Memleketti kásibılendirý – Ult Josparynyń lokomotıvi

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda memleketti kásibılendirý máselesine jan-jaqty toqtalǵandyǵy belgili. Osy másele jóninde Parlament Májilisiniń depýtaty Ersultan BEKTURǴANOVPEN áńgimelesken edik. – Elbasy «Ult Jospary – qazaqstandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda memleketti kásibılendirýge ba­symdyq berip otyr. Endeshe, eń aldymen «Memlekettik qyz­met týraly» jańa Zańnyń qa­byl­danýy týraly aıta ketseńiz? – Memleket basshysynyń maqalasynda memleketti kási­bılendirýdiń alǵashqy bolyp aıtylýynyń ózi onyń qan­shalyqty mańyzdy ekenin ań­ǵartady. О́ıtkeni, Elbasy aıt­qandaı, birinshi reforma – «Memlekettik qyzmet týraly» jańa Zań negizinde memlekettik apparattyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Beınelep aıtqanda, memleketti kásibılendirý Ult Josparyn júzege asyrýdyń lokomotıvi ispetti. Al «Memlekettik qyzmet týraly» alǵashqy zańnyń qabyl­danǵanyna da jıyrmashaqty jyl bolypty. «Elý jylda – el jańa» demekshi, sodan beri qoǵam ózgerdi, memleketimiz de órleý jolyna tústi, ekonomıkalyq ósimge qol jetkizildi. Elimiz aldyna taǵy da asqaraly mindetter qoıyp otyr. «Memlekettik qyzmet týraly» jańa zańdy qabyldaý da «100 naqty qadam» Ult Josparynda aıtylǵan memlekettik apparatty kásibılendirýge baǵyttalady. – Endi qabyldanǵan zańnyń erekshelikterine toqtalsańyz. – Memlekettik qyzmetke kirýdiń ózi úsh satydan turýy jáne tómengi laýazymnan bastalýy, talapkerlerdiń synaq merziminiń 3 aıdan 6 aıǵa deıin uzartylýy, sonymen qatar, qyzmetkerlerdiń qyzmette joǵarylaý úshin tómengi laýa­zymdaǵy jumys ótiliniń bolý kerektigi, mansaptyq modelge kóshýimiz – memlekettik qyz­mettiń deńgeıin jańa bir satyǵa kóteretini sózsiz. Jańa úsh satydan turatyn irikteý júıesi, merıtokratııa qaǵı­dattary negizinde qyzmettegi joǵarylaý memlekettik qyzmet­tiń sapasyn odan ári arttyra túse­di. Zańdy qabyldaý barysynda qoǵamdyq pikirdiń arqaýyna aınalyp, buqaralyq aqparat quraldarynda jıi synalǵan má­selege de mán berildi. Iаǵnı, endi basshylar qyzmet aýystyrǵanda apparattarda bolatyn aýys-túıis azaıyp, turaqsyzdyqqa jol berilmeıdi. Zańǵa sáıkes, jańa basshy ózimen birge keńesshisin, kómekshisin jáne hatshysyn ǵana jańa qyzmet ornyna ala barýyna múmkindik berilgen. – Syn demekshi, memlekettik qyzmetke «parashıýtpen túse­tinder» týraly da jıi syn aıtylady emes pe? – Iá, buryn-sońdy tájirıbesiz adamdardy memlekettik qyzmetke ákeldi degen syn jıi aıtylatyn-dy. Osyny joıý úshin mansaptyq model engizilip otyr. Basqalaı aıtqanda, jańa zańǵa sáıkes memlekettik organdardaǵy bosa­ǵan laýazymdarǵa, onyń ishinde joǵary qyzmetke birinshi kezekte sol organdaǵy qyzmetshilerdiń kirý múmkindiginiń bolýy, ár­túr­li joldarmen jumysqa ke­letinderge tosqaýyl qoıyp, bi­likti kadrlardyń bolashaǵyna senimdiligin arttyryp, qyzmettik ósýine jol ashady. – Memlekettik qyz­met­shi­lerge eńbekaqy tóleýdiń jańa júıesi qalaı rettelmekshi? – Bul másele jóninde de Elbasynyń mazmundy maqa­lasynda jan-jaqty aıtylady. Memleket basshysynyń aıt­qanyndaı, barlyq memlekettik qyzmetshilerdi tolǵandyratyn, bilikti mamandar qabyldaýǵa da tikeleı áser etetin eńbekaqy máselesi de zańda sheshimin tapty. Jalaqy deńgeıi, qyzmetshiniń isteıtin jumys sıpatyna, kóle­mine jáne nátıjesine baılanysty bolady, materıaldyq kómekpen qatar, buryn memle­kettik qyzmette bolmaǵan bonýs­tyq tólem engizildi. Ár toqsan saıyn memlekettik qyzmetshiniń jumysy baǵalanyp, jyldyń aıaǵynda sonyń nátı­jesi shyǵarylady. Bir qyzmet­tegilerdiń