* Syrt kóz – synshy

Sananyń damyǵanyn kórsetti Halyqaralyq baıqaýshy, Búkilreseılik qoǵamdyq pikirdi zertteý ortalyǵynyń bas dırektory Valerıı FEDOROV Qaraǵandy qalasyndaǵy №17 saılaý ýchaskesinde oblys boıynsha saıası sharanyń qandaı deńgeıde ótkeni týraly óziniń pikirin bildirdi: – Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi men bar­lyq deńgeıdegi máslıhattar depý­tattarynyń kezekten tys saılaýy Qaraǵandy oblysy boıynsha joǵary deńgeıde uıymdastyrylyp, barlyq halyqaralyq jáne demo­kratııalyq talaptarǵa saı ótti deý­ge berik negiz bar. Eń aldymen, óńir halqynyń saıası turǵydaǵy belsendiligin atap ótkim keledi. О́z basym tańerteńgi ýaqyttyń ózinde keıbir saılaý ýchaskeleriniń aldyndaǵy kezekti kórip qatty tań qaldym. Tańdaýshylardyń bul kúndi shyn mánisinde ha­lyqtyq mere­kege balaýy da qup­taýǵa turarlyq úderis. Men budan Qazaqstan halqynyń óz eliniń bolashaǵyna nemquraıdy qaramaıtyn, saılaý barysynda óz daýystarynyń úlken mańyzǵa ıe ekenine tereń mán beretin asa jaýapty nyshandy baıqadym. Oblys ortalyǵyndaǵy saı­laý ýchaskelerin aralaı júrip men túrli deńgeıdegi baıqaý­shylardyń, saılaýǵa túsip jat­qan partııalardyń ókilderin kóp kezdestirdim. Solardyń birazymen pikir almasqanymda, olar daýys berý úderisiniń, zań erejelerin buljytpaı saqtap, búkpesiz, ádiletti túrde ótip jatqanyn biraýyzdan aıtty. Osy saılaýda Qazaqstan mem­leketi demokratııalyq qoǵam ornatýda ilgeri qadam basqanyn taǵy bir márte dáleldedi. Saılaýǵa bılik partııasy «Nur Otanmen» birge «Aq jol», «Aýyl», JSDP, «Birlik» jáne basqa partııalardyń teń jaǵdaıda túsip, saıası naý­qannyń kórigin qyzdyrýy eldiń ekonomıkalyq jaǵynan ǵana emes, saıası saýattylyq turǵysynan da damyp kele jatqanyn kórsetedi. Men Qazaqstanda ótken bir­neshe saılaýǵa halyqaralyq baı­qaýshy bolyp qatystym. Syrt kóz qashanda synshy, sonda kóńilge túıgenim: Reseıdiń senimdi kórshisi Qazaqstan órkenıet zańymen jan-jaqty ósip-órkendep kele jatqan jas memleket. О́ziniń bolashaǵyna beı-jaı qaraı almaıtyn halqy bar memleket ýaqyt ótken saıyn kúsh alyp, damı túsedi dep oılaımyn. Buǵan men Qaraǵandy oblysy bo­ıynsha ótken osy saılaýda taǵy bir márte kóz jetkizdim.  Jazyp alǵan Qaırat ÁBILDINOV, «Egemen Qazaqstan».  QARAǴANDY.

