400 myń kórermeni bar Shahızada Ábdikárimovtiń “Qoǵam” TV telekompanııasy

Sóz basy Ýnıversıtettiń 2-shi kýrsynda oqyrmanyna tuńǵysh jyr-shýmaq kitabyn júreksinbeı usynǵan – aıtqan sózi júrdek, júrgen jeri dúrmek bul aqynyńyzdyń aty-jónin meniń áriptes-zamandastarym jaqsy bilýi tıis! О́tken ǵasyrdyń 70-shi jyldarynyń bel ortasynda, keńes zamanynyń dúrildep turǵan shaǵynda, shynynda da, shynashaqtaı sary bala Shahızada Ábdikárimovtiń bul “isi”, ıaǵnı besikten beli shyqpaı jatyp memlekettik baspadan kitap shyǵarýy – aıtary joq sensasııalyq qubylys edi. Ol kezde sensasııa ataýynyń ózi tildik qoldanysymyzda bolmaǵan. Taldyrmash tula boıyna syımaı býyrqanǵan jan sezimin 17 jasar bozbala tańǵy shyqtaı kirshiksiz kóńilmen aqtara salyp, aıdy aspanǵa shyǵardy. Sodan bir kúni, jýrnalıstıka fakýltetiniń dekany óz aqshasyna ápergen bir tal bıletti judyryǵyna qysyp, shynysy qalyń kózildirigin bir túzep alyp, Almatymen de, Almatynyń arqaly aqyndarymen de qoshtaspaı, týǵan jeri Qarmaqshyǵa týra tartyp ketipti degendi ǵana estidik. Arada syrǵyp san jyldar ótti... “Altyn qazyq” atty salmaqty jyr jınaǵynda búgingi Shahızada: “Jyldarym-aı... Zamanamen úndesken! Aıdahardyń arqasynda myzǵyp ap, Jolbarystyń jotasyna mingesken! ...Jyldarym-aı, qalyp qoıǵan túz-belde, Endi meni suraý salyp izder me? Úrpıedi ul-qyzym men juldyzym, Qalaı aman jetkensiń dep bizderge?” dep sol bir “daýyldy hám jaýyndy” kúnderin sarǵaıǵan saǵynyshtyń shyrmaýynda, tosyrqaı eske alady. Jyr joldary – albyrt jastyń asaý jyldar bederinen súrinbeı ótip, qazirgi qoǵamdyq ortadan óz ornyn tapqan salıqaly azamatqa aınalǵan ǵumyrynan syr tartyp turǵandaı! Biraq, búgingi áńgime daryndy aqynnyń ótken nemese búgingi ómir belesterindegi órlikterine oraı órilgen jyr shýmaqtary haqynda emes... “Jabyq qaladan” bastalǵan telehıkaıa ...Keńes Odaǵy qulap, ás­ke­rıler “jabyq qala” Baı­qo­ńyrda (Lenınskide) ıne-jibine deıin qaldyrmaı Máskeýge tası bastaǵanda osy Sha­hızada Ábdi­kárimovtiń bir utqany bar. Ol tusta “Baı­qo­ńyr” óńirlik te­les­tan­­­sa­syna je­tek­shilik etetin. О́z­derin bo­lashaq “más­keý­lik” sanap qoı­ǵan ke­shegi qandy­kóılek áriptes­ter Lenıngrad­tan taıaýda ǵana jet­kizilgen sýdaı jańa asa qýatty jyl­jy­maly televızııalyq stansany (JTS) qalaı­da keri alyp qaıtýǵa janta­lasty. Shahızada da qol qýsyryp qarap jatpady. Baıyrǵy kóz­ta­nystary – áskerı gene­ral­darǵa teh­nı­ka­ny kelgen jerinde qaldyrýǵa qolqa sap baqty. Altyn oqalylar ańqyl­daǵan aza­mattyń sózin jyqpady. Áýelim, atalmysh qymbat tehnıkaǵa bir áskerı “KamAZ”-dy qosa syı­lap ketkenin qaı­ter­siń? Olarǵa jýrnalıstiń sondaǵy bar bergen