Halyqaralyq uıymdar baıqaýshylary

Olardyń qyzmetin uıymdastyrýdyń negizgi qaǵıdattary qandaı? Keshe Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Ta­tıana Ohlopkova buqaralyq aqparat quraldary ókilderine brıfıng ótkizip, 2016 jylǵy 20 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń jáne máslıhattarynyń depý­tat­taryn saılaý kezinde halyq­aralyq uıymdardan baıqaý­shylar mıssııasynyń qyz­metin uıymdastyrýdyń negizgi qaǵıdattary jóninde baıandap berdi. «Saılaýdy baıqaý saılaýǵa degen ulttyq jáne halyqaralyq senimdi nyǵaıtýǵa yqpal etetinin eskere otyryp, Qazaqstan óz mindetterin oryndaı otyryp, 2016 jylǵy 20 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń jáne máslıhattarynyń depýtattaryn saılaýǵa baıqaýshylar ınstıtýtyn ashty, – dedi OSK múshesi osy týraly. – «Saılaý týraly» Zańǵa sáıkes halyqaralyq baıqaýshylar Syrtqy ister mınıstriniń nemese QR Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń resmı shaqyrýy boıynsha, sondaı-aq, Ortsaılaýkom bergen halyqaralyq baıqaýshynyń akkredıttelgeni jóninde kýálik bolǵan kezde, al sheteldik BAQ ókilderi QR Syrtqy ister mınıstrliginiń akkredıtteý týraly kýáligi bolǵan kezde baıqaýdy júzege asyra alady». T.Ohlopkovanyń toqtalyp ótkenindeı, halyqaralyq baı­qaýshylardyń qyzmetin mate­rıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý olardy jibergen shet memlekettiń nemese halyqaralyq uıymdardyń qarajaty esebinen nemese baıqaýshynyń jeke qarajaty esebinen júzege asyrylady. Atalǵan ereje halyqaralyq qujattarda kórsetilgen. «Qazaqstanda 2016 jylǵy 20 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtattaryn saılaýdy baıqaýdy úsh halyqaralyq uıymnyń mıssııasy júzege asyrady, – dedi ol. – Atap aıtqanda, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń (EQYU) Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary jónindegi bıýrosy (DIAQB) – 1999 jylǵy prezıdenttik saılaýdan bastap, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy – 2004 jylǵy Májilis depýtattaryn saılaýdan bastap jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymy – 2007 jylǵy Májilis jáne máslıhattar depýtattaryn saılaýdan bastap júzege asyryp keledi». «Saılaýdy baıqaý saılaýǵa degen ulttyq jáne halyqaralyq senimdi nyǵaıtýǵa yqpal etetinin eskere otyryp, Qazaqstan óz mindetterin oryndaı otyryp, 2016 jylǵy 20 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń jáne máslıhattarynyń depýtattaryn saılaýǵa baıqaýshylar ınstıtýtyn ashty, – dedi OSK múshesi osy týraly. – «Saılaý týraly» Zańǵa sáıkes halyqaralyq baıqaýshylar Syrtqy ister mınıstriniń nemese QR Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń resmı shaqyrýy boıynsha, sondaı-aq, Ortsaılaýkom bergen halyqaralyq baıqaýshynyń akkredıttelgeni jóninde kýálik bolǵan kezde, al sheteldik BAQ ókilderi QR Syrtqy ister mınıstrliginiń akkredıtteý týraly kýáligi bolǵan kezde baıqaýdy júzege asyra alady». T.Ohlopkovanyń toqtalyp ótkenindeı, halyqaralyq baı­qaýshylardyń qyzmetin mate­rıaldyq-tehnıkalyq qamtamasyz etý olardy jibergen shet mem­lekettiń nemese halyqaralyq uıymdardyń qarajaty esebinen nemese baıqaýshynyń jeke qarajaty esebinen júzege asyrylady. Atalǵan ereje halyqaralyq qujattarda kórsetilgen. «Qazaqstanda 2016 jylǵy 20 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Par­lamenti Májilisiniń depýtattaryn saılaýdy baıqaýdy úsh halyqaralyq uıymnyń mıssııasy júzege asyrady, – dedi ol. – Atap aıtqanda, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymynyń (EQYU) Demokratııalyq ınstıtýttar men adam quqyqtary jónindegi bıýrosy (DIAQB) – 1999 jylǵy prezıdenttik saılaýdan bastap, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy – 2004 jylǵy