Soltústikqazaqstandyqtar mejesi – 4 mıllıon tonna altyn dán

Elbasy Nursultan Nazarbaev aýyl sharýashylyǵynyń kókeıkesti máselelerine arnalǵan keńeste bıylǵy egin oraǵyn uıymshyldyqpen ótkizýge naqty tapsyrmalar bergen bolatyn. Ony ózderine kórsetilgen joǵary senim dep túsingen soltústikqazaqstandyq dıqandar jaýapty naýqanǵa saqadaı-saı ázirlikpen kelip, egin oraǵyn ádettegiden erte bastap ketti. Memleket basshysynyń Qyzyljar óńirine jumys sapary egin oraǵynyń naǵyz qyzǵan sátimen tuspa-tus keldi. Búginde egis tanaptary qyzý eńbek dúbirine ulasyp, 3,9 mıllıon gektar alqaptyń egini eńserilip tastalǵan bolatyn. Mańdaı termen ósirilgen el rızyǵyn shashaý shyǵarmaı qambalap alýǵa el bolyp jumylǵan shaq bul. Soltústik Qazaqstan oblysy­nyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıy turaqty damyp keledi. Jáne de qarqyndy sıpatqa ıe. Bıylǵy jarty jyldyń damý qorytyn­dy­lary barlyq negizgi kórsetkishter boıynsha turaqty ósimdi kórsetedi. Oblys ekonomıkasynyń negizgi salasy – agroónerkásip kesheni. Aýyl sharýashylyǵy salasyna res­pýblıkalyq bıýdjetten 6,8 mıl­lıard teńge qarjylaı kómek kór­setildi. Onyń qaıtarymy nátıjesiz emes. Barlyq mal, qus basynyń jáne sala ónimderin óndirý túr­le­riniń ósýi baıqalady. Oblys ózin tolyqtaı etpen, sútpen qamtamasyz etedi. Jan basyna shaqqanda sút óndirýden birinshi, et jáne ju­myrt­qadan ekinshi oryndy ıelene­di. Jalpy ónim kólemi 5,3 paıyz ar­typ, 25 mıllıard teńgeniń ónim­deri shyǵaryldy. Sońǵy jyldary mal sharýashylyǵyn ındýstrııa­lan­dyrý maqsatymen joǵary tehnolo­gııalyq keshender salyna bastady. Elbasynyń sapary Petropavl qalasynda salynyp, paıdalanýǵa be­rilgeli otyrǵan jańa úlgidegi emhananyń jumysymen tanysýdan bastaldy. “100 mektep, 100 aýrý­ha­na” baǵdarlamasy boıynsha boı kótergen úsh qabatty nysan bir aýy­symda bes júzdeı naýqasty qa­byldaı alady. Onyń qurylysyna respýblıkalyq bıýdjetten 1 mıl­lıard 361 mıllıon teńge bólinse, 252 mıllıony qural-jabdyqtar men qondyrǵylar satyp alýǵa jum­saldy. Osy baǵdarlama aıasynda byltyr 10 myń lıtr plazma óndi­re­tin qan ortalyǵy iske qosylsa, jyl aıaǵyna deıin shalǵaı aýdan­dar­da 2 týberkýlezge qarsy dıspan­ser qatarǵa qosylmaq. Densaýlyq saq­taý salasyna jumsalatyn qara­jat jyl ótken saıyn molaıyp ke­le­di. Bıyl onyń mólsheri 12 mıl­lıard teńgege jetti. Nursultan Ábish­ulyn oblys ákiminiń oryn­ba­sary Farhad Qýanǵanov tusaýy ke­silgen jańa jobamen tanystyrdy. Ákimdiktiń bastamasymen qolǵa alynǵan “Urpaq qory” baǵdarla­ma­sy kámeletke tolmaǵan tórt jáne odan da kóp balasy bar otbasy­lar­ǵa qarjylyq qoldaý jasaýdy maq­sat tutqan. Ol úshin ár balaǵa bank­ten