Cóz soıyl № 24

Ázil - ospaq, syn - syqaq Kelgen jańa jylda E, Qudaıym ońdasyn, Esh jamandyq bolmasyn! Elge aýyzbirshilik bersin, Erge turmys-tirshilik bersin! Qytaılyqtardyń ósimtaldyǵyn, Aǵylshyndardyń sezimtaldyǵyn  bersin! Orystardyń oıshyldyǵyn, Brazılııalyqtardyń toıshyldyǵyn bersin! Evreılerdiń eptiligin, Fransýzdardyń tektiligin bersin! Nemistiń tazalyq pen tártibin, Tártibiniń táýir artyǵyn bersin! Halqymyz úsh tilde saırasyn, Myńǵyryp, myń qoı aıdasyn! Jerimiz jánnat bolsyn, Ishkenimiz shárbat bolsyn! Musylmandarǵa ıman baılyǵyn  bersin, Meshkeılerge az-maz «shaılyǵyn» bersin! Jemqorǵa Qudaı nysap bersin, Qoımasa, qulqynyn tusap bersin! Urpaqtarymyz máńgúrt bolmasyn, Salt-dástúrine salǵyrt bolmasyn! Ádet-ǵurpymyz azbasyn, Salt-dástúrimiz tozbasyn! Áýmın! Qazybek ÁShIRBEKULY. Qyzylorda. Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júlde Satıra sarbazdary! Aýyzy dýaly, týmysynan saıqymazaq, ázil-qaljyńdy qanjyǵasyna baılap ósken qaljyńbas qalyń kópshilik, «Egemen Qazaqstan» gazeti óziniń «Sóz soıyl» ázil-syqaq ­otaýynda jarııalanatyn ótkir de ótimdi, salmaqty da saıqymazaq, shalymdy da shat-shadyman ázil-ospaq týyndylarǵa, naqty da nanymdy feletondarǵa – Balǵabek Qydyrbekuly atyndaǵy júldeni jalǵastyrady. Júldegerge beriler arnaıy dıplom, júz elý myń teńge syı-sııapatymyzdyń bar ekenin eskertemiz. Atsalysyńyzdar, baq synańyzdar. Júlde sharttary: • Júldege satıra-ıýmor, feleton, ázil-ospaq­tyń barlyq aıdary arqyly berilgen mate­rıaldar qatysa alady. Kólemi 3 betten aspaýy tıis. • Báıge materıaldary – jarııalanǵan satı­ralyq týyndylar ishinen suryptalyp alynady. • Jeńimpaz arnaıy qurylǵan sarapshylar alqasy arqyly anyqtalady. • Júlde jeńimpazy jyl basynda (kelesi naý­ryz aıynda) anyqtalyp, jarııalanady. Maımyldyń máımóńkeleri ONY KIM DEIMIZ? – Osy maımyldy – jándik deımiz be, ań deımiz be, janýar deımiz be, álde adam deımiz be? Sony sheshýge sápsem mıym jetpeı júrgeni. «Jándik» deıin desem, ol qurt-qumyrsqa sııaqty ýaqtalyp ketedi. «Ań» deıin desem, aýlaı qoıardaı aıdalada qańǵyryp júrgen joq. «Janýar» deıin desem, qorada baılaýy turǵan ma­lyń emes. Al «adam» deıin desem, ús­ti­ jún-jún bolyp, kózi ba­­qy­raıyp, zooparkte otyr. Son­da ony kim, ıakı, ne deımiz? – Ony ma, ony... baǵy ashylmaı qala bergen adam deıtin shyǵarmyz?! ÁIEL MINEZ – Men ótip bara jatqan qoı jylyn – erler jyly dep, al kele jatqan maımyl jy­lyn – áıelder jyly dep júrmin. – Qalaısha? – Qoı – salmaqty, aıdaǵan jaqqa júretin, erler sııaqty jýas mal, al maımyl bolsa, únemi tyzaqtap júredi, týra áıelder sııaqty! ShÚKIRLIK – Áıelim kóbine maǵan: «О́ı, maımyl!» – dep baǵa bergendi unatady. –  Oǵan da shúkir de. Adam­dy maımyldan jaratyldy dep júr ǵoı. Al, bizdiki maǵan aýyzyn ashsa boldy: «О́ı, tarbıǵan tasbaqa!» dep áýeletedi. ADAM JYLY – Jyl on eki aıdyń atyn janýarlarǵa bólip berip, adamǵa bir jyldyń da arnalmaı qalǵanyna tańmyn. Jyltyńdap tyshqan ekesh tyshqanǵa deıin bir jylǵa ıe bolyp júrgenine jynym keledi. – Qaıta qudaı saqtaǵan de! О́zdi-ózimiz yryldasyp júrgenimiz azdaı, eger on ekiniń biri bola qalsaq, anaý on birimen taǵy yryldasar edik qoı! TIL – Maımyldardyń da óz tili bar. Haıýanattar parkinde bir maımyldyń ekinshi maı­mylǵa shaqyldap, birdeńe dep otyrǵanyn kórdim. – E, bizge qaraǵanda maı­­me­keń áldeqaıda aqyldy ma deımin. Eshkimge eliktemeıdi, bir-birimen óz tilinde sóı­le­sedi. Qojahmet DEMEÝBERGENULY. AQTAÝ. Men jaıly mátelsymaq Maımyl qartaısa mysyqpen dostasady, Adam qartaısa tósekpen dostasady. *** Kempir – shaldyń tilin biledi, Sırk ıesi – maımyldyń tilin biledi. *** Bizge tas