Týrızm salasyn damytqan kásipker

Elbasy Nursultan Nazarbaev otandyq týrızmdi kóterý qajet­tigin, bul salanyń baǵyn ashatyn ózimizdiń jergilikti kásipkerler ekendigin talaı jıyndarda aıtty. Týrızm demekshi, alda jazǵy demalys maýsymy. Demalys qar­sańynda ony qalaı tıimdi ótkizýge bolatyndyǵyn ár otbasy ózinshe josparlaıdy. Bir qyzyǵy, bizdiń elde demalys maýsymy bastalar-bastalmastan Túrkııa eline degen suranys joǵary bolady eken. Osylaısha shetelderdegi týrızm elimizden baryp demalýshylardyń arqasynda órlep, órkendep shyǵa keledi. Al bizde she? Qazaqstan 30 ozyq eldiń qataryna qosylmaq, olaı bolsa, elimizdegi týrızm sapaly túrde damıtyn jaǵdaıǵa jetken sııaqty. Biraq, bul salaǵa ózindik úles qosyp, tańnyń atysy, kúnniń batysy talmaı eńbek etip júrgen kásipkerlerdiń sany, shyny kerek, saýsaqpen sanarlyqtaı ǵana. Sebebi, Qazaqstan onyń ishinde Semeı óńiri qysy kópke sozylatyn Arqa jerine jatatyndyqtan, týrızm negizinen jazǵy maýsymda jaqsy damıdy. Sondyqtan da, bul kúnderi ekonomıkanyń týrızm bıznesi salasyna júreginiń túgi bar, batyl jandar ǵana barýda. So­lardyń biri kásipker Isaǵalı Omaralınovtiń týrızm salasyna kelgenine shırek ǵasyrǵa jýyq ýaqyt bolypty. Ol aıdyn­dy Ala­­kól jaǵasyndaǵy eń úlken demalys keshenin salyp, kelip demalamyn deýshilerge tazalyq pen muqııattylyqtan bastalǵan bar­lyq jaǵdaıdy jasap qoıǵan. Onyń «Áıgerim» dep atalatyn demalys orny Alakóldegi eń iri keshen. Munda tynyǵýshylarǵa ba­rynsha qolaıly múmkindik jasalǵan. Tipti, otbasylyq sán­di kottedjder de salynǵan. Al olar­dyń sapasy shetelderdegi de­malys oryndarynan esh kem emes. Bir sózben aıtqanda, «Áı­gerim» qazaqstandyqtar ǵana emes, she­teldik qonaqtardy da qa­byldaýǵa saqadaı saı ázir. Demalys ornyn ne sebepten «Áıgerim» atadyńyz, dep suradyq kásipker aǵamyzdan. – Jaqynda Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn toıladyq qoı, – dedi áńgimeni áriden bastaǵan Isa­ǵalı Qalımusauly, – Elbasynyń usy­­ny­symen toılanǵan osynaý mereıli toı aıasynda Abaıdyń 170 jyldyǵy da atalyp ótildi. Qaraýylda ótken Abaı toıynda Qazaq handyǵyna úles qosqan qolbasshy, bahadúr Mamaı batyr Jumaǵululyna eskertkish ashtyq. Osy iske muryndyq bolǵan Tur­synǵazy Músápirbekovke rahmet. Osy Mamaı batyrdyń úlken uly Jıenshoradan men tarasam, ekinshi uly Baıshoradan uly Abaıdyń súıikti jary Áıgerim týǵan. О́zimniń qyz balam dúnıege kelgen kezde atyn Áıgerim dep qoıdym, Áıgerim apamyzdyń qurmetine. Bul zamanda Áıgerim esimdi qyz balalar óte kóp ekendigi janymdy jadyratady. Osynyń ózi bizdiń Abaı eline degen qurmet. Qyzym týǵan kezde ne kerek, týrızm salasyndaǵy kópten armandap júrgen bıznesim de ór­lep, órkendeı bastady. Árıne, qıyn­dyqtar kóp. Bul salada jumys isteý úshin aqsha tabamyn, paıda jasaımyn degennen góri óz elińniń patrıoty ekendigińdi alǵa qoıýyń kerek. Alakól Qazaqstandaǵy kól­derdiń ishindegi jalǵyz te­reń sýly ǵajaıyp kól. Keńes Odaǵy kezinde Máskeý Alakól ja­ǵasynan Ǵaryshkerler úıin salyp, jerge oralǵan ǵaryshkerlerdi boılaryndaǵy