depozıt ashylyp, alǵashqy jar­na retinde 1500 dollar quıy­lady. Sosyn qashan erjetkenshe jyl saıyn tolyǵyp turatyn bolady. Elbasy Qazaqstan halqyn 2015 jyly 20 mıllıonǵa jetkizý mindeti turǵanyn, soǵan oraı qar­jylyq kózi tıimdi oılastyrylǵan mundaı bastamalardy qoldaý, bas­qa­larǵa taratý kerektigin aıtty. Eń qymbat qazyna – halyq densaý­ly­ǵy. Oǵan eshteńe jetpeıdi. Sala­mat­ty ómir salty men adamnyń saýlyǵyn oılaý memlekettiń basty múddesi. Bıylǵy Joldaýymda adam­nyń óz densaýlyǵy úshin yn­ty­maqty jaýapkershilik qaǵıdatyn nyǵaıtýyn aıryqsha atap kórset­tim. Elimizde júrek-qan tamyrla­ry, onkologııa aýrýlaryna shal­dyq­qan jandar qatary áli de kóp. Sondyqtan naýqasty boldyrmaý, aldyn alý, ómir sapasyn arttyrý, áleýmettik qorǵaýdy nyǵaıtý árkimniń qajetti mindetine aınalýy tıis. 2020 jylǵa taman ana men bala ólimin eki ese qysqartý, ómir súrýdiń ortasha uzaqtyǵyn 72 jasqa deıin jetkizý maqsaty tur. Ol úshin medısınany qarjylyq qoldaýdy, densaýlyq saqtaý nysandaryn sa­lý­dy, bilikti dárigerlermen qamta­ma­syz etýdi jalǵastyramyz. Halyq densaýlyǵyn saqtaýdyń ulttyq bir­yńǵaı júıesine kóshýimiz, “Sala­matty Qazaqstan” baǵdarlama­sy­nyń qabyldanýy – munyń bári adam ómirinen qymbat eshteńe joq­tyǵyn kórsetedi. Memleket óz aza­mattaryna densaýlyq saqtaý quqy­ǵyn, sapaly medısınalyq kómek kórsetilýin odan ári qamtamasyz ete beretin bolady. Oblystyq den­saý­lyq saqtaý basqarmasynyń bas­tyǵy Erik Baıjúnisov joǵary bilimdi jas mamandardy turaq­tan­dyrý jaıyn baıandap berdi. Medı­sı­nalyq joǵary oqý oryndaryn aıaqtaǵan 85 dıplomdy jas Qyzyl­jar óńirinde eńbek etýdi qalapty. Jyl aıaǵyna deıin taǵy osynsha maman kelmek. Olar baspanamen birinshi kezekte qamtamasyz etiledi. Jýyrda 80 páterli jataqhana paı­dalanýǵa berildi. Budan tysqary 120 páterli 2 ıpotekalyq úı sa­lynýda. Jergilikti qazyna esebinen bir rettik ótemaqy mólsherin ul­ǵaı­tý kózdelgen. Medısınalyq kol­ledjdi támamdaǵan túlekterdiń bir tobyna oblys ákiminiń granttary taǵaıyndaldy. Olar sóıtip medı­sınalyq joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri atanyp otyr. Prezıdent emhananyń korpýs­ta­ryn aralap shyqqannan keıin bir top jas mamanmen áńgimelesti. Solardyń biri – Kamal Gasanov eńbek jolyn soltústik óńirden bas­taýdy uıǵarypty. Aldymen jumys istep, tájirıbe jınaqtap alsam deımin, dedi ol. Memleket basshysy onyń bul talabyn qostady. Ujym­ǵa 4 jeńil kóliktiń kiltin tapsy­ryp, eńbekte tabys tiledi. Emha­na­nyń bas dárigeri Álııa Tashetova Elbasyna kórsetken qamqorlyǵy úshin ujym atynan alǵys bildirdi. N.Nazarbaevtyń odan keıin at basyn tiregen jeri “Qyzyljar oran­jereıasy” MKQK boldy. Eli­mizde tropıkalyq, sýbtropıkalyq ósimdikter men jemis aǵashtaryn ósirýmen aınalysatyn eki ǵana mekeme bolsa, solardyń biri – osy oranjereıa. 