laqtyrǵansha,banan laqtyr. *** Maımyldyń kárisin kim biler, adamnyń alasyn kim tabar. *** Biz bir sekirgen jerge – qumyrsqa bir kún júredi. *** Maqtaǵandy maımyl da jek kórmeıdi. *** Maımyldyń basy oınaýǵa jetedi, oılaýǵa jetpeıdi. *** Bizdiń bylyǵymyz ishimizde, qylyǵymyz quıryǵymyzda. *** Atyń jaman bolsa satyp qutylasyń, biz jaman bolsaq zooparkke ótkizip qutylasyń, qatynyń jaman bolsa qaıtip qutylasyń? Áıelimniń qadirin  jańa bildim Áli esimde, Jańa jyl keshinde, Daýysy hrýstaldaı syńǵyrlaǵan, Qulyn múshesi myń buralǵan, Betperde kıgen, Kózinde «áshkıi», taǵy basqasy bar, Ádemi boıjetkenmen tanystym. Otyrdym, turdym, Baqyrdaı basyna Bar baqytty úıip-tóktim. Janym, kúnimsiń batqan, dedim. Aıym, tańymsyń atqan, dedim. Qysqasy, ǵashyq boldym, unattym, Aqyrynda isti tyndyryp, Sulýdy ıliktirip О́zime qaraı qulattym. Sulý qyz menen qashpady, saspady. Bir kezde, Betperdesin sheship tastady... Mássaǵan, Kim kórgen mundaı qyzyqty?! О́lerdeı bolǵan ǵashyǵym, О́zimniń áıelim bop shyqty! Jyladym, kúldim, Aıaǵyna jyǵyldym. Áıelimniń «áıáı» ekenin Jańa jyl keshinde bildim. *   *   * Jańa jyldy ázilmen, Qýanyp qarsy alaıyq. Jylymyz meshin bolǵanmen, О́zimiz adam bolaıyq! Marat KО́PTILEÝOV. Qyzylorda oblysy. QUTYLÝ Pyqyp búgin bir oń jambasynan turypty... Qoı jylynyń sońǵy kúni kópten kútken qarjysy kelip quıylyp – kóńil kókdónen, kúı alabóten. Qyzmetten erterek shyǵyp, kedeıdiń bir toıǵany – shala baıyǵany demekshi, qatalaǵan shóldi basa qoıaıyn dep syrǵyp syrahanaǵa kele jatqan... Taqap qalǵany sol, bir beıbaq jalynyshty únmen shylym suraı qalǵany. – O, ne degeniń kókesi, minekıińiz, – dep usyna qoıyp edi: «Tutatyp ta bere almas pa ekensiz?» dep jatyr. – Álbette! – dep tutatyp ta berdi. Kókesi shylymyn soryp: «Myń jasaǵyr ekensiń, qazir bireýden temeki surap tartý da qıyndady-aý!» dep telmire qalǵan soń, bul myrzalyǵy ustap: «Júrińiz, bir-eki saptyaıaq syra simireıik», dep qaldy. Jalǵyz ishkennen janyńda qalqıyp bireýdiń otyrǵany da jón eken. Eki-úsh saptyaıaq syradan soń álgi kókesi: – О́zińdeı ózgeshe azamatqa tap kelgenime qýa­nyp otyrmyn, – dep aldy da, áıda kep bunyń «aza­mattyǵyn» aspanǵa shyǵara kósildi... ...Aıta-aıta kelip, bunyń tanaýy delıgen tusynda: – Qarajattan qaraılasýǵa qalaısyń? – dep qalǵany. Kókdónen kóńil... bergen boldy. Ne kerek, adam sóıleskenshe, shólde basylyp, qarap otyrmaı káýapqa da tapsyrys berip, aqy­ry bir shıshany bólip iship syrtqa shyǵyp edi... Kó­kesiniń býyn-býyny ustamaı qıqalańdaı bergen soń, azamatyn jolda tastasyn ba, taksıletip úıine ákelip qaıta bereıin dep edi, kókesi esin jıǵan bolyp buny qoıardaı qoımaı úıine kirgizgeni... Jeńgeıdiń qolynda «kelsaby» bolmasa da, aýzyndaǵy tili tilip túser tikenek dersiń... Bul ba­synda úndemeı, sodan mán-jaıdy túsindirgen bolyp... aqyry kináli ózi bola bastaǵan soń jeń­geıdiń jetesiz sózderi shymbaıyna batyp bul da «qaharyna» mine, «qaraly» sózderdi toǵytyp kep jiberdi... Osy sát jeńgesi oıbaıdy sap oıran asyr etsin... Kórshi-kólemniń bir-ekeýi qyltıyp tabal­dyryq attap, baǵanaǵy kiresili-shyǵasyly esi bar kókesi de esin jıyp buǵan qarsy shapsyn kep... Ne kerek, kóp qoısyn ba, áp sátte-aq polısııa shaqyrtyp buny aıypty dep tanyp, aldy da ketti. Ertesinde, ıaǵnı maımyl jylynyń alǵashqy kúni bul kinásyn amalsyz moıyndap, isti nasyrǵa shaptyrmaı bir ózi kelgen keshegi jeńgesine aıyppulyn artyǵymen tólep qutylǵany bar... Sodan esik aldyna shyǵyp erine basyp úıine kele jatsa, bir beıbaq qarsy jolyǵyp shylym suraıdy... Oılanbastan temekisin páshkisimen, tutatqyshyn qosa berip qutylǵany qup boldy... Ersultan MAǴJAN. TALDYQORǴAN.

