«Qazaq qyzdary, sizderge aıtamyz...»

Elimizdiń ar-ojdany, kelbeti bolyp sanalatyn qyz balalardyń orny qashanda joǵary. Qazaq halqy qyz balasyna asa erekshe meıirimmen, il­tıpatpen qaraǵan. Qyz tárbıesi – ulttyń tárbıesi, tektiligi, abyroıy. О́kinishke oraı, «Qyzǵa qyryq úıden tyıym» degen san ǵasyrlardan mıras bolyp kelgen tamasha tárbıe tetigi búginde isten shyǵyp qalǵandaı áser bar. Qazirgi tańda qoǵamda keıbir uıatsyz sylqymdardyń, ardan bezgen «túngi kóbelekterdiń», óz balasyn op-ońaı ólimge qıǵan bezbúırek bıkeshterdiń kesirinen bútin «Qazaq qyzy» degen ǵajap atqa daq túsip turǵany qynjyldyrady-aq. Rasynda, bul dabyl qaǵatyn ulttyq másele. Esterińizge sala ketsek, aǵa basylym «Ege­men Qazaqstan» gazetiniń 5 aqpandaǵy sanynda Gúlaıym Shyntemirqyzynyń «Qazaq qyzdary shekten shyǵyp júr...» degen maqalasy jarııalanǵan bolatyn. Ultty ulyq etetin dúnıelerdiń qadiri qasha bastaǵan ýaqytta jazylǵan bul maqala «bes saýsaq birdeı emes qoı» deıtin barsha qazaq qyzdaryna oı salǵany anyq. Osy jarııalanymǵa baılanys­ty tek qana qyz balalar bilim alatyn, erteńgi ult tárbıeshilerin, shańyraq shyraqshylaryn daıarlap shyǵaratyn Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıteti janyndaǵy «Qyz Jibek» klýbynda bir top belsendi stýdentter alqaqotan áńgime barysynda keńirek talqylaý ótkizip, óz oılaryn ortaǵa saldy. Endi jazylǵan jaıǵa oraı qyzdardyń pikirlerin tyńdaıyq... Marjan AHTAEVA, Qaz­Mem­QyzPÝ jastar saıasatyn damytý bó­liminiń basshysy: О́tkenniń en­shisindegi jaqsy dúnıeni keleshektiń kemesine salyp, ulttyń ulylyǵyn tanytatyn ıgiliktiń barlyǵy da umyt qalmaýy úshin tárbıege mán berý kerektigin túsinemiz. Árıne, burynǵy qazaq turmysyndaǵy kıim kıis, syrt kelbet dál búgingi qo­ǵamda tolyqtaı saqtalady dep aıtý qıyn. Biraq ulttyq ustanym, minez-qulyq, ıman men ıba – jalpy adamdyq bolmys kez kelgen qyz balanyń boıynda bolýy tıis. Biz «uıat bolady», «ákeńe aıtam» degen syndy «táıt!» deıtin eskertpelermen-aq tárbıeniń tizginin myqtap ustaǵan analardyń urpaǵy eke­nimizdi jáne sol ádisti búginde qol­da­nýdy esten shyǵaryp alǵandaımyz. «Egemen Qazaqstan» basylymyndaǵy «Qazaq qyzdary shekten shyǵyp júr» atty maqala arqyly jetkizgen janaıqaı – avtordyń ultqa janashyrlyǵy dep bilemin. «Oı túbinde jatqan sóz sher tolqytsa shyǵady» degen. Attyly aı­lyq jol júretindeı jer kólemimizdi aıtqanda kóńilimizdi keremet maqtanysh qanshalyqty kernese, sol aıshylyq alys jerdegi ulttyń súıegine, barlyq qa­zaq qyzynyń aryna daq bolyp basylatyndaı sýyq habardy estigende son­shalyqty kúıinetinimiz anyq. Sondaı jan túrshigerlik aqparattyń barlyǵyn derlik tizip jazyp, kóptiń kókeıindegi oıdy dóp basqan maqala sanasynda sańylaýy bar