Ásili, ár adamnyń boıynda qandaı da bir qasıet bolady. Sol qasıetti der kezinde ustap, júre kele baǵalaı, baǵamdaı bilse Alla túrli sebeptermen jolyn ashyp turatyny taǵy bar. Bir múshel jasynda el aýzyna ilinip, qasıettiligi urpaqtan urpaqqa aıtylyp kele jatqandardyń biri Kóten táýip. El aýzynan jıylǵan derekterge súıensek, táýip Jetisýdyń jeti ózeniniń biri Lepsiniń boıynda ómir súrip peshenesine jazylǵan emshilik, kóripkeldik, jaýyrynmen ashatyn boljamshylyq, baqsylyq, qobyzshylyq sekildi qudirettiń kúshimen qonǵan qasıetti baǵalapty. Jaýgershilik zamanda qıyndyqtarǵa moıymaı el súıenishine, aqylshysyna aınalypty. Sóıtip, halyq jadynda jazylyp qalypty. «Jetisý ensıklopedııasynda» «Kóten táýip, Jalańash áýlıe (1709-1810) – Jetisý óńirine belgili emshi, kóripkel. El aýzyndaǵy áńgimelerde Abylaı hannyń úsh áýlıesiniń biri delinedi. Kezinde áıgili Bógenbaı batyrdyń jaý naızasynan bolǵan aýyr jaraqatyn áýlıe emdep jazǵan. Lepsi kentinen 28 shaqyrym jerde Qysqash taýynyń bókterindegi jyńǵyl, sekseýilden salynǵan burynǵy zıratynyń ornyna 1994 jyly kesene turǵyzyldy» dep jazylǵan.
Kóten táýiptiń taǵy bir qyry shyn kóńilimen syıynyp, qazaqy yrymmen zıratyna kelgen adamnyń ómirde joly ashylady eken. Oǵan dáleldi alystan izdemeı búginde joǵary laýazymdy qyzmet istep, tasy órge domalap turǵan bir azamatty aıtýǵa bolady. Ol Kóten táýip arýaǵyna táý etken soń joly ashylyp, búgingi bıikke kóterilgenin halyq aıtyp júr.
Jalpy, tarıhta Kóten táýip esimdi eki kisi bolǵan. Ekeýiniń de súıekteri Jetisýda jatyr. Biri Almaty oblysy, Aqsý ózeni boıyndaǵy mataı rýynan shyqqan emshi Kóten táýip Baıǵotanuly. Ol kisiniń emshiligi sol únemi at ústinde júrgendikten tik ishek aýrýyna dýshar bolatyn Qabanbaı batyrdyń jaýyngerlerin emdegen eken. Al ekinshisi osy maqalaǵa arqaý bolyp otyrǵan sadyr rýynan shyqqan áıgili Kóten táýip Qońyrbaıuly. Bul kisiniń asqan qobyzshy bolyp, tipti bir alaman báıgege qobyzyn qosyp bas báıgeni utyp alǵany, qazaqtar men jońǵarlardyń arasyndaǵy sheshýshi bir soǵys aldynda jońǵardyń áskerı bekinisiniń ǵana tóbesine aspannan qara bultty úıiriltip nóserlete jaýyn jaýǵyzyp, qutyn qashyrǵany, sol jońǵarlardyń sáýegeıleriniń mysyn basyp otyrǵany, syrqatyna em izdep alys-jaqynnan tipti, Syr boıynan Jetisýǵa jetken naýqasqa bir jasaǵan emi qonǵany týraly aqıqattar qara sózben de óleń órnekterimen búgingi kúnge jetken. Sonyń bárin súzip alyp tobyqtaı túıin jasaǵanda, óz zamanynda eli, jeri úshin aıanbaǵan Kóten táýip Qońyrbaıuly atty áýlıege búgingi urpaq qandaı qurmet kórsete aldy degen saýal aldan shyǵady. Jýyrda Taldyqorǵan qalasynyń turǵyny Arǵynǵazy Syzdyqov Almaty oblysy, Sarqan aýdany, Qarashyǵan aýyldyq okrýgi, Muqan Tólebaev aýylynyń 22 qarııasy bas qosyp, osy eldi mekende paıdalanylmaı bos turǵan balabaqsha ǵımaratyn halyq qajettiligi úshin Allanyń jerdegi úıi Kóten táýip atyndaǵy meshitke aınaldyrý jóninde tıisti oryndarǵa usynys túsirgenderin aıtty. Qarjylaı kómek kórsetýge nıet etken azamattar bolsa J/K «Kóten Táýip Ata» degen dóńgelek móri bar esep shot ashylǵan № KZ 659982 TB 0000305710 BIK bank : TSESKZKA BIN bank: 130241000992 Taldyqorǵan qalasy AO «Sesna Bank»). Qoryta aıtqanda, osynaý ıgilikti isten ımanjúzdi jandar shet qalmas dep oılaımyz. Mundaıda iske sáttilik tilep tileýqor bola bilý de adamı qundylyqty tanytary anyq.
Nurbol ÁLDIBAEV,
«Egemen Qazaqstan».
Almaty oblysy.