Jýyqta oblystaǵy Jelezın dep atalatyn aýdan qurylǵanymyzǵa 75 jyl tolypty dep toı jasap, báıge ótkizip, Reseıden de qonaqtar shaqyrýdy umytpaı, bir jasap qaldy. Qutty bolsyn... Degenmen, shejiresi san qyrly halyqtyń ul-qyzy bolǵan bizder bul tarıhty áriden qarap, syr qozǵaımyz ǵoı. Jelezınka dep atalǵanyna 75 jyl bolǵanymen, bul jerdiń baıyrǵy ataýy – Úrlitúp.
Bul mańda buryndary ataqty Úrlitúp, Uryq, Uıaly bolystyqtary bılik qurǵan. Osy jerdegi shekarada ornalasqan keden beketi ótkenniń atyn jańǵyrtyp, osylaı dep atalyp ta tur. Al, biz bolsaq, áli “ınkalap” júrmiz. Toıdyń aty – toı. Biraq, oıdyń da, oılanýdyń da ýaqyty kelgeni anyq. Aýyl sharýashylyǵy jaqsy órkendegen astyqty aýdan úshin elý jylda bir keletin qýanyshty týǵan kúnnen eshkim aıanyp qalmaǵandaı. Cheshen, ıngýsh, grek, ýkraın, nemis, tatar, orys – bári-bári osy Úrlitúptiń jerinde bas qosyp, tatý-tátti tirlik keship jatqandaryn bilýleri kerek-aq. О́tkenniń jolyn ózgelerge uqtyryp, oılantýǵa óremiz jetpeı turǵandaı.
Sońǵy jyldary eline ketken ózge ult ókilderiniń ornyna qazaqtyń qarasyn kóbeıtip, О́zbekstannyń Úshqudyq jaǵynan oralmandar kelip ornyqty. Osy toıda “Jelezın ólkesi” –“Jelezınskıı kraı” degen kitap shyǵarylyp, syıǵa tartyldy. Tipti, osy jerdegi qazaq mektebiniń ózi de áli kúnge deıin Jelezın jalpy bilim beretin orta mektebi dep atalady. Úshqudyqtan kelgen muǵalimder mektepke Maǵjan Jumabaevtyń esimin berýdi suraǵaly qashan. Baıaǵyda bireý qarnymnyń ashqanyna emes, qadirimniń qashqanyna jylaımyn depti ǵoı. Mundaǵy jaǵdaı quddy sol beıbaqtyń keıpin kóz aldyńa elestetedi. О́zińdi óziń jattaı syıla, jat janynan túńilsin degen qazaq. Aýdan ákimdigi, aýdandyq ishki saıasat basqarmasy Úrlitúptiń ótkenine bir úńilip, jerimizdiń ataýyna qııanat jasatpaýy tıis edi dep bilemiz. Elimiz táýelsizdigin alǵanyna 20 jylǵa taıap qaldy. Úrlitúp ataýyn qaıta jańǵyrtatyn ýaqyttyń kelgeni de kúmánsiz.
Farıda BYQAI, Pavlodar oblysy.