1923 jyly Petropavl et-konservi kombınaty janynan botanıkalyq baq retinde shańyraq kótergen onyń gúldenýine baǵban V. Osıpov kóp eńbek sińirgen. Sońǵy 30 jyl boıy Qazaqstannyń eńbek sińirgen agronomy, bıologııa pro­fessory Ravıl Rıazapov basshylyq etip keledi. Qazir munda máńgi jasyl ósimdikterdiń bir myńnan astam túri jaıqala ósip tur. Olar­dyń arasynda eki ǵasyrdan beri jasap kele jatqan qurma palmasy kózge erekshe shalynady. Munda halyqaralyq “Qyzyl kitapqa” en­gen manstera, dıngo, Vashıngton palmasyn da kezdestirýge bolady. Oranjereıa janynda shaǵyn dendrarıı, ekzotıkalyq qustardyń torly orny, tropıkalyq balyq túrleriniń akvaálemi, ekologııalyq ortalyq, tropıkalyq saıabaq jumys isteıdi. Endi, mine, “Jol kar­ta­syna” engizilýdiń arqasynda shırek ǵasyrǵa jýyq jóndeý kórmegen oran­jereıa adam tanymastaı bolyp ózgerip shyǵa keldi. Kúrdeli jón­deýge 295,2 mıllıon teńge bólinip, “qysqy baqtyń” áınekti ǵımaraty bıiktetilip, jańadan turǵyzyldy. Aýlaǵa sýburqaq ornatyldy. Qu­nar­lylyqtyń, kóktem men qyr je­misteriniń jáne janýarlar álemi­niń qudaı analary – Sereranyń, Floranyń, Dıananyń gıpsti músinderi qoıyldy. Oranjereıanyń kire berisi órnektastarmen áshe­keı­lendi. 1,5 gektar aýmaq abattandy­rylyp, erekshe keıipke endi. Elba­sy atqarylǵan jumystarǵa oń baǵa berip, áleýmettik salalardy udaıy nazardy ustaýdy tapsyrdy. Baq aýlasyna ornalastyrylǵan stendi­ler arqyly Qyzyljar óńirindegi jáne Petropavl qalasyndaǵy “Jol kartasy” baǵdarlamasynyń oryndalý jaıymen tanysty. Ol jóninde oblys ákimi Serik Bilálov pen qala ákimi Nurjan Áshimbetov áńgimeledi. Oblysta turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyq júıesi boıynsha 32 joba iske asyrylyp, oǵan bólingen 2 mıllıard teńgeniń 70 paıyzy ıgerilgen. 1465 jańa jumys oryndary ashylǵan. Áleý­met­tik jumys oryndary men jas­tar praktıkasy jobasy aıasynda 2319 adam jumysqa tartylǵan. Pre­zıdenttiń 720 oqýshyǵa ar­nal­ǵan 80 oryndy jatyn korpýsy bar hımııa-bıologııa baǵytyndaǵy zııatkerlik mektebiniń jobasy jaı­ly bas sáýletker Valerıı Zataı aıtyp berdi. Nursultan Ábishuly baq ishine Birikken Arab Ámirlikterinen ar­naıy ákelingen jas qurma kóshetin ekti. Elbasynyń elimizdiń turǵyn­da­ryn kóbeıtý talaby Soltústik Qa­zaqstan oblysy úshin de aıryqsha mańyzdy. Sońǵy jyldary ata­jurtqa oralyp jatqan aǵaıyn­dary­myzdy qonystandyrýǵa degen ynta-yqylastyń arta túskenin baıqaýǵa bolady. Uly kósh bastal­ǵan 1991 jyldan beri Qyzyljar óńirine 5437 otbasy kvota boıynsha kóship