Bolmasań da uqsap baq...

MEShIN JYLǴA BATA

Alǵys Mektepti ilinip-salynyp bi­tir­seń de, joǵary oqý ornyna jol­dama berer test synaǵynan jolyń bolyp, eń joǵarǵy baldy enshileýińe tilektespin. Ol oqýdy da yldym-jyldym aıaqtasań da, bite sala aılyǵy eń joǵary kásiporynnan qyzmet buıyrsyn. Qoltyǵyńnan demer, kóńiliń qulaǵan qyzmettiń qulaǵynan us­tatar kókeleriń kóp bolsyn. Qaıda júrseń de aıyń ońynan týyp, kóldeneń tabysyń kópirshik atyp, aıyna demeı-aq qoıaıyn, alty aıda astyńdaǵy arǵymaǵyńdy aýys­tyryp turý ádetińe aınalsyn. Kóp ótpeı jınaǵan qarajatyń bilip istegen qylmys ataýlyńnyń aldyn orap, aýzyn ańqıtýǵa jetip artylsyn. Kelin jylyna kemi eki mezgil jyl qusyndaı shetel asyp shal­qyp-tasysyn. Balańnyń barlyqtan basy aınalsyn. Shetel asyp oqý bitirip, kelindi de bar jerden túsirip, as ta tók toı jasap, el-jurtyń tańyr­qap-tamsansyn. Sońǵy aıtarym, seksenniń seń­­girine shyǵyp toqsanǵa taqaǵansha zeınetaqynyń ne ekenin bilmeı ǵumyr keshýlerińe tilektespin.

Qarǵys Mekteptegi alǵan bilimiń asyp-tasysa da, árige joldama berer test synaǵynan súrinip, áke-she­sheńniń bar jıǵan-tergenin berip jatyp muǵalimdik mamandyq alyp mysyń basylsyn. Joǵary bilimiń bolsa da qyz­metiń bastaýysh synyp oqytýdan aspaı, mıyń mıpalaý bolsyn. Qaıda júrseń de qaltyrap-dirildep, tapqanyń kún kóristen artylmaı, el qatarly baspanaly bolsam degen armanyń ádirem qalsyn. О́stip júrip otyzǵa kelgenińdi biraq bilip, toıyń jetim balanyń úılený toıy bolyp ótip, aryqqa jyrtyq jolyǵyp, qyrqa asar qyrqyńda da páter jaldap shyqpa janym shyqpamen kúniń ótsin. Kelinniń qyńqylymen kredıt alyp, kelisim sharttyń sońǵy túıin sózine mán bermeı qara basyp... on jyl sonyń tutqyny bolyp soryń qaınasyn. Eń soraqysy, bala emes pále bolyp, olarǵa «Búıtip baǵyp-qaǵarlaryń bar nemenege ómirge ákeldińder!» degizip, olardan kórgen quıqaıdan tóbe shashtaryń tik tursyn. Sózdiń sońy, ıtshilep zeınet jasy buıyrsyn. Qalǵan ǵumyrda mardymsyz zeınetaqyny qanaǵat tutyp, qaltyrap-qaljyrap kún men tún ótsin. Kenje ERKIN. Almaty oblysy.

Múıisti júrgizetin Berik SADYR