jastarǵa, olardyń júris-turysyna, ómirge degen kózqarasyna áser etse eken deımin. Tazalaǵan jer ǵana taza bolmaıdy, kirletpegen jer taza. Osyny umytpa­ıyq. Sebebi, biz Qyzdar pedagogıkalyq oqý ornyndamyz. «Qazaqtyń qyzdary qandaı?» degende jurtshylyqtyń nazary eń aldymen bizge aýady. Bizdiń júzimiz jarqyn, eńsemiz tik, ar-ojdanymyz taza bolsa, sapaly bilim alýǵa umtylsaq, qatarlastarymyzdan bastap izimizden erip kele jatqan zamandas ápke, qurby, sińlilerimizdiń bárin tek jaqsylyqqa úndesek, tamshydaı úlesimizben teńizdeı ıgilikke bastarymyz anyq. Janerke SERIKOVA, jastar isi jónindegi komıtet tóraıymy: «Ashy bolsa da, shyndyq qymbat» deıdi. Búgingi zamannyń zobalań áreketteri men jaǵa ustarlyq jaǵdaılar qyzdar arasynda keń etek alyp ketkeni kóńil qulazytady. Talaı qyzǵaldaq qyzdar jat qylyqty ádetke aınaldyryp, jarqyn bolashaqty emes, buldyr tuıyqqa, laı tuńǵıyqqa bet alyp bara jatqandaı. Qyzǵa tyıym jasaıtyn babalar sóziniń quny túsip, qyryq úı túgili, tórt úıden de tyıym ete almaıtyn jaǵdaıǵa túsken shanyraq shyrǵalańy jetip jatyr. Ult ulylyǵyn jalǵastyratyn ur­paq alyp kelýshi jandardy jaman­dyqqa jibermeı, maıda urpaq qalyp­tastyrmaýdyń joly men san suraqqa jedel jaýap taýyp, ýshyqqan derttiń aldyn alý qajettiligi qaı-qaısymyz úshin de paryz. Zaman ózgerdi degenmen, zamandy jasaıtyn adam ekendigin esten shyǵarmaý kerek. Kez kelgen ortada ardyń baǵasyn oılaý kerekpiz. Kez kelgen jas kópshilik oryndarda, mýzyka tyńdap, demalýǵa, bı keshterindegi sa­ýyq­qa qatysar, biraq ol ishimdik iship, shylym shegip erekshelenýmen jalǵaspaý kerek. Zııan ekenin dáriger de, muǵalim de, tipti, kúndelikti aqparat alatyn ınternet te aıtyp jatyr. Tek qulaq assaq bolǵany. Sara JÚNISBEK, jastar isi jó­nindegi komıtet hatshysy, 2-kýrs stýdenti: Kez kelgen máseleni ár qy­rynan qaraý kerek. Qazir jalǵyzbasty analar, ekige aıyrylǵan otbasylar óte kóp. Ákesiz ósken er balalar qyzdardyń aldyndaǵy jaýaptylyqty sezinbeı, ómirge tym jeńil qaraıtyn shyǵar. Áke­niń qamqorlyǵynan bólek, er azamat etip ósiretin, úlgi bolatyndaı tulǵalyq qasıetin sezinbegen jigitter qyzdardy oıynshyqtaı kóretin shyǵar? Bálkim, ákesiz ósken, otbasynda ata-ananyń tur­­mystyq qarym-qatynasyn kórmegen qyzdar turmys qurý, otbasyly bolý op-ońaı dep qaraıtyn shyǵar? Kóp jaǵdaıda eshkimge syr bildirmeı júrgenimen, erte eseıgisi kelip, elikteıtin shyǵar? Degenmen, san saýaldyń barlyǵynyń jaýaby tárbıege tireletini anyq. Ata-ájesiniń de, áke-sheshesiniń de tárbıesin kórip, tolyq otbasynda meıirimmen ósken balalardan oǵash qylyq shyqpaıtynyna senemin. Bizde tárbıeniń osy jaǵy aqsap jatqandaı. Sebebi, áleýmettik jeli arqyly ońaı ta­nysý, romantıka kútken jyldam