syıy – atalarynyń súıikti asy, bir jáshik ashy sý ǵana. 1999 jylǵy Qazaqstandaǵy Prezıdent saılaýy kezinde Shahızadanyń jańadan táı-táı basqan “Qoǵam” telekompanııasy El­ba­synyń Qyzylordadaǵy kezdesýinen, álgi JTS arqyly qalanyń Ortalyq alańynan, efırge tikeleı habar taratty. Sonda ǵoı te­le­vızııalyq ındýstrııanyń tis qaqqan ma­mandarynyń aýyldaǵy bul jańa­shyldyqqa aýzyn ashyp, kózin jumǵandary. Sodan kóp uza­maı bir kúni qaltaly bir azamat Sha­hızadaǵa telekompanııany satý týraly qolqa salsyn. Mundaıdy kim kút­ken, ázili shyǵar dep, at-tonyn ala qash­ty. Bas tartty. Bas tartqany bar bolsyn, sa­typ alýshynyń qoly tym uzyn eken, tegi tele­kompanııa bas­ty­ǵynyń aýzyn ashtyr­maı, aıaq-qolyn matap tastady. Qalaıda satýǵa májbúrleı bastady. Kópe-kórneý qysastyqqa jany shydamaǵan Shahızada qyzbalanyp birden Elbasyna baryp sha­ǵyn­baq bolǵan, biraq ol kisiniń qabyldaýy­na jete alsa jaqsy, jete almasa she?! Oǵan deıin bar sharýa “zańdy” túrde sheshilip ketetin túri bar. Qalaıda Astanaǵa barýdan basqa amal qalmady. Ne kerek, halyq syılaǵan qaıratker Ábish Kekil­baevtyń qabyldaý bólmesinen bir-aq shyqty. On­daǵysy – bir túsinse, quzyrly basshy­lardan ádebıet pen ónerge jaqyn Ábekeń túsiner degen oı. Kekilbaev Memlekettik hatshy qyzmetin atqaryp júrgen. Aqylman aǵa “aH” urǵan jýrnalıst inisiniń janaı­qaıyn jany­men uǵynypty, qabyldaý ýaqy­ty qysqa, aıtar sózi az bolǵanmen máseleni oń sheship berdi. Qyzylordanyń “Qoǵamy” men onyń basshysyn budan soń qaıtyp eshkim mazalamady... Qazir Qazaqstanda táýelsiz 21 telearna bar desek, qurylǵanyna on jyldan asqan búgingi “Qoǵam-TV” solardyń ishindegi bire­geıi. Olaı deýge birinshi sebep: telestansa taza qazaq tilinde habar taratady. Ekinshi­den, aımaqtaǵy 400 myńnan astam kórer­menniń kóńilin taýyp otyr. Uıymda uzyn-sany 47 qyzmetker turaqty jumys isteıdi. Sóz doda­syna laıyqtalǵan atshap­tyrym eki túsirý alańynan basqa, jeńil urys qarýy tektes shaǵyndaý eki stýdııasy kez kelgen ýaqytta habar jazýǵa ári tikeleı aqparat taratýǵa árkezde de tas-túıin ázir. Mine, son­dyq­tan da, aýdıo-vıdeo qural-jabdyq­tary nópiriniń astynda jatqan Almaty men Astanadaǵy azýly Hám aralas tildi tele­arnalar tehnı­kalyq baspaldaq­tarda jazata­ıym ıyq tires­tire qalsa, qaı-qaısysynyń da “Qoǵam TV-ny” qyzyl­ordalyq dep qomsynbasy anyq. Jan súısin­tetin jáne bir jaıt – táýelsiz te­l­e­arnalardyń qalyp­tasýynyń eleń-alańyn­da áýe tolqynyna shyqqan bul qar­lyǵash-telekompanııanyń bastapqy qazaqy qalpyn qaımaǵyn buzbaı, sol kúıinde osy kúnge deıin saqtap kele jatqandyǵy. Syr halqy óziniń kúndelikti syrlasyna aınalǵan telearnany “Shahızadanyń “Qo­ǵamy” dep atap ketken. Bul, sirá dá, tórt aıa­ǵyn teń basqan televızııalyq stansanyń ne­gizin qalaǵan belgili jýrnalıst, aıtýly aqyn, qoǵam qaıratkeri, máslıhat depýtaty Sha­hızada Ábdikárimovke jerlesteriniń kór­set­ken shynaıy iltıpaty. Telearna otaý tikken alǵashqy kúnnen tek qana halyqtyń áleý­met­tik-turmystyq ómiriniń túıtkilderin tolassyz da toqtaýsyz tolǵap keledi. Sony­symen de “Qoǵam” óz bıigine kóterildi, eń aldymen kórermenniń marapatymen ósti. Bastan-aıaq óz kúshine senip, óz kúnin ózi kórip, tirshiligin jasap otyrǵan telear­nanyń kórermenine, ıaǵnı halyqqa arqa súıeri zańdy. Eń bastysy – Shahızadanyń “Qoǵamy” osy jyldar ishinde irili-usaqty ataǵy dardaı telekom­pa­nııa­lar ótýge tıisti barlyq kásibı-óndiristik ót­kelderdi artqa tastap, búgingi ýaqyt ta­la­byna saı tehnıkalyq qural-jabdyqtarmen “muzdaı qarýlanyp” úlgerdi. Muny táýelsiz Qazaqstannyń 20 jyldyǵy qarsańynda elimizdiń medıa-álemindegi “Qoǵam” telear­nasynyń erekshe jetistigi dep baǵalaýǵa bolady. Aıtpaqshy, osy taıaýda bir qazaq mıl­lıo­neri, bálkim, mıllıarderi, telestansa basshy­syna betpe-bet kelip, qyzyq usynys jasady... Ol týraly búgingi áńgimemizdiń aıaǵyna deıin aıtýǵa ýáde etemiz. Qarmaqshydan asyp qulaǵan “Satana” Osydan úsh jyl buryn belarýstardyń Baıqońyrǵa erdeı bolyp kelgeni esterińizde bolar... “Erdeı bolyp” degenim, Reseımen týys­qandyǵyn alǵa tartqan olar Jer serigin tasy­­mal­­daıtyn tuńǵysh zymyranyn ushyrmaq­qa nıet tanytty. О́kinishke oraı, “Dnepr” zymy­rany el senimin aqtamady. Bir jaǵy ma­sat­­tanyp, bir jaǵy tolqyp turǵan Prezıdent Aleksandr Lýkashenkonyń kóz aldynda belarýs­tyq tuńǵysh zymyran kókke kóterile bere kózdelgen baǵytynan aýytqyp, alapat ot qushaǵyna orandy. Mıllıondarǵa baǵalanatyn Jer seriginiń óte qymbat kommýnıkasııalyq modýlderi zymyrannyń úsh satyly janarmaı quıǵan bóshkesimen birge jarylyp, jandy da ketti. Bul Baıqońyrdyń basynan ne ótpegen, bul saıyn dala ne kórmegen, biraq belarýs baýyrlardan, sóıtip... uıat bolǵan! Oqıǵa bolǵan kúnniń ertesine Qyzyl­or­dadan Shahızada Ábdikárimov telefon shaldy. “1991 jylǵy 2 qazandy esińizge túsirińizshi!” – deıdi. “...Toqtar Áýbákirovtiń ǵaryshqa ushqan kúni ǵoı”, – deımin men. “Qaraǵashtyń kóleń­kesine soldat ústelderin qaz-qatar tizip jiberip, jýrnalıster japa-tarmaǵaı jaıǵas­qan baspasóz máslıhaty she?” Árıne, esimde... Suraqtar qarsha borady. Jaýap berýshi úsheý – Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazar­baev, Avstrııanyń federaldi Kansleri Frans Vranıskıı, Reseı Prezıdenti Borıs Elsın­niń ózi “keshirimdi sebeptermen” kele almaı, eldiń atynan arnaıy jibergen tótenshe