Senimdi seriktestiktiń serpindi joly

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev keshe Belgııa Koroldiginiń astanasy ári Eýropalyq odaq memleketteriniń beıresmı ortalyǵy Brıýsselde eki kezdesý ótkizdi. Naqtylaı aıtqanda, Elbasy Eýropalyq keńes tóraǵasy Donald Týskpen jáne Eýropalyq komıssııa tóraǵasy Jan-Klod Iýnkermen kezdesip, birqatar ózekti máselelerdi talqylady. Qazaqstan men Eýropalyq odaq (EO) arasyndaǵy qarym-qatynastar jyl ótken saıyn ornyqty damyp kele jat­qany belgili. Bul baǵyttaǵy ju­mys­tardyń júıesin taýyp, ilgeri jyljýy­na eki jaq ta múddeli bolyp otyr. Al Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Eýropalyq keńes tór­aǵa­sy Donald Týsktiń kezdesýi bary­syn­da taraptar saıası, saýda-ekono­mı­kalyq, mádenı-gýmanıtarlyq salalar­daǵy Qazaqstan men Eýropalyq odaq­tyń yn­tymaqtastyǵy máselelerin talqy­lady. Qazaqstan basshysy Eýroodaq Qa­zaqstannyń syrtqy saıasatyndaǵy mańyzdy vektordyń biri ekenin jáne saý­da-ekonomıkalyq ózara is-qımyldyń basymdyǵy bar baǵyty bolyp tabylatynyn aıtty. Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń syrtqy saýda aınalymynyń jartysynan astamy Eýroodaqtyń úlesine tıetinine nazar aýdardy. Sondaı-aq, Nursultan Nazarbaev osy aıda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senaty Eý­ro­palyq odaqpen aradaǵy keńeıtilgen já­ne strategııalyq seriktestik týraly keli­simdi ratıfıkasııalaǵanyn aıtyp, bul oqıǵa taraptardyń yntymaqtastyǵyn jańa sapaly deńgeıge kóteretinine senim bildirdi. D.Týsk óz kezeginde Qazaqstan men Eý­ro­odaqtyń tyǵyz áriptestigi álemdik ekonomıkadaǵy daǵdarys úrdis­terine qaramastan nyǵaıa beredi dep úmit­tenetinin aıtty. Sonymen qatar, taraptar kezdesý barysynda kún tártibindegi halyqaralyq máselelerge toqtaldy. Atap aıtqanda, Ýkraınadaǵy jáne Aý­ǵanstandaǵy ahýal, terrorızmge qarsy is-qımyl máseleleri talqylandy. Jalpy, Qazaqstannyń Eýropalyq odaqpen tyǵyz baılanysta bolýynyń elimiz úshin mańyzy joǵary. О́ıtkeni, Eýropalyq odaq – áleýetin álem mo­ıyndaǵan, jahandaǵy eń iri de salmaqty saıası-ekonomıkalyq birlestik. Ol qazirgi tańda 505 mıllıonnan astam halqy bar, 4 381 myń sharshy shaqyrym aýmaqty alyp jatqan 28 memlekettiń basyn biriktiredi. Eýropalyq odaqtyń ortaq múddesin qamdap, úılestirip otyrǵan birneshe basqarý qurylymdary bar. Solardyń arasyndaǵy eń bastylary – Eýropalyq keńes pen Eýropalyq komıssııa. Eýro­palyq keńes Odaqtyń basty saıası organy bolyp tabylady. Keńes quramyna Odaqqa múshe memleketter men úkimetterdiń basshylary, Eýropalyq keńes tóraǵasy men Eýrokomıssııanyń tóraǵasy enedi. Ol Eýropalyq odaqtyń negizgi strategııalyq damý baǵytyn naqtylaıdy. Dáliregi, Eýropalyq keńes kóbinese istiń saıası jaǵyn qarastyrady. Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Eýropalyq komıssııa tóra­ǵasy Jan-Klod Iýnkermen kezdesýi kezinde Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy saıası, saýda-ekonomıkalyq baıla­nystardy nyǵaıtý joldary qaras­tyryldy. Taraptar, sondaı-aq, ha­lyqaralyq kún tártibin, sonyń ishinde Ortalyq Azııa óńirindegi óńirlik ynty­maqtastyqtyń negizgi máselelerin tal­qylady. Sonymen qatar, N.Á.Nazarbaev pen J.-K.Iýnker buqaralyq aqparat qu­­ral­dary úshin birlesken brıfıng ótkizdi. Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń Eý­ropalyq odaqpen 23 jyl boıy ynty­maqtasyp kele jatqanyna nazar aýdardy. «Búginde Qazaqstan – Eýroodaqpen keńeıtilgen seriktestik jáne yntymaq­tastyq týraly kelisimge qol qoıǵan burynǵy keńestik keńistiktegi birden-bir el. Bul qujatqa byltyr qol qoıyldy, respýblıkamyz ony ratıfıkasııalady, sondyqtan osy kelisimniń ekonomıkalyq bóligin 1 mamyrdan bastap ýaqytsha paıdalana alamyz», – dedi Nursultan Nazarbaev. Memleket basshysy elimizde ótken prezıdenttik jáne parlamenttik saılaýlarǵa baılanysty quttyqtaý jol­daǵany úshin de alǵys aıtty. «Taıaýdaǵy parlamenttik saılaýdy 1000-ǵa jýyq sheteldik baıqaýshy baqylady, olar saılaý úderisi demokratııa, bostandyq jáne básekege qabilettilik qaǵıdattary negizinde barlyq tıisti zańnamany saqtaı otyryp júzege asyrylǵanyn rastady», – dedi Qazaqstan Prezıdenti. Nursultan Nazarbaev EO elderin aldaǵy «EKSPO-2017» kórmesine jáne «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵyn qurý isine qatysýǵa shaqyrdy. Memleket basshysy Qazaqstan men EO sanksııalyq teketiresti, ásirese, onyń bizdiń elge yqpalyn eskere otyryp, barlyq múddeli taraptarǵa tıimdi túrde sheshý jónindegi is-qımyl aıasyndaǵy birlesken jumysty jalǵastyrýǵa ýaǵdalasqanyn aıtty. Nursultan Nazarbaev Qazaqstannyń taıaý kórshilerimen – Qytaı Halyq Respýb­lıkasymen jáne Reseı Federa­sııa­symen jaqyn dostyq qarym-qatynas ornatyp otyrǵanyna, olar ekonomı­kalyq yntymaqtastyq boıynsha negizgi seriktes bolyp tabylatynyna nazar aýdardy. Memleket basshysy kelissózder barysynda Qazaqstan men EO azamat­tarynyń ózara barys-kelisi, sonyń ishinde Eýroodaq tarapynyń da vıza rejimine qatysty jeńildik jasaý múmkindigi týraly máseleler qozǵal­ǵanyn atap ótti. Taraptar Qazaqstan áýe kompanııalarynyń EO elderine ushýyn shekteýge baılanysty ahýaldy sheshý jaıyn da talqylady. Sońynda Nursultan Nazarbaev qarastyrylǵan barlyq másele boıynsha ózara túsi­nistikke qol jetkizilgenine nazar aýdardy. J.-K.Iýnker saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń odan ári damı bere­tinine senim bildirdi. «Bul tyǵyz qarym-qatynastar san túrli pishin­ge ıe bolýda. Eýropalyq odaq – Qazaq­stannyń mańyzdy ekonomıkalyq seriktesi», – dedi Eýropalyq komıssııa tóraǵasy. Sondaı-aq, ol mańyzdy óńir­lik úderisterge qatysyp otyrǵan Qazaq­stannyń bitimgerlik yqpalyna Eýro­palyq odaqtyń senim artatynyn atap ótti. J.