ózi eńbeginiń baǵa­lanýyna oraı ártúrli mólsherde bonýs alýy yqtımal. О́ıtkeni, ózine júktelgen mindetti árbir qyzmetshi ártúrli deńgeıde oryndaýy múmkin ǵoı. Jańa zańdaǵy basty jańalyqtyń biri osy. – Memlekettik qyzmetshiniń mansaptyq ósý deńgeıine jańa talaptar qoıylady eken. Bul qandaı talaptar? – Bizdiń áńgimemizdiń ózegi bolyp otyrǵan Elbasynyń ma­qa­lasynda bul týraly «Mem­lekettik qyzmetke ornalasý tek keshendi irikteý men jumysty tek tómengi laýazymdardan bas­taýdyń nátıjeleri boıynsha múmkin bolady», dep naqty aıtylǵan. Sondaı-aq, maqalada memlekettik qyzmetshiniń man­saptyq ósýiniń basty sharty jumys tájirıbesi bolatyndyǵy da aıqyn kórsetilgen. Buryn memlekettik qyz­met­shiler árbir úsh jyl saıyn tıesili attestattaýdan ótkizilip turatyn. Al jańa zańǵa sáıkes memlekettik qyzmetshiniń eńbegi jyl saıyn joǵary baǵa­lanyp otyrsa, attes­tattaýdan ótkizilmeıdi. Zańǵa engizilgen talaptyń biri – memlekettik qyzmetshilerdiń jazý qabileti esse jazý arqyly tekseriledi. Bul halyqaralyq tájirıbede keńinen qoldanylady. Keıde test suraqtaryna tolyqtaı jaýap bergen talapkerdiń má­tin jazýǵa kelgende shorqaq ke­letinderi de az emes. Sol se­bep­­ti esse jazý da memlekettik qyzmetshiniń mátin jazý qabiletin baǵamdaýǵa septigin tıgizedi. – Aldaǵy ýaqytta memle­kettik qyzmetke ornalasý ke­shendi irikteý men jumysty tómengi laýazymnan bas­taý nátıjeleri boıynsha múm­kin bolatyn kórinedi. Bul mem­lekettik qyzmetke tamyr-tanys­pen ornalasýdyń aldyn alady dep oılaısyz ba? – «Ult Jospary – qazaq­s­tandyq armanǵa bastaıtyn jol» atty maqalasynda Elba­sy bul týraly túıindi pikirin bil­dirdi. «Meniń Jarlyǵymmen Memlekettik qyzmet isteri jó­nindegi mınıstrlik, onyń qury­lymynda – Jemqorlyqqa qarsy is-qımyldyń ulttyq bıýrosy quryldy. Osylaısha, tek memlekettik qyzmet júıesi ǵana emes, sondaı-aq, jemqorlyqqa qarsy is-qımyl tanytatyn, ıaǵnı jemqorlyq kórinisteriniń barynsha aldyn alýǵa baǵdarlanǵan júıe de jań­ǵyrtylyp otyr». Qysqasy, budan bylaı tamyr-tanysqa ıek artý múmkin emes degen sóz bul. – Memlekettik emes sek­tordaǵy basqarýshylar qatary­nan azamattar men sheteldik menedjerler memlekettik qyz­metke tartylǵan kúnde «kól­­deneń kók attylar» enip ketip júrmeı me? – Zań sheńberinde sheteldik menedjerlerdi, jekemenshik sektoryndaǵy úmitkerlerdi, bilikti azamattardy qyzmetke tartý arqyly memlekettik qyzmettiń ashyq ta básekege qabiletti júıe ekendigi dáleldenedi. Biz Ult Josparyna sáıkes aldymyzǵa álemdegi damyǵan 30 eldiń qa­taryna ený jóninde maqsat qoıyp otyrmyz ǵoı. Sol se­bep­ti sheteldik menedjerlerdi shaqyryp, solardyń biliktiligin, tájirıbesin keńinen paıdalanýǵa múmkindik berilip otyr. Árıne, olar ashyq konkýrs arqyly jáne Kadr saıasaty jónindegi ult­tyq komıssııanyń sheshimi boıynsha kelisimsharttyq ne­gizde qabyldanady. Ulttyq ko­mıssııanyń quramynda Prezıdent Ákimshiliginiń basshysy, onyń orynbasarlary, Parlament palatalary tóraǵalarynyń orynbasarlary sııaqty laýazymdy tulǵalar bar. – «B» korpýsyna kiretin memlekettik qyzmetshiler jó­ninde keńirek aıta ketseńiz. – Elimiz boıynsha 99 899 memlekettik qyzmetshi bolsa, sonyń myńǵa jýyǵy ǵana saıa­sı qyzmetshiler men «A» kor­pýsynyń qataryna enetinder. Qalǵan qyzmetshilerdiń barlyǵy «B» korpýsyn quraıdy. Elba­synyń atalǵan korpýs sanatyn­daǵylardyń jalaqysyn 30 paıyz­ǵa kóterý jóninde aıtqan sebebi de sol. Memleket basshysynyń ma­qa­­lasynda aıtylǵandaı, eń­bekke aqy tóleýdiń jańa júıe­si engizilgennen keıin «B» kor­pýsynyń ákimshilik mem­lekettik qyzmetshilerin jańa biliktilik talaptaryna