Qanaǵattanǵandyq sezimmen qaıttyq

Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisi men jergilikti máslıhattardyń depýtattary saılaýynyń ótý barysyn qadaǵalaǵan halyqaralyq Túrkitildes memleketter áriptestigi Keńesi Bas hatshysynyń orynbasary Omer KOJAMAN myrzany áńgimege tarttyq. – Omer myrza, saılaý barysynda neni baıqadyńyzdar jáne jalpy saılaý naýqanynda jıi kezdesetin qatelikter bizde tirkeldi me? – Bizdiń baıqaýshylarymyz Qyzylorda oblysy men Almaty qalasy boıynsha saılaýdyń ótkizilý barysyn jiti qadaǵalap, saraptama jasaýdy ózimizge mindet etip alǵan bolatynbyz. Saılaý úderisiniń belsendi ýaqyty – túske deıingi mezgilde qala boıynsha eshqandaı zań buzýshylyq tirkelgen joq. Negizinen, kóbine mundaı naý­qan­­da kezdesetin jáıt, ol – saı­laýshylardyń bilmestikpen saılaý bıýlletenderin búldirip alýy. Mundaı jaǵdaı bar elde, bar jerde kezdesetin qubylys. Túrkitildes memleketter árip­­testigi keńesiniń baqy­laý­shylar tobyna jetekshilik ete otyryp, sizderde ótkizilgen Par­lament Májilisi men jer­gilikti máslıhattardyń depýtattaryn saılaý úderisi zań aıasynda jáne halyqaralyq ta­laptarǵa saı júrgizilgenin má­limdeımin. Halyqaralyq baı­qaýshylar jınaqtaǵan zertteý­lerge sáıkes, saılaýaldy úgit-nasıhat pen úmitkerlerdiń óz baǵdarlamalaryn keńinen jarııa etýi, saılaýshylarmen kezdesý, tele-radıo jáne baspasóz betterinde úgit-nasıhattyq jobalaryn usynyp, saılaýaldy baǵdarlamalaryn jarııalaýda eshqandaı zań buzýshylyqtar men olqylyqtar baıqalmaǵan. Jáne de halyqaralyq baıqaýshy retinde barlyq úmitkerlerdiń saılaýaldy shtabtarynda senimdi ókildermen kezdesý barysynda taraptardan eshbir aryz-shaǵym túspegenin, memlekettik quqyqtyq jáne zań oryndarynda da bul saıası úderis negizinde zańbuzýshylyq derekteri tirkelmegendigine kóz jetkizdik. Demokratııalyq tańdaý barysynda jasalǵan kóptegen je­ńil­dikter men múmkindikterdiń nátıjesinde bul saılaýdy baqylaý jáne zertteý jumystarynyń óte jemisti bolǵanyn, Qazaqstanda ótkiziletin saıası naýqandarynyń meılinshe zań aıasynda ári ashyq túrde júrgiziletinin tilge tıek ete alamyn. – Saılaý úderisiniń jalpy kórinisinen ózge, daýys berýshilerdiń belsendiligi men yntasy týraly monıtorıng jasaısyzdar ma? – Árıne. Álemde júrip jatqan barsha saıası úderisterge táýelsiz baıqaýshy retinde qatysatyn beldi uıymnyń ókili retinde Qazaqstanda ótken bul saılaýdyń aıaqalysy zańdyq turǵydan bar­lyq taraptar úshin jemisti de tyńǵylyqty júrgizilgenin, qazirgi tańda Qazaqstanda demokratııalyq talaptardyń naqty saqtalatyny men azamattyq qoǵamnyń bekigeni jóninde erekshe toqtalǵym keledi. Táýlik boıyna jumys istep, ózimizge bekitilgen aýmaqtyń barlyq derekterin tirkeı kele Almaty qalasy boıynsha eshbir zańbuzýshylyqtar men teris áre­ketterdiń bolmaǵany jóninde qorytyndy jasadyq. Bizge kelip túsken málimetterge saı, Almaty qalasy men oblys aımaǵynda daýys berýshiler túske deıin óte belsendi saılaý isine qatysqan. Sondaı-aq, túski úzilisten keıingi ýaqytta da daýys berýshiler óziniń azamattyq mindetine belsendiligin tanytqan. Eldegi saılaýshylardyń jas mólsherine erekshe kóńil aý­­darǵan bizdiń baıqaýshylar halyqtyń barlyq ókilderi men jas mólsherlerine qaramastan bul saılaýǵa bir kisideı qatysqany týraly derekterdi de tirkedi. Iаǵnı, bul saılaýǵa halyqtyń basym kópshiligi qyzyǵýshylyǵyn tanytyp, óz mindetine adaldyǵyn kórsete bilgen. Qazaqstan halqy óz tańdaýyn jasaýmen qatar, memleket retinde alǵa qoıǵan bıik maqsattaryna nyq qadam jasap otyr jáne saılaý­­shylar óz yntalylyǵy men demokratııalyq quqyqtaryn tolyqtaı paıdalana alý múmkin­digine ıe ekendigine kóz jetkizdim. – Áńgimeńizge rahmet.  Áńgimelesken Qanat ESKENDIR, «Egemen Qazaqstan».  ALMATY. Sýretti túsirgen Aıtjan Mýrzanov.