kezdesý, eshteńeniń baıybyna barmaý – jas­tardyń jaýy, osy. «Qyzdy aýyldyń ıtteri qabaǵan keledi» degendeı, ata-analarda talap kúshti bolýy kerek. Olarǵa kóz qýanyshtary qaıda barǵany, ne istegeni jaıynda esep berip turý kerek jáne bul talap bólek otaý quryp, jeke otbasyly bolǵansha árdaıym oryndalý kerek dep esepteımin. Qazyna NURMAHANOVA, «Qyz Jibek» klýbynyń tóraıymy: Qazaq qyzy degende qos burymymen, búrmeli kóılegimen, júzinde ıba men uıat taby bar arýdy elestetetinbiz. Al qazir she? Ult­tyq kıimdi emes, jalpy kelbetti alaıyq. Biz naǵyz qazaq qyzyn saqtaı aldyq pa? Bizge qarap jaqsynyń jalǵasy dep qýana ala ma? Osy suraqtar qyzdardy qatty mazalaýy tıis. Menińshe, qyz tárbıesine qatysty ashyq jumys isteıtin ortalar kerek. Máselen, bizdiń «Qyz Jibek» klýby osyndaı maqsattan quryldy emes pe?! Naǵyz qazaq qyzyn qalyptastyrýda birimizge birimiz áser etý úshin bas qosyp, pikir almasyp, ónegeli áıel tulǵalar­men kezdesip, aqyldaryn tyńdap, tolǵan­dyryp júrgen suraqtardy ortaǵa salyp, birge jumys atqaryp jatyrmyz. Arýdyń atyna kir keltirmesin degen tilekpen júrmiz. Sondyqtan, bul ózekti jaılardy nazardan tys qal­dyr­maı, maqalada kóterilgen kereǵar dúnıelerdi barlyq ýnıversıtetterde talqylaýymyz kerek dep esepteımin. О́ıtkeni, bizdiń «Qyz Jibek» klýbynyń ıdeıasy kóptegen óńirlerge transformasııalanyp, sol jerlerde osy attas klýbtar jumys istep jatqanyn bilesizder. Sol klýbtarmen birigip, atalǵan merezdi sylyp tastaý úshin kúresýimiz qajet. Bizde qoǵam emes, adam ózgergen. О́ıt­keni, qoǵamdy jasaıtyn adam. Kez kelgen adam ózine shań jýytqysy kelmeıdi. Keshke deıin qaraǵany ınstagram, «qalaı azamyn» dep baqqany tarazydaǵy kılogramm, jasandy kir­pik, tatýaj jasap, qysqa kóılek kıip qydyrýdy oılaǵan sylqymdar jeterlik. Sol sııaqty jigitter de bar. Qoǵamdaǵy jaıttardy estip óz qan­dastarymdy jaman atqa qımaımyn. Biz eliktemeıtinge elitip, uqsaıtyn jan­­ǵa umtylmaı júrgen sııaqtymyz. Barlyǵyna bir jaýap: HHI ǵasyr. Zaman­dy biz jasaımyz. Osy kezde jaman aty­myzben saqtalmaý úshin, adam degen atqa laıyq bolý úshin arzan oıyn-kúlkimen altyn ýaqytty óltirgenshe, bilim jolyn qýaıyq. Baǵıla AǴAIDAR, «Parasatty NLO» pikir-saıys klýbynyń mú­shesi: Jańalyqtarda, áleýmettik jeli­lerde qaptaǵan qazaq qyzdarynyń qyl­mysyn qopara bergenderdi ultynyń bolashaǵyna nemquraıly qaraıtyn adam dep baǵa beremin. О́ıtkeni, túzetýge tyrysý, kúresý degenimiz kinásin betke ba­­sý emes-ti. Qyz balasy bolǵandyqtan ár qazaqtyń qyzyn aqtaýǵa, túsinýge tyrysamyn. Qolynda quraly bar ekiniń biri dattap, qaralap jaza bergennen qoǵamdaǵy bul qara daq óshpeıdi. Biz aldyn alýdy oılaýymyz kerek. Ǵalamtor degen ǵajaıyptyń ke­ri áseri bar. Aqparatty tez alýǵa