sáıkestigi boıynsha keshendi attestattaýdan ótkizý josparlanǵan. Taǵy bir tilge tıek etetin má­sele – qyzmetshilerdiń bilik­tiligin 3 jylda bir retten kem bolmaıtyndaı etip mindetti arttyryp otyrý zań turǵysynan bekitildi. Memleketti kásibılendirýde biliktilikti arttyryp otyrýdyń mańyzy joǵary ekendigi sózsiz. – Jas mamannyń, ıaǵ­nı jo­ǵary oqý ornyn bitirgenderdiń memleket­tik qyzmetke ornalasýyna qanshalyqty múmkindigi keńeıdi? – Memlekettik qyzmet tiz­besinde árbir memlekettik qyzmet túrine qoıylatyn talaptar bar. Osy talaptarǵa oraı joǵary oqý ornyn bitirgen jastardyń ózi bitirgen mamandyǵyna sáıkes jalpy konkýrs negizinde memlekettik qyzmetke ornalasýyna múmkindigi mol. – Jańa zańnyń aıasyn­­­­da memlekettik qyzmetshiler úshin qandaı da bir jeńildikter qarastyrylǵan ba? – Jeńildik degende aldymen zańdarǵa jeke-jeke baǵa berýdiń alynyp tastalǵanyn aıtar edim. Birinshiden, endigi jerde talapkerler berilgen test suraqtarynyń 60-70 paıyzyn meńgergendigin dáleldese jetkilikti. Ekinshiden, memlekettik qyzmetshi óziniń er­teńgi mansaptyq ósýin aldyn ala kórip otyrady. Úshin­shiden, basqarý júıesindegi azamattardyń tájirıbesin tıimdi paıdalaný úshin «A» korpýsy sııaqty «B» korpýsy ishindegi basshylyq laýazymdary arasynda rotasııalaý júrgiziledi. Mysaly, óńirde jumys isteıtinder ortalyqqa, al ortalyqtaǵylar óńirge baryp tájirıbe jınaqtaı alady. Zań boıynsha bekitilgen taǵy bir úlken jeńildik – rotasııalanǵan qyzmetshilerge qyzmettik páter berý qarastyrylǵan. – Memlekettik qyzmetshiler memlekettik saıasatty júzege asyratyndar, onyń damýyna qaltqysyz qyzmet etetinder bolyp keledi. Al solardyń mem­lekettik tildi meńgerýi zańda qarastyrylǵan ba? – Memlekettik qyz­met­shilerdiń testileýden ótý barysynda mem­lekettik tildi meńgerýge qa­tysty suraqtar qamtylady. Soǵan jaý­ap berý kerek. Tilge qatysty ta­ǵy bir talap, esse jazý barysynda talapkerdiń memlekettik tildi qanshalyqty meńgergendigin saraptaýǵa bolady. Komıssııanyń osyǵan qaraı sheshim qabyldaýǵa, memlekettik tildi erkin meńgergen talapkerge basymdyq berýine múmkindigi bar. – Elbasy óz maqalasyn­da aıt­qanyndaı, mansap­tyq ilgerileýdiń basty sharty jumys tájirıbesi bolyp esepteledi. Endeshe, memlekettik qyzmetshiler eńbegine qaraı baǵalanady dep aıtýǵa bola ma? – Memlekettik organdar basshylarynyń psıhologııasy da ózgerdi. Talap joǵary, apparat yqsham. Onyń ústine memlekettik organnyń óziniń qyzmeti de jyl saıyn baǵalanyp otyrady. Sol sebepti kásibı apparatty qalyptastyrýǵa, bilikti qyzmetshilerdi qabyldaýǵa bas­shylardyń ózderi de múddelilik tanytady. Memlekettik qyzmetke qa­tys­ty bir derekke toqtala keteıin. О́tken jyldyń jel­toqsan aıynda jarııalanǵan konkýrsqa bir orynǵa 30 talapker tapsyrypty. Buryn ári ketkende bir orynǵa 10 adam básekege túsetin edi. Budan, jańa zańnyń qabyldanýyna oraı azamattar tarapynan memlekettik qyzmetke degen qyzyǵýshylyqtyń arta túskenin aıqyn ańǵarýǵa bolady. Básekelestik bar jerde bilikti kadrlardy irikteýdiń paıdasy mol. Kásibılerden qu­ralǵan apparat memlekettiń de mártebesin asqaqtatatyny anyq. Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń maqala­syn oqy­­ǵannan keıingi oıymdy tó­mendegishe túıinder edim: «5 ınstıtýttyq reformany júzege asyrý boıynsha 100 naqty qadam» – Ult Josparyn oryndaýdyń praktıkalyq kezeńinde mem­leketti kásibılendirý qazaq­standyq armanǵa jetýdiń sheshýshi tetigi bolady. Iаǵnı, osy maqsatqa bi­likti mamandardyń eńbegin baǵalaý arqyly qol jetkizemiz dep oılaımyn. Áńgimelesken Ǵabıt ISKENDERULY, «Egemen Qazaqstan».