Shyn mánindegi halyqtyq merekege aınaldy

Kendi Altaı óńirine alys-jaqyn shet memleketterden 50-den astam baıqaýshy keldi. Solardyń biri – Reseı Federasııasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń ókili Elena ORLOVSKAIа. Jıyrma jyl boıy saılaý úderisterine úzdiksiz qatysyp kele jatqan kánigi maman shyǵysqazaqstandyq saılaýshylardyń belsendiligine tánti bolǵanyn jasyrmady. О́skemen qalasyndaǵy saılaý ýchaskeleriniń birinde reseılik meımanmen az-kem sóılesken edik. Elena ORLOVSKAIа, Reseı Federasııasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń ókili: – Elena Vıktorovna, qazaqta «Syrt kóz – synshy» degen sóz bar. Kórshi elden kelgen meıman retinde elimizdegi Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýy qandaı deńgeıde ótip jatyr dep oılaısyz? – Eń aldymen, Shyǵys Qazaq­stan óńirinde daýys berýdiń óz ýaqytynda bastalǵanyn aıtqym keledi. Mine, qazir tańǵy ýaqyt bolsa da barlyq jerde daýys berý barysynyń qyzý júrip jatqanyn baıqaýǵa bolady. Biz tańerteńnen beri birqatar saılaý ýchaskelerinde boldyq. Ondaǵy saılaý úderisin qadaǵaladyq. Bir qýantarlyǵy, esh jerden zańbuzýshylyqtar, oǵash is-áreketter baıqalǵan joq, zańǵa qaıshy óreskeldikter birde-bir saılaý ýchaskelerinde tirkelmegen. Daýys berý úderisi Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasy aıasynda júrgizilip jatyr. О́ńirdegi saılaý komıssııasynyń jumysy jınaqy. Ár saılaý ýchaskesi zańnama aıasynda qajetti qural-jabdyqtarmen, aqparattarmen qamtamasyz etilgen. Son­daı-aq, shyǵysqazaqstandyq saı­laý­shylardyń óte belsendi ekenin kórýge bolady. Jergilikti jurt­tyń saıası naýqanǵa qatysý deńgeıi óte joǵary. Tań­er­­teń­­­nen bastap halyqtyń óz ýchas­kelerine aǵylýy óńir turǵyndarynyń óz quqyǵyna beıjaı qaramaıtynyn, ishki saıa­sı mádenıeti joǵary ekenin kórsetedi. – Qazaqstandaǵy saılaý úderisiniń qandaı da bir erek­shelikterin baıqaı al­dyńyz ba? – Árıne, qaı ýchaskege barsaq ta, aldymyzdan áýelegen án men kúı qarsy aldy. Osy tarapta ortalyq jáne óńirlik saılaý komıssııasynyń jaqsy jumys istegenine kýá boldyq. Bul – halyqtyń kóńil-kúıin kóteredi. Is-sharaǵa merekelik reń beredi. Sizderdegi Parlament Májilisi men máslıhattar saılaýy – shyn máninde halyqtyq merekege aınalǵanyn aıta alamyn. – Reseıdiń Ortalyq saılaý komıssııasynyń beldi qyz­metkeri retinde eki el arasyndaǵy saılaý zań­nama­larynyń aıyr­mashy­lyqtary týraly aıta alasyz ba? – Men saılaý úderisimen 1995 jyldan beri aınalysyp kelemin. Reseı Federasııasynyń túrli aımaqtary men eldi meken­derindegi saılaý úderis­terine túrli deńgeıdegi saılaý komıssııasynyń múshesi retinde qatystym. Sońǵy 9 jylda Ortalyq saılaý komıssııasynyń apparatynda jumys isteımin. Reseı Federasııasyndaǵy referendým jáne saılaý týraly zańnamalar men Qazaqstan Respýblıkasynyń saılaý týraly zańnamasynyń erekshelikterin qazaqstandyq áriptesterimizben birge salystyra qaradyq. Eki eldiń zańnamasy arasynda asa ózgeshelik joq. Bul bizdiń Qazaqstandaǵy saılaý barysyn baıqaý jumystaryna da jeńildik berdi. – Áńgimeńizge rahmet.  Áńgimelesken                                  Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan».  О́SKEMEN.