ókili ­– Ivan Sılaev. Dú­nıe­niń tórt buryshynan jınalǵan 40 jýrnalıstiń ishindegi eń “qyzyq ári qıyn suraq” “Baı­qońyr” telearnasynyń tilshisi Shahızada Ábdi­kárimovtiki boldy. Tilshi polıgonnyń basyn­daǵy sańyraýqulaqtaı qap­ta­ǵan ıadrolyq bal­lıstıkalyq zymyran­dardyń bolashaq taǵdyry qalaı sheshilmek degen saýal tastady. Shyny kerek, munda ǵaryshtyq ushyrý aılaǵynan tys keńestik áskerı ballıs­tıkalyq zymyran ushyratyn qupııa strategııa­lyq 9 baza baryn kóbimiz sonda bildik. Ǵarysh aılaǵynyń kelisim-shartpen qazaqtyń enshi­sine baıaýlap ótý kúnderi júrip jatqan. Nur­sultan Ábishulynyń jaýaby bylaı bolyp keldi: “Biz Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn jabý arqyly dúnıe júzine ózimizdiń beıbitshil, ádiletshil, álemdik qaýymdastyqpen ynty­maqtas el ekenimizdi dálel­dedik. Endi, mine, Baı­qońyrdy mem­le­ket­tik menshigimizge aınal­dyryp, táýelsiz elimizdiń tutastyǵyn, ab­solıýttik órkenıetti saqtaýǵa múddeligimizdi ta­nyt­­tyq. Al, ıadrolyq oq­tum­syǵy bar zy­my­ran­­darǵa kelsek, biz olardy birin qaldyr­maı Reseı­ge qaıtaramyz. Kórshimizdiń ıadro­lyq oq­tum­syqtardy alyp tastap, zymyrandardy beı­bit maqsatqa paıdalanamyz degen ýádesi bar...” Elbasy sóziniń sońyn ala Reseıdiń mem­l­e­ket­tik quzyrly azamattary, ǵaryshtyq-áskerı sa­lanyń generaldary álgi saýalǵa tolyqtyra jaýap berýge tyrysyp baqty, biraq til­shi­lerden mundaı “shabýyl” kútpese kerek, sirá, sóz­­deri qojyrap, abdyrap qaldy. Ás­kerı­lerdiń “m­iń­girlegenin” túsinbegen “Baıqońyr” te­le­arnasy­nyń tilshisi saýaldy endi Qazaqstan Pre­zıdenti­ne baǵyttady: “Nuraǵa, sol ıadro­­lyq zy­my­randardy Baıqońyrmen birge Qazaq­stannyń menshigine alyp, ózimizge qaldyrsaq bolmaı ma?!” Áli esimde, Prezı­dentimiz: “Shahızada, sura­ǵyń óte oryndy, olardy ózimizde nege qaldyrýǵa bolmaıtynyn oraıy kelgende ózińe ońashalap túsindirip beremin!” dep rııasyz jy­mıyp, tilshi jigittiń kóp jaıt­tardan habardar ekendigine súısine, jylyushy­raı jaýap qatty. “Oıy júrdek, sózi túıdek-túıdek, júrgen jeri dúrmek” Shahızada Ábdi­kárimovpen Almaty­daǵy ýnıversıtet aýdı­torııa­synan keıin óz basym ekinshi ret Baı­qońyrda, osylaısha kezdes­kenmin. Ony qalaı umytaıyn?! Mobıldi telefon tutqasynyń arjaǵynan Shahızadanyń ádettegi ekpindep sóıleıtin etene tanys daýsy qulaǵymdy jaryp barady: “Keshegi ushpaı jatyp jarylyp, masqara bolǵan belarýstardyń “Dnepr” ǵaryshtyq zymyrany degenińiz... sol baıaǵy-y, 91-shi jy­ly konve­r­sııa­lanǵan ıadrolyq zymyrandar! Ame­rı­ka­lyq­tarǵa kádimgi “Satana” daqpyr­tymen málim bolǵan “SS-20” degen ballıs­tıkalyq keńestik qarýlar. Sonyń atyn ózger­tip, qarýdyń kúshin