Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń Vashıngtonda bolǵan Iаdrolyq qaýipsizdik jónindegi tórtinshi, qorytyndy sammıtte sóılegen sózi áskerı adam retinde maǵan da úlken áser etti. Shyn máninde, Prezıdent bolashaqta órkenıetti álemniń saqtalý-saqtalmaýy týraly Adamzatqa ún qatty emes pe? О́ziniń «Álem. HHI ǵasyr» degen sammıttegi manıfesinde Nursultan Ábishuly sońǵy 5 myń jylda jer órkenıeti 15 myńnan astam soǵysty bastan keshirip, talaı mıllıondaǵan adamdy mezgilinen buryn jer jastandyrǵanyn aýyzǵa aldy. Al qarý-jaraqtyń jappaı qyryp-joıatyn eń qaýipti túri – ıadrolyq qarýmen bolatyn endigi soǵys adamzatty túgel qyryp jiberetinin eske salyp, álemdi oılanýǵa shaqyrdy.
Endigi soǵys bir nemese birneshe memleketti qamtyǵan maıdan emes, barlyq qurlyqtarǵa jaıylatyn soǵys bolatyndyǵy sózsiz. Sondyqtan da Elbasy manıfest arqyly barlyq halyqtarǵa úndeý tastap otyr. Barlyq adamzat balasy, birigip oılanaıyq, ǵasyrlar boıy ata-babamyz qıyn eńbekpen qol jetkizgen tamasha órkenıetti saqtaıyq, urpaqtarymyzǵa beıbit ómir, soǵyssyz álem qaldyraıyq deıdi bizdiń basshymyz. Osy qatarda ol adamzat órkenıetinde ataǵy jer jarǵan Albert Eınshteın men Bertran Rassel sııaqty ǵalymdardyń da sózin eske saldy.
Olar ótken ǵasyrdyń 60-shy jyldarynyń ózinde adamzattyń qatal, qaterli jáne qashyp qutyla almaıtyn «biz adam balasyn joıamyz ba, álde soǵystan bas tartamyz ba degen eki suraqtyń aldynda tur» degenin eske salyp ótti. Sondaı-aq, osydan 200 jyl buryn AQSh prezıdenti Avraam Lınkolnniń: «Jaýapkershilikten búgin jaltarý arqyly odan erteń qutyla almaısyń», degen sózin de eske alyp, kópshilikke tereń oı saldy.
Árıne, Nursultan Nazarbaev sııaqty jalpyadamzattyq aýqymda oılaıtyn tulǵalar HH ǵasyrda da boldy. Sonyń arqasynda HH ǵasyrdyń ekinshi jartysynda ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi tabysty kelissózder jasalyp, AQSh pen KSRO-nyń ıadrolyq arsenaldary aıtarlyqtaı azaıdy. Al búginde bes ıadrolyq derjava atom qarýyn synaýǵa maratorıı jarııalap, ony berik ustanyp keledi. Bul baǵytta da ataqty Semeı ıadrolyq synaq polıgonyn KSRO taramaı turǵanda-aq japqan Nursultan Ábishulynyń eńbegi álemdik aýqymdaǵy eń mańyzdylarynyń biri bolyp sanalady. Sonymen qatar, Táýelsizdik alǵannan keıin Qazaqstan óziniń aýmaǵyndaǵy ıadrolyq qarýdyń álemdegi tórtinshi oryndaǵy arsenalynan da óz erkimen bas tartty.
Elbasy óziniń sózinde Qazaqstan búgingi tańda ıadrolyq nysandar men materıaldar qaýipsizdiginiń deńgeıi eń joǵary jıyrma memlekettiń qataryna enetinin aıtty. Bizdiń elimizde ıadrolyq materıaldardy eksporttaýǵa baqylaý jasaý júıesi de joǵary dárejege jetkizilgen. Máselen, Iаdrolyq fızıka ınstıtýtynyń zertteý reaktorlary tómen baıytylǵan otynǵa kóshirildi. Barlyq ıadrolyq nysandarymyz MAGATE-niń jan-jaqty baqylaýynda, dedi Prezıdent óziniń sózinde. Árıne, atom energııasynan eshkim de bas tarta almaıdy. Biraq, sony dúnıejúzilik arnaıy uıymnyń baqylaýymen beıbit maqsatqa qoldansa, jappaı qyryp-joıý qarýyn jasaýǵa jol bermese – mine, adamzatqa keregi osy ǵoı.
Al endi Qazaqstannyń MAGATE-men birlesip, elimizdiń aýmaǵynda Tómen baıytylǵan ýran bankin qurýy – búkilálemdik ıadrolyq qaýipsizdikke qosqan zor úles. Ony adamzattyń aqyl-oıy bıik, progressıvti ókilderiniń bári de joǵary baǵalaýda. Osynyń bári Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdy shekteý men joıýǵa qosqan álemdik aýqymdaǵy zor úlesi bolyp tabylady. 2015 jyldyń 7 jeltoqsanynda BUU Bas Assambleıasy Qazaqstannyń bastamasymen «Iаdrolyq qarýdan azat álem qurý týraly» búkilálemdik deklarasııa da qabyldady. Álemdik ıadrolyq qaýipsizdikke osyndaı zor úles qosyp otyrǵan eldiń basshysy búkil álemge beıbitshilik úndeýin jarııalaýǵa da tolyq qaqysy bar. Nursultan Ábishuly osy quqyn qoldanyp, adamzatqa joǵaryda aıtylǵan úndeýin jarııalady.
Abaı TASBOLATOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty,
general-leıtenant.