Májilis depýtattaryn saılaýdan bastap jáne Shanhaı yntymaqtastyq uıymy – 2007 jylǵy Májilis jáne máslıhattar depýtattaryn saılaýdan bastap júzege asyryp keledi». Budan keıin OSK múshesi osy úsh mıssııanyń árqaısysyna toqtalyp ótti. Onyń atap ótýinshe, saılaýdy baıqaý jónindegi mıssııa – DIAQB qyzmetiniń neǵurlym aýqymdy nysany. Onyń quramyna sarapshylardyń negizgi toby, uzaq merzimdi jáne qysqa merzimdi baıqaýshylar kiredi. Mıssııanyń quramynda, sondaı-aq, EQYU Parlamenttik Assambleıasynyń, Eýropa Keńesi Parlamenttik Assambleıasynyń, Eýropalyq Parlamenttiń jáne basqa da parlamenttik uıymdardyń delegasııalary bolýy múmkin. «DIAQB-nyń kez kelgen deńgeıdegi saılaý­dy baıqaýǵa mandaty bar, – dep jalǵastyrdy sózin T.Ohlopkova. – EQYU/DIAQB mıssııasynyń basshysy Borıs Frles Ortsaılaýkom tóraǵasy Q.Turǵanqulovpen 2016 jylǵy 17 aqpanda bolǵan kezdesýde EQYU/DIAQB mıssııasy jergilikti saılaýdy baıqaýdy júzege asyrmaıtynyn málimdedi. EQYU baıqaýshylarynyń qyzmeti saılaýdy baıqaý jónindegi nusqaýmen reglamentteledi». Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi habardar etkendeı, TMD baıqaýshylary úshin negiz qalaýshy qujat 2004 jylǵy 26 naý­ryzda Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń sheshimimen bekitilgen prezıdenttik jáne parlamenttik saılaýdaǵy TMD-dan baıqaýshylar mıssııasy týraly ereje bolyp tabylady. TMD mıssııasynyń quramyna TMD Parlamentaralyq Assambleıasynyń, Belarýs jáne Reseı odaǵy jınalysynyń, Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymy Parlamenttik Assambleıasynyń delegasııa­lary kire alady. «Al ShYU baıqaýshylary óz jumysynda Syrtqy ister mınıstrleriniń 2006 jylǵy 15 mamyrdaǵy sheshimimen bekitilgen prezıdenttik jáne parlamenttik saılaýdaǵy, sondaı-aq, referendýmdardaǵy Shanhaı yntymaqtastyq uıymynan baıqaýshylar mıssııasy týraly erejeni basshylyqqa alady, – dedi T.Ohlopkova. – TMD-dan jáne ShYU-dan baıqaýshylar mıssııasynyń jergilikti saılaýdy baıqaýǵa mandaty joq, olar prezıdenttik, parlamenttik saılaý­dy jáne referendýmdardy ǵana baıqaýdy júzege asyrýǵa quqyly». Atap óteıik, 2005 jyly BUU qabyldaǵan Halyqaralyq baıqaýshy tártibiniń kodeksi baıqaýshylardan qorytyndylar shyǵarý kezinde baıqaý dáldigi men kásibılikti qamtamasyz etýdi talap etedi. Uqsas talaptar EQYU/DIAQB-nyń saılaýdy baıqaý týraly nusqaýlarynda, Táýelsiz Memleketter Dostastyǵy, Shanhaı yntymaqtastyq uıymy baıqaýshylarynyń mıssııalary týraly erejeler de bar. Mıssııalar saılaýdy ázirleý men ótkizý barysynda Ortsaılaýkomǵa aralyq esepterin jibere alady. Saılaý naýqany aıaqtalǵan soń EQYU/DIAQB mıssııasy baspasóz máslıhatynda aldyn ala tujyrymdar men qorytyndylar týraly málimdemesin jarııa etedi, al saılaý úderisi aıaqtalǵannan keıin shamamen eki aıdan soń ol qorytyndy esebin jarııalaıdy. TMD-dan jáne ShYU-dan baıqaýshylar mıssııasy ádette baspasóz máslıhatynda saılaýdy baǵalaý jóninde qorytyndy málimdemesin jarııa etedi. OSK múshesi T.Ohlopkova sóziniń sońynda baıqaýshylardy akkredıtteý jaıynan da habardar etti. «Búginde Ortsaılaýkom Syrtqy ister mınıstrliginiń usynymy boıynsha EQYU/DIAQB mıssııasynan 40 baıqaýshyny jáne TMD baıqaýshylar mıssııasynan 12 baıqaýshyny akkredıttedi, – dedi ol. – EQYU/DIAQB mıssııasynyń quramynda 400-den astam, TMD-dan baıqaýshylar mıssııasynyń quramynda 300-den astam, ShYU mıssııasynyń quramynda 10-nan astam baıqaýshynyń kelýi kútilýde. Al Syrtqy ister mınıstrligi qazirgi kezde sheteldik BAQ-tyń 99 ókilin akkredıttedi. Halyqaralyq baıqaý saılaý úderisi týraly ekijaqty bilim jáne aqparat almasýdy qamtamasyz etedi. Berik halyqaralyq qatynastar men yntymaqtastyqty ornatýǵa járdemdesedi». Álısultan QULANBAI, «Egemen Qazaqstan».