beıbit maqsatqa paıda­lanbaq bolǵan bulardyń nıetteri túzý-aq edi. Biraq, eskiniń aty – eski, syr berdi. Baıqa­dyńyz ba?! Bári de bar bolsynshy, Qarmaq­shynyń ústinen, men týǵan aýyldyń týra tóbesinen aýyp baryp qulady emes pe. Ja­nymdy belarýstardan ary aýyrtyp turǵany osy jaıt. Qazaqqa bul qasiretti zymy­randardan qutylatyn kún qashan týady, aǵataı-aý, aıtyńyzshy?!.” Shahızada Ábdikárimovtiń janaıqaıyn uqqandaımyn. Jer astyna jasyrynǵan ke­ńestik ıadrolyq tajal oqtarynyń áli de taýsyl­maǵanyna, jýyq arada tuqymy tuzdaı quryp túg­e­sil­meı­tinine nalydym. Dala­myzda bur­shaqtaı shashylyp túsip jatqan geptıldiń aıyqpas qasire­tin búkil qazaq bolyp túsinetin dárejege je­tip te qaldyq emes pe. Júregim syz­dap, árip­tes­pen birge muńaıdym... “Ár qazaq – meniń jalǵyzym...” “Ár qazaq ­– meniń jal­ǵyzym...” Osynaý jyr jolyn aýzynan únemi tastamaı júretin Shahızada Saǵıtjannyń qazasynda da dáp bir “Satana” Qarmaqshydan asyp qulaǵandaı alaburtyp tolqyǵan. Saǵıtjan Bermaǵambetov “Qoǵam” telekompanııasynyń jas jýrnalıs­teriniń biri edi... Dál búgin Astana men Alma­tynyń telearnalarynda Shákeńniń sheberlik­taný tárbıesinen ótken, “Qoǵamnyń” stýdııa­sy­nan boılaryna qan júgirtip úlgergen qanshama jýrnalıstiń jalyndap júrgenin sanamalap, dáriptemeı-aq qoıalyq. Degenmen, Saǵıtjannyń jóni bólek-tin. Halyqaralyq aqparattar jelisiniń (AQSh) semınar-trenınginiń eki márte tańdaýly dıplomanty atanyp úlgergen jas daryn “Qoǵamnyń” keshki jańalyqtaryn jedel daıarlap, kóp jaǵdaıda ony ózi júrgizetin. Isi shıraq, qalamy júırik tilshige oblystyq ákimdik quda túsip, attaı qalap aldy. Shákeń de qansha qımaǵanmen ekeýara jeke áńgime barysynda: “Aǵa, jýrna­lıstik ómirdi san qyrynan baıqap kóreıin, “Qoǵamǵa” qaıtyp oralamyn, kórińiz de tury­ńyz...” degen sózine ılanyp jastyń jolyn bógemeı, aqjol tilegen. Sol kóktemde Syrdyń sýy da arnasynan qaıta-qaıta asyp, eldi dúrliktirdi. Oblys ákiminiń baspasóz hatshysy asaý ózenniń arnasyn baqylap júrgen tikushaq urynǵan kezdeısoq apattan qaza tapty. Túńlik­ten kún kórsetip, tútikten sý bersem de, Kór­set­peýim kerek pe edi-aı, men ony eshkim­ge!.. dep óleńdetip kóńil aıtyp, júregimen jylaǵan telekompanııa dırektorynyń kóz jasyn súrt­kenin kórgenmin. Mektep jasynan tele­stýdııa­nyń esiginen engizip, ýnıversıtet bitir­genshe bas-kóz bolyp, qadaǵalap jol siltep, jón kórsetip otyrǵan áriptes aǵasy ótkir jastyń bolashaǵyna zor úmit artyp júrýshi edi... Almatylyq jýrnalıst Hylcha Ismaı­lo­va­nyń Amerıkaǵa barǵan joljazbasyn oqydym. О́ziniń saparlas áriptesteri – eki qazaq jýr­nalısiniń qylyǵyna tamsanypty. Qazaq­stan­nyń BAQ ókilderi amerıkalyq