múm­kindik beretin ınternette áleý­mettik jeli­lerdiń jumysy kúshti. Ata-analar bir sát bolsyn, vırtýaldy álemde ne bolyp jatyr dep oılanyp kórý kerek. Qyzymen ashyq áńgime júrgizbegennen keıin, neniń durys, neniń burys ekendigin ózi sheshpekke umtylǵan jastar durys joldan taıyp jatyr ma dep de oılaımyn. Áke men uldyń, sheshe men qyzdyń arasynda syrlas qarym-qatynas bolsa, kez kelgen dúnıeni aqyldasý arqyly sheshe alsa, otbasylyq másele jalpaq jurtqa jaıylmas edi, tipti, ókindirer oqıǵalar da bolmas edi. Qazaqta er azamat qyz balasynan bir saty joǵary turǵan. Joǵary tur­ǵandyǵynyń belgisi, tektiliginiń teńi retinde qyz balasyn qadirleı bilýi der edim. Erlerimiz tektilikten aıyrylmasyn, joǵary turǵan satysynan túsip qal­masyn. Ardaq ÁZIMHAN, «Parasatty NLO» pikir-saıys klýbynyń pre­zıdenti: Maqalada aıtylǵan jaıttar biz ómir súrip otyrǵan qoǵamda bolyp jatyr. Biz syrttaı baqylaýshy ǵana emespiz, sol qoǵamnyń múshesimiz. О́kinishtisi sol, kináli de, aıyptaýshy da óz otandastarymyz, óz qazaǵymyz, qan­dastarymyz. Estigende shoshydyq. Buǵan bala-shaǵa úshin dep tań atqannan kesh batqanǵa deıin nan taýyp júr­gen áke-shesheniń, álde mekteptegi mu­ǵalimniń qaısysyn kinálaımyz? Joq, bir adamnyń moınyna arta salýmen, ózimizden alystatýmen másele sheshile qoımaıdy. «Tárbıe – tal besikten» deıdi emes pe, sábı kezinen tárbıe berilse, kóńil bólinse, múmkin bul jaǵdaılar bolmas pa edi. Tipti, bolmaǵanda, ózińdi óshi­retin emes, ósiretin ortany, dostardy durys tańdaý kerek shyǵar. «Aqyldy qyz bilimge jú­giner, aqymaq qyz sózge iliner» degendeı, qazaq qy­zyn abyroısyzdyqtan saqtaýǵa kúsh salaıyq. Bul oqıǵalardan sabaq alyp, ápke-sińlilerimizben, qurbylarymyzben etene jaqyn, ómi­rimizdiń jaqsy bolýyna sebepshi bolaıyq. Mine, osyndaı pikirlerin ortaǵa salǵan Qyzdar ýnıversıtetiniń stý­dentteri «Egemen Qazaqstan» gazeti bul maqalany der kezinde jarııalap otyr» degen toqtamǵa kelip, tyǵyryqtan shyǵý joldaryn qarastyrdy. Jastardyń paıymdaýynsha, ulyn narǵa, qyzyn arǵa balaǵan Alash jurtynyń aldynda turǵan osynaý úlken qaýiptiń aldyn alý ár otandasymyzdyń mindeti. Tal­qylaýdy Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Áıel – besik ıesi. Demek, áıeldiń jaıy túzelmeı, besigimiz túzelmeıdi, besigimiz túzelmeı – elimiz tolyq túzelmeıdi» degen pikirimen qo­ry­tyndylaǵan stýdentter ýnıver­sıtettiń «Qyz Jibek» klýby se­kildi túrli oblystarda ashylǵan qyzdarǵa arnalǵan ortalyqtardaǵy qurbylaryn qyz tárbıesine qatysty shuǵyl talqylaýlar uıymdastyrýǵa, aǵartý sharalaryn júzege asyrýǵa sha­qy­rýyn biz de qup kórdik. Al, siz ne aı­ta­­syz, ardaqty oqyrman, qalyń kópshilik?..  Jazyp alǵan Qorǵanbek AMANJOL, «Egemen Qazaqstan».  ALMATY.