Kórnekti ǵalym, Semeıdegi Abaı murajaıyn qurýshy, Qazaqstannyń tuńǵysh Ánuranynyń avtory, aqyn, aýdarmashy, Alash arystarynyń izin jalǵastyrýshy, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Qaıym Muhamedhanovtyń týǵanyna 100 jyl tolýy atalyp ótýde.
Qasıetti ólkede dúnıege kelip, halqymyzdyń baı aýyz ádebıetimen sýsyndap ósken Qaıym, ásirese, Abaı, Shákárim, Muhtar shyǵarmashylyqtaryn zerttep, zerdelep, oıyna túıip ósti. Semeı pedagogıkalyq ınstıtýtynyń fılologııa fakýltetin úzdik bitirgen bolashaq ǵalym uzaq jyldar osy oqý ornynda qazaq ádebıeti tarıhynan dáris oqydy. Zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy Muhtar Áýezovpen ómiriniń 20 jyldan astam ýaqytynda birge bolyp, keleshek ǵylymı-zertteý jumysyna baǵyt-baǵdar aldy. Muhtar Áýezovtiń keńesimen «Abaıdyń aqyndyq mektebi» taqyrybyn zerttep, kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Uzaq jyldar Abaıdyń ómiri men shyǵarmalarynyń jazylý tarıhyn zerttep, uly aqyn poezııasynyń tekstologııasyn jasady.
О́mirindegi kórgen beıneti men zeıneti baǵalanyp, 1996 jyly 30 jeltoqsan kúni Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń qolynan Memlekettik syılyq aldy. Sonda Qaıym: «Men jasym toqsanǵa aınalǵanda mynadaı qurmetke bólenem dep oılaǵan joq edim. Qudaı buǵan da jetkizdi», dep tebirendi.
Ǵalymnyń týǵanyna 100 jyl tolýyna oraı elimizde kóptegen sharalar ótýde. Respýblıkamyzdaǵy eń kóne mýzeılerdiń biri Semeıdiń oblystyq tarıhı-ólketaný mýzeıi qorynda Qaıym Muhamedhanovtyń 30-dan asa jeke qujattary men óziniń tutynǵan zattary saqtaýly. «Jaqsynyń aty ólmeıdi, ǵalymnyń haty ólmeıdi» dep halyq danalyǵynda aıtqandaı, Qaıym Muhamedhanovtyń murasy bolashaq urpaqqa ónege ekeni daýsyz. Ǵalymnyń mereıli kezeńine arnap, mýzeıde «Qazaqtyń uly Qaıymy» atty tarıhı-tanymdyq kesh bolyp ótti. Keshke qatysýshylar ǵalym ómiriniń ár qyryna toqtalyp, ónegeli ómirinen syr shertti. Semeıdiń Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıteti janyndaǵy «Shákárimtaný» ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aqmaral Smaǵulova «Qaıym Muhamedhanovtyń shyǵarmashylyǵy men ómirbaıany» taqyrybynda qorǵaǵan kandıdattyq dıssertasııasy arqyly ulaǵatty ustazdyq joly men ǵulama ǵalymdyǵy jaıynda áńgimelese, tarıhı máselelerge qalam tartyp júrgen ǵalymnyń shákirti Qusmılııa Nurqasym Qaıym atanyń Alash ádebıeti rýhynda tárbıelengen qaıratker ekendigine toqtaldy. Qaıym Muhamedhanovtyń óleńderi, poemalary, aýdarma óleńderi óz aldyna bir tóbe. Onyń aqyndyǵy jaıynda respýblıkalyq «Abaı» jýrnalynyń bas redaktory, aqyn Muratbek Ospanov sóz etti.
Qaıym Muhamedhanovtyń HH ǵasyrdyń kórnekti tulǵalarymen alysqan hattary kitap bolyp jaryqqa shyqqan. Osy «Qaıym Muhamedhanov «Hattar sóıleıdi» kitabynda otandyq tarıh pen ǵylym, ólketaný men mádenıet týraly, Karlagta ótkizgen aýyr repressııa jyldary jaıly faktiler keltirilgen. Kesh sońynda atalmysh kitapty balasy Degdar Qaıymuly mýzeı qoryna tapsyryp, mýzeı mamandaryna alǵysyn bildirdi.
Keshte Abaıdyń «Jelsiz túnde jaryq aı», «Segiz aıaq», «Kózimniń qarasy» sııaqty Qaıymnyń súıip tyńdaıtyn ánderi shyrqaldy.
Lázzat ÁLJAN,
Semeıdiń oblystyq
tarıhı-ólketaný
mýzeıiniń bólim basshysy.