jyltyraqtar­dy qýyp, qyzyqtap júrgende, qyzylordalyq “Qoǵam” telekompanııasynyń jýrnalısi Baıan Qultanova men beıneoperatory Ǵalymjan Qojaqovtyń muhıt asyp ketken qazaq sábılerin izdep, sharq urǵanyna iltıpat tanytypty. “Olar degenderine jetti”, – dep túıindegen tilshi, áriptesteriniń Vashıngton men Nıý-Iorktegi otbasylardan 6 birdeı qazaq balalaryn taýyp qana qoımaı, olardyń atajurtynda izdeýshi-suraýshysy bar degen qoǵamdyq pikir týdyryp ketkenin súısine dáripteıdi. Sońǵy 8 jyldyń ishinde kásibı-shyǵarmashylyq turǵyda “Qoǵam” telekompa­nııa­symen úzbeı qatynasyp, ujym músheleri­men jaqyn aralasyp júrgendikten de bul oqıǵaǵa ishim jylyp qaldy. Ol jaıynda keshikpeı jýrnalıstıka ilimin oryssha alyp, qazaqsha jazatyn “Qoǵamnyń” búgingi “arda­geri” sanala­tyn belgili telejýrnalıst Baıan Qul­tanovanyń óz aýzynan estidim: “Alys sapardyń aldynda bizdi Shákeń shaqyrdy: “Ata-baba aıaǵy baspaǵan jerge birinshi bara jatyrsyńdar, ýaqyttaryń tyǵyz... túsinemin, biraq, Aq-Baıash, aınalaıyn, tıtteı ýaqyt tapsańdar, Amerıka asyp ketken beıkúná qazaq búldirshinderin izdep kórińdershi, o beısharalardyń kúni ne boldy eken?” degen. Aldymyzda bizdi ne kútip tur­ǵanyn bilmesek te, buıymtaı bizge oı saldy. AQSh-ta ózimizdiń elshilik pen jergilikti mý­nı­sı­palıtetti qolqa­lap, bos ýaqytymyzda ba­lalarǵa izdeý saldyq! Elge oralyp arnamyzdan amerıka­lyq qazaq sábı­leri týraly áserli sıýjetter tarattyq. Shá­keń: “Bizdiń jýr­na­lıs­termen “Sı-En-Endegi” áriptesteri báse­ke­lesip kórsin endi, bálem...” dep sondaı ma­sattanyp júrdi. Bul taqyrypty ózim aýyzdaryna shaınap salyp berip em demedi...” Kompanııadaǵy ózinen basqa 46 qyz ben jigitke jasap otyrǵan qamqorlyǵy bir basqa, jýrnalıstik sheberlik dáristerin kez kelgen sátte jaı-kúı talǵap jatpaı, tura qalyp oqyp jiberetin elgezektigin aıtsaıshy, bul Shákeńniń, shirkin! Jalpy “Qoǵam-TV” jigitteri men qyzdarynyń uıymshyldyǵy men ulttyq rýhynyń kúshtiligine, jańaǵa ynty­zarlyǵyna óz basym erekshe tántimin. Kásibı mindetine tas-túıin, isine myǵym ujym san ret shyǵarmashylyq básekede baq synap, táýelsiz Qazaqstanmen 10 jyldan asa árip­tes­tik rýhta keletin AQSh-tyń Halyq­aralyq damý agent­tiginiń (IýSAID), ózge de sheteldik uıymdar­dyń granttaryn utyp aldy. Árıne, mundaı álemdik televızııalyq jobalarǵa Qazaqstan boıynsha kemi 20 úmitker-telestansa qatyna­sady. Solardyń ishinde qazaq tildi “Qoǵam­nyń” tasy talaı ret órge domalady. Halyq­ara­lyq quzyrly komıssııa eń aldymen báı­gege qosylǵan tele­kom­pa­nııa­nyń tehnıkalyq qýatyna, efırlik aýqymyna, medıa keńis­tiktegi tájirı­be-táli­mi­ne, árıne, kúndelikti aqparat taratýdaǵy