kelgen. О́z erkimen kelip jatqandary qanshama! Olardyń denshiligi Petropavl qalasyna jáne ekonomıkalyq ınfra­qu­rylymy qarqyndy eldi meken­derge qonystanǵan. Buryndary eldi mekenderge shashyraı qonystansa, endi toptalyp turý máselesin sheshý jolǵa qoıylǵan. Máselen, О́zbek­stannan oralǵan bir top qandasy­myz Novokamen aýylyna jaıǵa­syp, qosalqy sharýashylyqpen aınalysýǵa múmkindik jasaldy. Sol sııaqty Pokrov aýylynda da qandastarymyz mol shoǵyrlanǵan. Olardyń árqaısysyna bir gek­tar­dan jer, shaǵyn nesıe berildi. Aralarynda sharýalaryn urshyqsha úıirip, tabystyń taıqazanyn tasy­typ júrgenderi barshylyq. Máse­len, “Tamdy” sharýa qojalyǵyn basqaratyn Jańabaı Pirmanovtiń otbasy tórt túlik ósirip, shubat daıyndaýmen aınalysady. Byltyr Elıtnoe aýylynda Báıterek sha­ǵyn aýdanynyń irgetasy qalandy. Jergilikti qazynanyń qarjysyna 23 úı salyndy. Bıyl “Nurly kósh” baǵdarlamasynyń ushqyr jobasy boıynsha 140 úı salynyp, aldy paı­dalanýǵa berile bastady. Ol úshin respýblıkalyq bıýdjetten 831 mıllıon, oblystan 140 mıllıon teńge bólindi. 50 úıdiń aýlasyna “Tobyl” ÁKK árqaısysy 300 shar­shy metr jylyjaı salyp berdi. Sý, jylý júıeleri tartylyp, tam­shy­latyp sýarý ádisimen jumys isteıtin sheteldik qondyrǵylar or­natyldy. Sóıtip, kókónis ósirýmen jyl boıy aınalysýǵa jaǵdaı týǵyzyldy. Bul jerde Memleket basshysyn ata-baba qonysyn ańsaı jetken aǵaıyndarymyz qushaq jaıa qarsy alyp, Elbasyna aq alǵys­taryn jaýdyryp jatty. – Qarańyzdarshy, baspana­la­ry­ńyz syńǵyrlap tur, jer telim­derińiz bar. Jylyjaıǵa deıin sa­lyp bergen. Budan artyq ne kerek? Atajurtty ańsap kelgen arman­da­ryńa jettińder. Endi ter tógip, eńbek etý ǵana qaldy. Ár nárseniń qaıtarymy bolý kerek. Elimizdi, jerimizdi birlesip gúlden­direıik. Biz Otan dep oralǵan týys­qanda­ry­myzǵa memleket tarapynan jasalatyn qamqorlyqty úzbeımiz, – dedi Nursultan Nazarbaev. Túmen oblysynan kelip osynda turyp jatqan Qaırolla Súleı­me­nov aqsaqal jumysqa ornalastyrý, kásibı daıyndyqtardan ótkizý, je­ńildik nesıeler alý máseleleriniń oıda­ǵy­daı sheshilip jatqanyna rızashylyq bildire kelip, Elıtnoe aýyly da bu­dan bylaı Báıterek dep atalatynyn qýana habarlady. Elbasy Mońǵo­lııadan bıyl kóship kelgen Sáýlegúl Hardybaıdan hal-jaǵdaıyn, qalaı ornalasqanyn surady. Ol ózim de, jubaıym da ju­mys isteımiz. Úsh bólmeli úı al­dyq. Rızamyz. Sizge degen qurme­timiz sheksiz, dep jaýap berdi. Nur­sultan Ábishuly qury­lys­shy bolyp eńbek etetin Muhamed Qazbekovtiń shańyraǵynda bolyp, túrli-tústi teledıdar tartý etti. Qoshtasar kezde aýyl turǵyndaryna qonysta­ryńyz qutty bolsyn degen ıgi tilegin joldady. Jazdyń aptap ystyǵy Soltús­tik