«Ońtústik jastary óte belsendi eken»

Tań bozaryp atqannan keıin-aq saılaýshylar ózderiniń saılaý ýchaskelerine aǵyla bastady. M.Áýezov atyndaǵy №94 saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Tleýov Ernst Joldybaıuly baqylaýshylardyń qatarynda sheteldik qonaqtardyń baryn aıtqan.Kók túriktiń uzyn naızasyn umsyna shaýyp, Eýropanyń baıtaq dalasyna máńgilik izin qaldyrǵan Edil batyr – Attılanyń nyspysyn alǵan Attıla Tılkı majar halqynyń uly, er túriktiń jurnaǵy, óte aqjarqyn azamat eken. Aýdarmashy arqyly suraq qoıdyq. Attıla TILKI, EQYU Strasbýrg konsýldiginiń ókili, Vengrııa parlamentiniń múshesi. – Attıla myrza, kelgenderińizge biraz boldy. Talaı saılaý ýchas­kesinde boldyńyz. Saılaý ýchas­kesine kelip, jaǵdaımen tanysyp jatyrsyz. О́z elińizben salystyrǵanda qandaı erekshelik baıqalady? – Shynymdy aıtsam, Vengrııada jastar saılaýǵa sizderdegideı mán bermeıdi eken. Keledi. Tańdaýyn asyqpaı jasaıdy. Munda jastar tańǵy saǵat jetiden bastap kele bastady. Bir saǵat aralyǵynda kelgen saılaýshylardyń 70-80 paıyzǵa jýyǵy jastar ekendigi súısindiredi. Vengrııamen salystyrǵanda óte belsendi. Bizdiń jastar saǵat kúndizgi onnan keıin kele bastaıdy. Ekinshi bir erekshelik, bizde elektrondy júıemen daýys beriledi. – Syrt kóz – synshy. Elimizde júrsizder, kóńilge ne túıdińizder? – Qazaqstan týraly pikirimiz joǵary. Úlken múmkindikterdiń aldynda tursyzdar. Qazaqstan – EQYU múshesi. Dúnıejúzindegi órkenıetti memleketterdiń qataryna qosylýǵa talpynyp jatqan eldiń maqsatyna jetýge tilektespiz. Al, saılaýdyń barysyna kelsek ádil ári taza ótti. Sheteldik baıqaýshylardyń pikiri osyǵan saıady. Qoryta aıtsaq, Parlament Májilisi depýtattarynyń kezekten tys saılaýyna jáne oblys máslıhattary depýtattarynyń kezekti saılaýyna Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy 1074 saılaý ýchaskesinde 1 317 225 saılaýshynyń óz úmitkerin tańdaýǵa jaǵdaı jasalyndy. Bul kúni oblys ortalyǵy – Shymkentte 236 saılaý ýchaskesi jumys istedi. Barlyq deńgeıdegi jergilikti máslıhattardyń máslıhat de­pýtat­tyǵyna úmitker retinde ońtústik­qazaqstandyq 815 kandıdat 315 saılaý okrýgi boıynsha saılaýǵa tússe, atalǵan naýqanda quramy 7 adamnan turatyn 1405 komıssııa jumys istedi. Saılaýdyń ádil ótýin qamtamasyz etýde halyqaralyq 13 jáne jergilikti 7978 baıqaýshy qatysty. Saıası naýqan kezinde sheteldik 7 baıqaýshy TMD-dan, 2 baıqaýshy EQYU-dan jáne 4 azamat táýelsiz baıqaýshy retinde jumys istese, 4632 adam depýtattyqqa úmitkerleriniń, 3346 baıqaýshy saıası partııalardyń senimdi ókili retinde saılaýdy qadaǵalady. Saılaý naýqanyna arnaıy kelgen sheteldik baqylaýshylardyń saılaý barysyna baǵasy joǵary. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan».  Ońtústik Qazaqstan oblysy.