ábjildigine qadalyp turyp mán beredi. Grant berýshi mártebeli uıym­dardyń talabynan shyǵyp, nazaryna ilikse, demek, “Qoǵamnyń” ýaqyt kóshinen kesh qal­ma­ǵany! Sol ýaqyt kóshi týraly Shahızada Ábdikárimovtiń ózi bylaı deıdi: “Dúnıejúzi bo­ıyn­sha qanshama BAQ, jekelegen jýrnalıs­ter, tipti, basqa da sala­lyq uıym-mekemeler qazir dál osyndaı irili-usaqty granttarmen kúnin kórip otyr. Eń qyzyǵy, jańa kezeńniń jańasha talap­tarynan kóbimiz álige deıin beı­habarmyz...” Tele­kompanııa Qyzylorda obly­sy ákiminiń jyl saıyn talǵap-taldap, tara­zylap, jergilikti BAQ ókilderine beretin qar­jylyq grantynan da qur qalyp kórgen emes. Ol qarajat telearnadaǵy eń úzdik tilshilerdiń jalaqysyna jyl boıy qosylyp turady. Sandyq televızııa, qazaqshań qalaı bolar eken?! Telekompanııa basshysynyń oń qoly – Tursynhanym Jelderbaeva ujymdaǵy shyǵarmashylyq istiń uıytqysy hám úıles­tirýshisi, bir sózben aıtqanda búginginiń Do­malaq anasy. Sol qoly – ınjener-elek­tronshy Murat Shalabaev barlyq aýdıo-vıdeo júıeni táptishtep, tap-tuınaqtaı tár­tip­te ustaıdy. Qyzdary efırdegi bııazy qylyǵymen qýantsa, “sen tur, men ataıyn” jigitteri attan túspeı, aýyl men qalany sharlap keshki jańa­lyqty jandandyryp júr. Izbasar shákirt­teriniń julqynysy men telekom­panııasynyń talpynysyna ishteı “tifálap” kóńili tolatyn medıa-magnattyń oıy men sanasyn tolǵan­dyryp júrgen bir jaıt bar. Ol – ómirge sandyq televızııa júıesiniń kelýi... Osy kúnge deıin alys-jaqyn sheteldiń esigin ashýǵa qumartyp kórmegen Ábdikárimov, reseılikterdiń sandyq televızııa jelisine kóshýge oraı Hanty-Mansy aımaǵynda ótkizgen alǵashqy tájirıbe dáristerine ókil jibermeı, ózi baryp qatysty. Kóp jaıtty kóńiline túıip, kóp jaıttan kóńili kúpti qaıtty. 2011 jyldan Qazaqstanda tuńǵysh ret Qaraǵandyda habar taratýdyń sandyq júıesi ekonomıkalyq negizde qolǵa alynbaq. Jańa tásildiń tehnıkalyq ozyq úlgisine óz basynyń daýy joq. Qyzylordalyq tele­mamandy alańdatatyny – “shyǵymy az” qazaq­sha habarlardyń STS jaǵdaıynda ora­my asa zor mýltıpleks jabdyǵynyń jumy­ryǵyna juq bolmaı qala ma degen qaýip. Osy oraıda, men de óz basym habardar júrgen bir jaıttardy ortaǵa jaıyp salyp kóreıin. Tashkenttik áriptesim Nasyreddın Na­zarov: “Ýaı, aǵa, sizderde tamasha ǵoı, tama­sha...” dep qansha tamsanǵanmen, ózderiniń televızııa isinde jan-jaǵyndaǵy kórshi elder­d­en kósh ilgeri keletinin jasyrmaıdy. Onyń aıtýynsha, budan birneshe jyl buryn, Islam Kárimovtiń aýyzeki nusqaýymen barlyq qalam ustaǵan, saladan habary bar jýrnalısterge ózbek kórermen­derine arnap memlekettik arna­larǵa laıyqty teleserıal­dar jazý tap­syrylǵan. Jalpy, búgin­de Azııa