-K.Iýnker kelissóz barysynda Qazaqstanda júzege asyrylyp jatqan reformalar men adam quqyǵyn odan ári qamtamasyz etý máseleleri qozǵalǵanyn aıtty. Endi osy arada Elbasy kezdesýiniń mańy­zyn ashyp kórsetý úshin Odaqtyń joǵa­ry atqarýshy organy – Eýropalyq ko­­mıs­sııa jóninde az-kem toqtala ke­teıik. Odaq úshin Eýropalyq komıssııanyń orny bólek. Ony, dáliregi, EO-nyń úkimeti degen oryndy. Eýropalyq komıssııa – birlestik quramyndaǵy árbir memleketten saılanǵan bir ókilden, ıaǵnı 28 adamnan turady. Quqyqtary men mindetteri aıqyn olar ózderiniń ókiletti mindetin atqarý barysynda táýelsiz bolyp tabylady ári EO múddesi aıasynda áreket etedi. Basqa máselelermen shuǵyldanýlaryna ruqsat berilmeıdi. Naqtylaı aıtqanda, kez kelgen komıssııa múshesi ózi ókili bolyp sanalatyn mem­lekettiń yqpalyna boı aldyr­maýy tıis. Eýropalyq komıssııanyń quramy ár bes jyl saıyn jańartylyp otyrady. Onyń tóraǵasyn Eýropalyq keńestiń usynysymen Eýroparlament kópshilik daýyspen saılaıdy. Al komıssııa múshelerin Eýropalyq keńes músheleri daýys berý jolymen taǵaıyndaıdy. Komıssııanyń árbir múshesi Eýropalyq odaq saıasatynyń belgili bir salasy úshin jaýapty bolady. Sonymen qatar, bul birlestiktiń Parlamenti de úlken ókilettikterge ıe. Ol – Odaqqa múshe memleketterdiń azamattary 5 jylǵa saılaıtyn 751 depýtattan turady. Onyń zań shyǵarýdaǵy róli Eýropalyq keńespen teńestirilgen. Eýropalyq keńes óziniń kez kelgen sheshimin Parlamenttiń maquldaýynsyz qabyldaı almaıdy. Budan bólek, Parlament Eýropalyq komıssııanyń jumysyn da qadaǵalaýǵa quqy bar. Sonymen birge, Odaqqa múshe mem­le­ketterdiń syrtqy ister mınıstrlerinen qurylatyn taǵy bir organ jumys isteıdi. Ol ári atqarýshy, ári zań shyǵa­rýshy bılik ókili retinde de áreket etedi. Qysqarta aıtqanda, bul organ Eýro­palyq komıssııanyń jeke-dara bılep-tóstep ketýine jol bermeıdi. Mine, osyndaı birneshe qurylymnyń basqarýyndaǵy iri Odaqpen úzeńgi qaǵystyra, tereze teńestire otyryp jan-jaqty baılanys ornatý Qazaqstannyń syrtqy saıasattaǵy basym baǵyttary bolyp qala beretini anyq. Negizinde, bul Odaqtyń damý baǵyty, árbir qadamy álemniń jiti nazarynda. О́ıtkeni, Eýropalyq odaqqa múshe memleketter adamzat damýynyń aldyńǵy ornynda tur dep esepteledi. Eýropalyq odaq qarjy daǵ­dary­symen betpe-bet kelgende áreketsiz qalǵan joq. Ekonomıkalyq ahýaly kúrt tó­mendep ketken jekelegen elderdi tyǵyryqtan alyp shyǵyp, birlese áreket etýdiń jemisti bolatynyn naqty istermen dáleldeı bildi. Álem halqy bul Odaqtyń taǵy bir jaqsy tusyn árdaıym aıtyp júredi. Ol – birlestiktiń múshe elderinde tur­ǵyn­dardyń áleýmettik jaǵynan jaqsy qorǵalýy. Keıbir sarapshylar eýropa­lyqtardyń ómir súrý sapasy jaǵynan AQSh-tan