radıasııalyq zattardan aryltý úshin Alakólge túsirgen eken. Ǵalymdar Iýrıı Gagarın bastaǵan ǵaryshkerlerge eń paıdaly taǵam qazaqtyń qurty dep tapsa kerek, ǵaryshta júrgende de jeı beredi. Osydan kelip bizdiń qazaq halqynyń ulylyǵy oıyńa oralady. Kúni keshe Qarakereı Qa­banbaı batyr jasaǵymen Ala­kólde bolyp, batyrlar kóldiń tuzdy sýyna shomylyp, jaralaryn jazǵan, sol babalardyń súıikti asy qazy-qarta, et, qurt-irimshik emes dep kim aıtady?! KSRO kezeńinde Alakólde Ishki ister mınıstrligi, jol qurylysy vedomstvosy sııaqty úkimettik oryndar qonaqúıler saldy. Biraq onyń bári qarapaıym halyq úshin qoljetimdi bolmady. Al endi, búginde «Áıgerim» demalys ornyna qarapaıym halyq kele alady. Alakólde júzdegen myń qustar bar, tabıǵaty keremet, qyzǵylt jáne buıra birqazan, suńqyldaq aqqý, aqbas úırek, aqbas tyrna, dýadaq, relıktilik shaǵala, qoqıqazdar bar. Balyqqa da baı Alakólde aq alabuǵa, osman, kóldiń jáne ózenniń kókbasy, sazan, kókserke, móńke balyqtardy kóptep kez­destirýge bolady. Buryndary jaz­­ǵy demalysyn shetelde ótkizý tek baqýatty adamdardyń ǵana enshisine jazylǵan degen túsinik bolsa, qazir bul qate pikir deımiz. О́ıtkeni, Alakóldegi «Áıgerim» demalys ornyna búginde joldama baǵasy qoljetimdi ári munda jaǵajaıda jaǵdaı tolyq jasalǵan. – О́skemen men Semeıden, jalpy, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń barlyq aýdandarynan jalpy jıyny otyzdan astam ardagerlerdi Alakóldegi jańa maýsym saıyn kásipker baýyrymyz Isaǵalı Omaralınov shaqyryp, ár jyl saıyn tegin tynyqtyryp, demaldyrady, – deıdi Semeı qalalyq soǵys jáne eńbek ardagerleri ke­ńesiniń tóraǵasy Amantaı Do­ǵalaqov. Mazmundy kesh, oıyn-saýyqqa deıin uıymdastyryldy. Jomart jan retinde mektep, meshitke, sport mekemelerine de qarjylaı kómek kórsetip, qam­qorlyǵyna alyp otyrǵan Isaǵalı Omaralınovtan úlgi alǵan jón deımiz keıingi jastarǵa. Týrızmdi damytsaq, eli-miz de qosa damıtyndyǵy ras. – Qazirgi kezde el ishinde Ala­kól nemese Býrabaı sııaqty, Qa­zaqstannyń ózge de týrıstik aı­maq­taryna qaraǵanda, Túrkııaǵa jasaǵan týrıstik saıahat arzanǵa túsedi degen saryndaǵy áńgime keń taraǵan, biraq bul durys emes, – deıdi Isaǵalı aǵa, – Alakól den­saýlyqqa shıpa birden-bir meken. Býyn, quıań aýrýlaryna, de­nedegi sýyqty alýǵa taptyrmas em, teri aýrýlaryn jazatyn qara balshyqtyń kózi Alakólde. Alakól bul kúnderi Úkimet nazarynda eken. «Qazseldenqorǵaý» mekemesiniń mamandary keme­ler eki jaǵynan toqtaýǵa múmkin­dik alatyn qurylǵylardy (pır­s­terdi) áli de bolsa kóbeıtý kerek­tigin jobalap otyr. Jaqynda oblystyq máslıhattyń XXXII sessııasynda Alakóldiń jaǵdaıy jáne jaǵajaıy týraly problema qozǵaldy. Jáne Úrjardaǵy áýe­jaı qalpyna kelip, Alakólge baratyn barlyq avtomobıl joldary kúrdeli jóndeýden ótpek. Osyndaı aýqymdy sharalarǵa kásipker retinde atsalysyp, mem­le­ket qazynasyna qarajat quıyp júrgen, halqynyń qalaýly, eli­­niń eleýli azamaty Isaǵalı Omaralınovtiń eńbegi aıtýǵa da, maqtaýǵa da turarlyq ekendigi ras. Raýshan NUǴMANBEKOVA. SEMEI.