Qazaqstan oblysy eginshilerin onsha sastyra qoıǵan joq. Qýań­shylyqqa qarsy kóp jylǵy is-tájirıbeleri men qajyr-qaıratyn qarsy qoıa bildi. Parly alqaptar tıimdi paıdala­nyl­dy. Ylǵal saqtaý tehnologııalary keńinen engizildi. Gerbısıdter men mıneraldyq tyńaıtqyshtar tıimdi sińirildi. Ná­tıjesi sol, egin bitik shyqty. Endigi maqsat – shashpaı-tókpeı jınap alý. Elbasy Qyzyljar aýdanynyń egin alqaptaryn aralap, “Bazıs-Qyzyljar” JShS ósirgen astyq­tyń shyǵymdylyǵyna kóńili tolǵanyn jasyra almady. – Bıylǵydaı kúrdeli aýa raı­yn­da Qyzyljar óńiri dıqandary­nyń bitik astyq ósirýleri atap ótýge turarlyq, – dep bastady aýyl sha­rýa­shylyǵy taýar óndirý­shi­lerimen ta­nap basyndaǵy áńgi­me­ni Elbasy. – Kóktemgi-kúzgi dala jumystaryna bólinetin memleket­tik sýbsıdııa ar­typ keledi. Osy za­manǵy aýyl sha­rýa­shylyǵy tehnı­ka­laryn satyp alý­da lızıngtik jeńildikter qolda­ny­lady. 2003 jyl­dan beri aýyl sha­rýashylyǵy salasyna turaqty qoldaý kórse­tiledi. Bıyl bólingeni – 225 mıl­lıard teńge. Onyń 95 mıllıardy nesıe berýge, 50 mıllıardy lı­zıng­pen tehnıkalar alýǵa baǵyt­taldy. Astyqtyń sapasy da kóńil qýantady. Bıyl Otan qambasyna 4 mıllıon tonna astyq quıýdy mejelep otyr ekensizder. Qazirgi egin orý qar­qy­nyna qaraǵanda, ýá­dede turatyn­da­ryńyzǵa senimdimin. Basqa óńirlerde de astyq shyǵymy jaman emes. Byl­tyr­dan qalǵan 7 mıllıon tonna as­ty­ǵymyz bar. Bıylǵyny qossaq 21 mıl­lıon bo­lyp qalady. 8 mıllıo­nyn satamyz. Qalǵany azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, basqa da qajeti­mizge jetip artylady. Bo­lashaqta aýa raıynyń qandaı kúrdeli jaǵ­daıyna qaramastan gektar bere­ke­liligin 10-15 sentnerden aınaldy­rýdy qalypty úrdiske aınaldyrýy­myz kerek. Ol úshin ozyq tehnolo­gııalarmen qosa topyraq qunarly­ly­ǵyn kemitpeýge, parly alqaptar­ǵa, qar toqtatýǵa úlken mán berýi­miz qajet. Búginde TMD elderiniń al­dynda kelemiz. Buǵan toqmeıil­simeı, ekonomıkalyq kórsetkish­terdi eseleı túsýge, halyqtyń tur­mysyn jaq­sar­týǵa tıispiz. Bárińizdi alda kele jat­qan Qazaqstan Kons­tıtýsııasynyń 15 jyldyq mereke­si­men quttyqtaımyn. Eńbekterińiz eseli, densaýlyq­ta­ry­ńyz myqty bolsyn. Kelesi jyly el táýel­siz­diginiń 20 jyldyǵyn keńinen atap ótemiz. Oǵan jan-jaqty ázir­likti osy bastan pysyqtaǵan durys. Elbasy respýblıkalyq jáne jer­gilikti BAQ ókilderine bergen suh­batynda oblys ákimi Serik Bilá­lov­tiń atqarǵan jumystaryn oń baǵalady. Memleket basshysy Qyzyljar óńirindegi jumys saparynan keıin Qostanaı oblysyna attanyp ketti. О́mir ESQALI. Soltústik Qazaqstan oblysy. ---------------------------------- Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.