ilgerilep ketkenin aıtady. Bizdiń elimizdiń áleýetti Eýro­pa­lyq odaqpen tyǵyz baılanys ornat­qanyna 23 jyldyń júzi boldy. Osy aralyq­qa qysqasha toqtala keter bolsaq, Qazaqstan men Eýropalyq odaq ara­synda dıplomatııalyq qarym-qatynas 1993 jyldyń 2 aqpanynda ornady. Osy jyldyń jeltoqsanynda Brıýs­sel qalasynda Qazaqstannyń Eýro­palyq odaq janyndaǵy ókildigi óz jumy­syn bastasa, 1994 jylǵy qazanda Almaty qalasynda Eýropalyq komıs­sııanyń ókildigi ashyldy. Sodan beri eki jaq­tyń basshylary san márte kezdesip, keleli keńester quryp, ózara qarym-qatynastardy joǵary deńgeıde kótere bildi. Bul oraıda Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń eńbegi zor ekenin atap ótkenimiz abzal. Jalpy, Qazaqstan men Eýropalyq odaq arasyndaǵy qarym-qatynastardyń quqyqtyq negizi 1999 jyly túzilgen Áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisim arqyly shıraı túsken bolatyn. Munan keıin 2011 jylǵy 11 maýsymda Brıýssel qalasynda ózara áriptestikti keńeıte túsýge múmkindik beretin jańa kelisimdi ázirleý jónindegi kelissózder resmı túrde bastalǵan-dy. Osylaısha, 2011-2014 jyldar aralyǵynda jańa kelisimniń mátinin ázirleý boıynsha kelissózderdiń 8 resmı kezeńi ótkizilgen-di. Onyń qorytyndy kezeńi 2014 jylǵy 9-11 qyrkúıekte Astana qalasynda bolǵany, 2015 jyly ony dáıekteý, qol qoıý jáne ratıfıkasııalaý boıynsha rásimder júzege asyrylǵany belgili. Dáliregi, 2014 jyldyń 9 qazanynda Brıýsselde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev pen Eýropalyq ko­mıssııa tóraǵasy Joze Manýel Bar­ro­zýdyń qatysýymen Qazaqstan jáne Eýropalyq odaq arasyndaǵy Árip­testik pen yntymaqtastyq jónin­degi keńeıtilgen kelisim boıynsha kelis­sózderdiń aıaqtalýy jónindegi Hattamaǵa qol qoıý rásimi ótip, 2015 jyldyń 20 qańtary kúni Brıýsselde eki jaqtyń arasyndaǵy atalǵan kelisimdi dáıekteý rásimi támamdaldy. Al 2015 jyldyń 21 jeltoqsanynda Astanada Keńeıtilgen áriptestik jáne yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıyldy. Osy rette aıta keteıik, 2010 jylǵy 1-2 jeltoqsanda Eýropalyq odaqtyń tóraǵasy H.Van Rompeıdiń Qazaqstanǵa resmı saparmen kelip, Astanadaǵy EQYU Sammıtiniń jumysyna qatysýy, 2013 jylǵy 2-3 maýsymda Eýropalyq komıssııanyń sol kezdegi tóraǵasy J.M.Barrozýdyń Qazaqstanǵa alǵash ret resmı saparmen kelgeni elimizdiń Eýropalyq odaqpen qatynasyndaǵy jarqyn kórinister ekeni anyq. Qoryta aıtqanda, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Brıýsselge sapary elimizdiń ıgiligi úshin jasalǵan taǵy bir mańyzdy qadam boldy. Al Qazaqstannyń ózine laıyqty áriptesterimen keleli keńes qura otyryp, kemel keleshekke umtylýy – alda turǵan negizgi maqsattarymyzdyń biri. Joldybaı BAZAR, «Egemen Qazaqstan» – Brıýsselden (Belgııa). Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.