Dúbirge toly dúnıe

QAÝǴA TIGEN OTTAI LAP ETTI Alystaǵy Afrıka qurlyǵyndaǵy Týnıstegi jaǵ­daı sońǵy biraz ýaqyttan beri álemdegi eń mańyzdy oqıǵaǵa aınaldy. Telearnalar habarlaryn sodan bastap qana qoımaı, negizinen soǵan arnap jatty. Kó­shege kóterilip shyqqan halyq, oǵan qarsy jazalaý áreketteri, uryp-soǵý, atys-jarylystar, órtengen úı-jaı... kún saıyn qaıtalandy. Jurt revolıýsııalyq ot-jalynǵa oranǵan eldi kórdi. Bul elde bir ushqyn tıse, lap etýge shaq tur­ǵan qaýdaı, mun­­da ishki qaı­shy­lyqtar shı­yr­shyq atyp, áb­den pisip-jetilgen edi. Ondaı shyr­py da ja­ǵyldy. Ýnıversıtette oqyp, dıp­lom alǵan Muhammed Býazızı degen jas jigit jumys tappaı biraz júredi de, aqyry bazardan kókónis satýshy­lyq­qa ornala­sady. Biraq, kóp uza­maı odan da qýylady. Sonda ol shaǵym aıtyp, ákimdikke bar­sa, onda­ǵy bir áıel ony tyń­daý or­nyna, shapalaqtap qarsy ala­dy. Buǵan shyda­ma­ǵan Muham­med ústine benzın quıyp, shyrpy tutatady da ózine ot qoıady. Arada úsh apta salyp jigit aýrýhanada qaıtys bolady. Bul qaýǵa tıgen shyrpy edi. Dál osyndaı jaǵdaı talaı jas­tyń basynda bar. Sol jastar muny óz taǵdyryndaı kó­rip, kóshege shyqty. Oǵan ju­myssyz júrgender, azyq-túlik ónimderi baǵasynyń kún sanap ósýinen qınalǵan buqara ha­lyq qosyldy. Aldymen olar baǵany tómendetýdi, jumys or­nyn ashýdy, jemqorlyqty aý­yzdyqtaýdy talap etse, on­yń aıaǵy saıası talapqa ulasty. Al­dymen elde 20 jyldan astam bılik qurǵan «Ben Álı ketsin» degen uran tastalsa, aqy­rynda «Ben Álıge ólim kelsin!» degen urandar beleń aldy. Jurt qazir Tý­nıstegi jaǵ­daıdy Qyr­ǵyz­s­tandaǵy revo­lıý­sııaǵa uqsas­ty­ra­dy. Qyr­ǵyz­­standa «Qyz­ǵal­daq revolıý­sııa­sy» bolsa, mun­daǵyny «Aq ju­par revo­lıý­sııa­sy» atap otyr. Qyrǵyzstan Or­talyq Azııa elderindegi al­ǵash­­qy revolıýsııa­nyń otany bol­sa, Týnıs arab elderindegi revo­lıýsııanyń ota­nyna aınaldy. Al Týnıstiń arab dúnıe­sin­degi orny jáne ereksheligi qandaı? Ol – arab elderi ishinde teńiz arqyly bolsa da, Eý­ropaǵa eń jaqyn ornalasqan jáne etene aralasqan eldiń biri. Sonymen qatar, bul naǵyz arab eli (98 paıyz), naǵyz ıslam eli (95 paıyz). Soǵan qaramaı, bul elde sot júıesi zaıyrlyq sıpatta, basqarý qu­ry­lymy da eýropalyq úlgini ustanady. Elde bilim berý isi de aıtarlyqtaı joǵary dáre­jede – balalardyń 98 paıyzy oqýmen qamtylǵan. Mundaı kórsetkish biraz arab elderinde kezdese qoımaıdy. Ulttyq ıntellıgensııa arab tilinde bilim alǵanymen, fransýz tilin de meńgergen. Halyqtyq tilmen aıtqanda, kózi ashyq. Týnıstegi jaǵdaıdyń basty ereksheligi – mundaı oqıǵanyń áskerı tóńkeris sııaqty jolmen emes, halyqtyń qoldaýy arqyly revolıýsııalyq jolmen arab elinde júzege asýy. Prezıdent qashyp ketti, onyń mindetin atqarýda, jańa úkimet jasaqtaýda problemalar boı kórsetip otyr... PARTIIа TIZGININ QYZY USTADY Fransııada ásireultshyl «Ulttyq