrısterdiń qataryn kóbeıtý qajet­tigin ortaǵa saldy. Sondaı-aq, nus­qaýshylar daıyndap, TMD memle­ket­­terindegi týrıstik mekemelermen baılanys ornatý maqsat etilgenine de ekpin berdi. Kópten beri Shirkeısaı taý shatqaly týrıster nazarynan tys qalyp keldi. Alaıda, qazirgi tańda bul saıda demalýshylar men týrısterdiń qatary edáýir ósken. Respýblıkalyq týrıada ashyq bolǵandyqtan oǵan tipti Reseı memleketiniń týrıstik toptary da kóptep kóńil aýdaryp, qatysýda. Máselen, týrıada tobynyń ekeýi Máskeýde jınaqtalsa, Barnaýl men Tomskiniń týrıstik toptary da alystan arnaıy at aryltyp kelgen. Al qalǵan toptar Kókshetaý, Qara­ǵandy, Shymkent, Almaty qalalary men Taldyqorǵan óńirinen qurylyp, jasaqtalǵan. Barlyǵy 180-ge jýyq týrıster 15 komandaǵa bólinip, ár komandanyń jeke marshrýtpen tabıǵatty tamashalaýyna múmkindik týǵyzylǵan. Marshrýttyń arnaıy kategorııalyq deńgeıi bar desek, ony júrip ótken jastar sporttyq deń­geılerin kóterýine múmkindik alady. Týrısterdiń jeke qaýipsizdigine “Rısk” qutqarýshy otrıady” qoǵamdyq birlestigi jaýapty bolǵandyqtan, olardyń belsendiligi de erekshe. – Taldyqorǵannan shyqqanda Shirkeısaı taý shatqalyna shamamen eki saǵatta jetýge bolady. Lager teńiz deńgeıinen 2200 metr bıiktikte. Sondyqtan oǵan kez kelgen avtokólik shyǵa almaıtyndyqtan, jol talǵa­maı­tyn “GAZ-66” nemese “ÝAZ” sııaq­ty kólik paıdalanylýda. Palat­kalyq lagerde týrısterge ázirge ta­lap­qa saı turmystyq jaǵdaılar ja­salmaǵan. Biraq, aldaǵy jospar aı­qyn. Bolashaqta osy mekendi jalǵa alyp, bazalyq lager jasaý jóninde má­sele kóterilýde, dedi klýb jetekshisi. Jetisýdy aıdaı álemge tanytqan – Lepsi, Basqan, Aqsý, Búıen, Qyzylaǵash, Qaratal, Kóksý tárizdi jeti ózenniń sýy baldaı, tunyq. Al, Shirkeısaı shatqalynyń shetindegi shóbi shúıgin týrıadanyń ashylý saltanatyna kelgenderdiń eshqaısysy oǵan beı-jaı qaramady. Tańǵajaıyp taý kórinisterin tamashalap, sezim­derimen bólisip, jaqsy kóńil-kúıge bólendi. Týrıster qatarynda jalyndaǵan jastar da kóp. Olardyń qorshaǵan ortany bilýge qumarlyǵy da kóńil aýdartady. – Men sport jáne týrızm akademııasynda oqımyn. Qazirgi kezde jattyryqtyrýshy bolyp jumys isteımin. Týrıstik toppen taý shatqalyna kelgenime qýanyshtymyn. Komandamyz “Trıton” dep atalady. Biz 130 shaqyrymdyq marshrýtty bastap, kategorııamyzdy kótersek degen maqsatpen saparymyzdy jalǵastyrdyq. Jazǵy týrıstik baǵyt mamandyǵym boıynsha tájirıbe jınaqtaýyma septigin tıgizedi, – dedi Ernar Ábdirasylov. Kúnge kúıip, totyqqan jastardyń júzderi jarqyn, kóńilderi kóterińki. Oblystyq týrızm, dene shynyq­tyrý jáne sport basqarmasy týrızm­di damytý bóliminiń mamany Aınur Dáýletalıeva týrıada oblystaǵy týrıstik marshrýttardy jarnamalap, ony halyqqa keńinen nasıhattaýǵa múmkindik beretinin aıtady. Múm­kindikterdi tıimdi paıdalanýy kerek dep, turǵyndardy salamatty ómir saltyn qalyptastyrý men ólkedegi tabıǵaty sulý jerlermen tanysýǵa úndedi. Týrıada sońynan osy taqyryp aıasynda fotosýret, týrıstik ánderge baıqaý jarııalanyp, jaz qyzyǵy jalǵasady. Kúmisjan BAIJAN. Almaty oblysy.