qurlyǵynyń bul aımaǵynda úndilerden soń ózbek fılm­deriniń alda keleti­nin jurt moıyndap ta qaldy. Moıyndaǵysy kelmeı­tinder bar. Qazirgi ózbek telearna­laryndaǵy ana tilindegi habarlardan tys sol... serıal­dardyń asta-tók molshylyǵy sandyq televı­zııaǵa saqadaı-saı daıyndyqtyń aldy bolsa kerek. О́zbekter taıaýda sandyq televı­zııaǵa koreılik tehnolo­gııamen kóshpek. Shákeń ashynyp otyr: “Qo­ǵamnyń” qorjyny toly, aldyn ala daıyn­dyǵymyz da bar. Al, elimizdegi ataǵy dardaı-dardaı telestansalar onsyz da úńireıip turǵan qazaq efırin nemen toltyrmaq, árıne, oryssha habarlarmen! Qazaqsha habarlarǵa naǵyz sýsaý sonda bastalmaq...” Túıin ...Caıasatker ári bıznesmen, salıqaly da salaýatty astanalyq bul azamat dál ózine, dál osyndaı usynys jasaıdy-aý degen oı úsh uıyqtasa túsine kirmepti. Shahızadanyń qapelimde aýzyna sóz túspeı, kúmiljı berdi. Syrbaz jigit aǵasy bolsa “...mıllıondy esepshotyńyzǵa salyńyz, telarnany maǵan satyńyz” dedi sózin nyqtap. Áńgime AQSh dollary haqynda bolyp tur. Bıznes adamyn bul qylyǵy úshin kinálaýǵa bolmas, naryq zańy solaı. Ábdikárimovtiń esine osydan on jyl burynǵy oqıǵa tústi. Búgingi bıznesmen aldyńǵy áperbaqan qaltaly áriptesine qa­ra­ǵanda sypaıy bolyp shyqty, “tipti qa­la­sańyz, óz baǵańyzdy aıtyńyz, oılasyp kó­reıik” dep bar mádenıetimen qıylyp-aq tur. Túnimen kirpik ilmedi... Kóz aldynda ózi úkilep-baptap júrgen 46 qyzmetkeri qaz-qatar tizilip turdy da aldy! Biraq... “Az aqsha usynyp turǵan joq, Almatydan gıpermar­ket, Astanadan sýpermarket satyp alsań da jetedi. Janyńa tynyshtyq kerek bolsa, sáti keldi. Alaquıyn shapqylaı bermeı, jy­ryńdy jaz da shalqańnan túsip jat, shaıyr Shahızada! Namysty qaıtesiń, qazaqtyń telearnasy she­telge de satylyp ketti emes pe. Oǵan qaraǵan­da...” degen ázázil oı da qylań berip qoımaı­dy. “Bizdiń telekom­panııa­myzdy bulaı baǵala­ǵanyńyzǵa zor rahmet. Jańa joba bastaǵan edik, sony júzege asyrýǵa daıyn­dalyp jatyrmyz. Qazaqstanda alǵash­qy­lardyń biri bolyp arnaǵa jańa tehnologııa satyp alǵan edik deıin... Túý, munyń bárin... baıandaýdyń qajeti ne?! Qysqasy, ıegińiz qyshymasyn degen bir-aq sózben jaýap qaıtarǵan jón-aý!” Kenet óziniń júregine ǵana etene jaqyn bula kúsh keýdesin kernep, atoı sap bergeni-shi... Kirpigimnen aı­dy uzatyp túnimen, Burylsyn dep ońǵa isim, – Ońashada óz keýdeme úńilem, Bútin be dep besiktegi bolmysym!? Tań syz bergen sát edi... Ol ana sútimen daryǵan tazalyǵyn saqtap qalǵanyna qatty qýandy. Tynymsyz tirshiliktiń aqparattyq aptasynyń aldyndaǵy tátti uıqyda jatqan Shahızada “Qoǵamynyń” órenderi bul oqıǵadan múldem beıhabar bolatyn... Talǵat SÚIINBAI, Qyzylorda.