Teń quqyqtyq qamtamasyz etildi

Valerıı SAMOKRÝTOV, (Reseı). Halyqaralyq baıqaýshylar men sheteldik BAQ-tar tarapynan Qazaqstandaǵy par­lamenttik saılaýdyń qalaı ótetinine erekshe mán berilýi tekten-tek emes.   Olardyń arasynda EQYU/DIAQB, EQYU Parlamenttik Assam­bleıasy, TMD mıssııasy, ShYU, Túrkitildes elder yntymaqtastyǵynyń keńesi sekildi bedeldi uıymdar bar. О́ıtkeni, Parlament Májilisi partııalyq tizim bo­ıynsha jasaqtalǵaly tur. Onyń ústine alty saıası uıym óz úmitkerlerin úkilep qosyp, alaman dodany tipti qyzdyryp jibergeni anyq. Sol sebepti jeke jáne zańdy tulǵalardan ótinishterdiń kóptep túsýi zań shyǵarýshylyq qyzmetin oıdaǵydaı jalǵastyryp kele jatqan organǵa degen qurmet pen senimniń bir kórinisi der edik. Bir jaǵynan, zor par­lamenttik ókilettikke ıe tó­mengi palatanyń zańdardyń sapaly qabyldanýyna múddeli róli men qoǵamdaǵy orny da qyzyqtyrǵan bolýy kerek. Biz Qazaqstandaǵy saıası naýqandardy qadaǵalaýǵa úzbeı qatysyp kelemiz. Bul joly Qorǵan oblysynan 12 adamnan quralǵan arnaıy delegasııa Soltústik Qazaqstan aýmaǵynda ótip jatqan saılaýdy jiti qadaǵalaý múmkindigine ıe boldy.   Jumys saparyn Petropavl qalasyndaǵy № 5 saılaý ýchaskesinen bastap, daýys berý úderisiniń ashylýynan daýys sanaýǵa deıin qatystyq. Ádemi kıingen, júzderinen qýanysh tógilgen saılaýshylar qarasynyń mol bolǵanyna qaramastan, eshqandaı qarbalasty ańǵarmadyq. Soǵan qaraǵanda, saılaý komıssııalarynyń daýys berýdi ótkizýge materıaldyq, aqparattyq, teh­nıka­lyq jaǵynan óte tyńǵylyqty ázirlengeni bilinip turdy. M.Jumabaev, Esil, Mamlıýt, Aqqaıyń aýdandaryna at izin salyp, daýys berý úderisine bastan-aıaq júrip, reglamentke saı iriktelgen saıası partııalardyń senim bildirgen adamdarymen, máslıhat depýtattyǵyna kandıdattardyń senimdi ókilderimen kezdesip, partııalyq tizimder boıynsha saılanatyn saılaýdyń ózindik erekshelikteri, uıymdastyrylý deńgeıi, daýys berý úrdisi, qadaǵalaý tártibiniń joldary, saılaý zańnamasyn qatań saqtaý jaıly pikirler almasyldy. Zań buzylǵan jaǵdaıda qaıda júginý, boldyrmaý, aldyn alý sharalaryn qarastyrý sekildi máseleler tóńireginde salıqaly oılar aıtyldy. Mu­nyń bári saılaý týraly erejeler tolyq saqtalsa, eshqandaı burmalaýshylyq ta, bura tartý da tirkelmeıdi degen uǵymǵa jeteleıdi. О́zge óńirler sekildi Soltústik Qazaqstan oblysynda da saılaýdyń kásibı deńgeıde uıymdastyrylǵanyn Qyzyljar aýdanyna qarasty Bolshaıa Malyshka, Tashkentka, Berezovka taǵy basqa eldi mekenderde de erekshe sezilip turdy. Turǵyndardyń jo­ǵary saıası belsendiligi tánti etti. Saılaý halyqaralyq ólshemder negizinde ashyq júr­gizilip, zań normalary qatań saqtaldy. Demek, saılaý úderisterin odan ári damytý, jetildirý, demokratııalyq qundylyqtarǵa yńǵaılastyrý, halyqaralyq standarttarǵa beıimdeý baǵytynda úlgi alar tustar kóp degen sóz. S*oltústik Qazaqstan oblysy.