maıdan» par­tııa­synyń basshylyǵy aýysty – partııanyń kósemi ǵana emes, onyń negizin osydan qyryq jyl buryn qalaǵan 82 jastaǵy Jan-Marı Le Pen óz ornyn 42 jastaǵy qyzy Marın Le Penge usyndy. Muny ákim­shilik bıliktegi muragerlikpen shatastyrýǵa ás­te de bolmaıdy. Tańdaý Marın Le Penge tús­ken­de, ol Jan-Marı­diń qyzy bolǵandyqtan emes, osynaý qyzmetke birden-bir laı­yqty qaıratker bolǵandyq­tan uıǵarym soǵan toqtaǵan. Ákesi qyzynyń óz jolyn qýýyn jastaıynan-aq oılas­tyr­ǵan. Partııalyq jumysty otbasynda júrip úırendi dese de bolady. 18 jasynan-aq Marın partııaǵa kirse, osydan on jyl buryn onyń Ortalyq komıtetine saılandy. Al byl­tyrdan beri ultshyldar qozǵa­lysynyń atqarýshy vıse-tó­r­a­ıymy. Ásirese, sońǵy jyl­darda jasy jetken ákesiniń senimdi de myqty tiregine aı­naldy. Tipti «Ulttyq maı­dan­nyń» qazirgi kezdegi taby­synda onyń erekshe úlesi bar dese jón. Úlken dástúrli el bolǵan soń da, Fransııadaǵy saıası partııalar jurtqa keńinen belgili. Ásirese, onyń ultshyl­dary týraly, onyń kósemi Le Pen jaıynda áńgime kóp. Halyqaralyq ortada, ásirese, demokratııalyq qaýym, halyq­tardyń yntymaǵyn qalaıtyn kúshter fransýz ultshyldaryn synaıdy. Olardy bir ultty ekinshi ulttan joǵary qoıatyn, sondaı-aq basqa ulttardy kemsitýshilikti jaqtaıtyn, túptep kelgende, fashıstik ıdeıany qoz­dyrýshylar retinde aıyp­taı­tyndar qaı jerden de tabylady. Qashanda aqjarqyn, keń qol­tyq fransýz halqynyń bas­qa halyqtarǵa jatyrqaı qaraýy oǵashtaý kó­rin­se de, ultshyl­dyq ıdeıasyn qup­taıtyndar bul elden de ta­bylady. Sonaý ótken ǵasyrdyń 70-shi jyldary otar óńirde so­ǵysqa qatysqan Jan-Marı Le Pen sondaı adam­dardyń basyn qosyp, par­tııaǵa biriktirgen. Sodan beri onyń partııasy eldegi bedeldi saıası kúshterdiń qatarynda. Ásirese, eldiń basyna qıyn­dyq túsken kezde, osynyń bá­rin basqalardyń kesirinen kó­retin ultshyldardyń qatary birshama kóbeıetini bar. So­nyń arqasynda prezıdenttik saılaýda Jan-Marı Le Pen bir joly prezıdenttik saılaýda ekinshi týrǵa da ótip, Jak Shırakpen tartysqa da túsken. Saılaýda jeńbegenmen, ekinshi týrda bolashaq prezıdentpen jekpe-jekke shyǵý Le Pen úshin úlken bedel, tabys bol­dy. Sol tabysty partııanyń jańa jetekshisi jalǵastyra ala ma? Jalǵastyryp qana qoımaı, Marın ákesinen ozýy da múmkin, deıdi sarapshylar. Bir bedeldi basylymnyń sa­ýal­d­amasyna qaraǵanda, prezı­­denttikke qazir tússe, saılaý­shylardyń 28 paıyzy Nıkolıa Sarkozıge, 22 paıyzy sosıalıst Martın Obrıge, al 20 paıyzy Marın Le Penge daý­ys beretin kórinedi. Joǵary kórsetkish. Ákesi 13 paıyzdan aspaǵan edi. Sonymen, úlken saıasat are­nasyna jańa oıynshy shyqty. Halyq arasyndaǵy bedeli jó­ninen Fransııadaǵy saıası par­tııalardyń ishinde úshinshi or­ynǵa ıe «Ult maıdany» par­tııa­synyń jańa basshysy al­da­ǵy prezıdent saılaýynda myq­tylarmen tiresetin túri bar. Mamadııar JAQYP.